Xác định “điểm bắt đầu” của công nghiệp văn hóa Hải Phòng
(HPĐT)- Báo Hải Phòng hằng ngày ngày 23-8-2023 đăng bài viết: “Quan tâm thúc đẩy công nghiệp văn hóa Hải Phòng” đặt vấn đề gợi mở sơ lược cả lý thuyết cũng như thực tiễn về ngành công nghiệp văn hóa của thành phố. Với mong muốn trao đổi những liên quan tới lĩnh vực không mới, nhưng thực sự thiết thực này, chúng ta cùng đi tìm “điểm bắt đầu” của công nghiệp văn hóa thành phố Cảng.
Cảnh trong vở kịch "Romeo và Juliet" của Đoàn Kịch nói Hải Phòng. Ảnh: Đỗ Hiền
Văn hóa là vấn đề khó và có nhiều cách tiếp cận khác nhau với nhiều điều phức tạp. Ví dụ người ta hay nhắc dưới góc độ học thuật trên thế giới có đến hơn 500 định nghĩa hay khái niệm về văn hóa. Qua đó cho thấy, văn hóa có phạm vi rộng, thậm chí là khá rối của vấn đề về mặt xã hội. Cho nên, nếu quy theo cách ấy thì công nghiệp văn hóa hay ngành công nghiệp văn hóa sẽ là vấn đề phức tạp hơn nhiều.
Tuy nhiên, một cách trực diện và cụ thể từ căn cứ trên cơ sở quy định pháp lý (lưu ý rằng chúng ta đang trong điều kiện, thời đại trọng tính pháp lý của xã hội gắn với nhà nước pháp quyền; hay thượng tôn pháp luật) thì ở nước ta đã có một văn bản pháp lý như thế. Đó chính là Quyết định số 1755/QĐ-TTg, ngày 8-9- 2016 của Thủ tướng Chính phủ “Phê duyệt chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”.
Theo Quyết định trên, có cách quy chiếu hay liệt kê trực tiếp thì các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam được chú trọng phát triển gồm 12 vấn đề (hay 12 nội dung) là: Quảng cáo; kiến trúc; phần mềm và các trò chơi giải trí; thủ công mỹ nghệ; thiết kế; điện ảnh; xuất bản; thời trang; nghệ thuật biểu diễn; mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; truyền hình và phát thanh; du lịch văn hóa.
Như vậy, Hải Phòng muốn bàn tới và thực hiện bước đi trong phát triển ngành công nghiệp văn hóa thành phố, thiết nghĩ khi chưa có đủ điều kiện lý luận về nội hàm vấn đề trong khái niệm “công nghiệp văn hóa” thì chưa nhất thiết phải mất nhiều công sức xới xáo vấn đề về mặt lý thuyết và học thuật quá sâu mà nên đi thẳng vào vấn đề được Trung ương xác định. Đó cũng là cách mà người ta vẫn nói là “đi tắt, đón đầu” hay đi tắt, vượt lên để mạnh dạn bứt phá. Phải chăng đó cũng là bản tính phóng khoáng, năng động, sáng tạo, luôn có sự đổi mới tư duy để bứt phá của con người Hải Phòng được ghi dấu, được thừa nhận trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước trong lịch sử; ví như chính sách “xé rào” với việc thực hiện khoán hộ trong nông nghiệp vào thập niên 80 thế kỷ trước, hay phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” hoặc như tinh thần “An sinh xã hội đi trước trình độ phát triển kinh tế”…
Dẫu vẫn biết bắt đầu từ thời điểm lý luận về vấn đề công nghiệp văn hóa chưa được xới xáo kỹ; lại thiếu cả nhiều điều kiện; nhất là điều kiện về nguồn nhân lực; trong đó nguồn nhân lực khoa học chuyên sâu thì chắc chắn nhiều khó khăn; thậm chí là phi logic (xét về tính hình thức). Nhưng nếu cứ chờ đợi cho đủ điều kiện rồi mới làm, mới tiến tới thì chắc chắn chúng ta sẽ bị chậm và lỡ “chuyến tàu” cho cái được gọi là công nghiệp văn hóa- điều mà khắp nơi, nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới cũng như nhiều địa phương trong nước đang làm (gồm cả bị cuốn vào cũng như chủ động hòa theo) mà tất cả đều cho thấy có những khởi sắc và thành công, nhất là về các con số dưới góc độ kinh tế.
Nói như vậy để thấy, nơi bắt đầu của Hải Phòng cho công nghiệp văn hóa dù có thể còn mờ về cách xác định nhưng đều đã được khẳng định cả trong thực tế và về lý thuyết.
Với thực tế, có thể chưa thật mạnh, rõ nét, nhưng so với cách xác định 12 vấn đề thuộc về công nghiêp văn hóa cần được phát triển trong Quyết định 1755 của Thủ tướng Chính phủ kể trên thì Hải Phòng đều đã có và thuộc tốp các địa phương có sức mạnh của công nghiệp văn hóa hàng đầu của cả nước.
Còn về lý thuyết, có thể là bị động theo yêu cầu của Trung ương, chứ chưa phải chủ động xây dựng thành văn bản tổng thể, từ năm 2019, Hải Phòng đã xây dựng Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết số 33- NQ/TW Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 9 (khóa 11) năm 2014 của Đảng “Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”. Trong đó có đề cập đầy đủ các vấn đề thuộc phạm vi các ngành công nghiệp văn hóa theo xác định của Trung ương và cũng có đặt vấn đề về hoàn thiện thị trường văn hóa.
Như thế, điểm tựa bắt đầu cho ngành công nghiệp văn hóa Hải Phòng đã có. Vấn đề tiếp theo là tìm và xác định nguồn lực cho lĩnh vực ấy rồi nuôi dưỡng, khai thác, phát huy nguồn lực đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển thành phố một cách hiệu quả./.