Khoác “áo mới” cho phố phường bằng nghệ thuật

Làm tranh tường, phù điêu đắp nổi tại phố Liên Mạc (Hà Nội).

Thời gian gần đây, tại phố Liên Mạc, quận Bắc Từ Liêm (Hà Nội), người dân nơi khác đến vùng đất này không khỏi ngạc nhiên, say đắm bởi những bức tranh tường, phù điêu đắp nổi do các “họa sĩ nông dân” tại địa phương thực hiện. Họa sĩ Ngô Quỳnh Liên là người khởi xướng làm nên những bức tranh tường, phù điêu nổi bằng gốm sứ tại Liên Mạc. Theo nữ họa sĩ 7X, mô hình tranh ghép từ gốm sứ, thủy tinh tái chế và phế liệu xây dựng tại Liên Mạc được thực hiện từ năm 2020, chia làm 3 giai đoạn. Trong đó giai đoạn 2020 đến 2025, những bức tường từ cổng làng Liên Mạc ra tới đình và chùa được khoác áo mới bởi những tác phẩm tranh gốm sứ.

Những bức tranh, phù điêu gốm sứ trên tường ở Liên Mạc đa dạng về chủ đề, có thể là phong cảnh làng quê Việt Nam, tranh cổ động về môi trường, hoa lá, trang trí đường diềm, hình tròn, vuông hoặc các các con vật gần gũi, thân thiện… Bằng những chất thải rắn bỏ đi như bình hoa, chai lọ, gạch men vỡ, người dân ở Liên Mạc dùng bàn tay, khối óc của mình tạo thành những bức tranh tường đầy màu sắc, có thể đó là hình ảnh cây đa, giếng nước, sân đình gắn với vùng nông thôn Bắc bộ. Cũng có thể là bức tranh tường với hình ảnh người nông dân đang gặt lúa, các chú bộ đội xuống đồng gánh lúa giúp đỡ bà con…

Những bức tranh tường, phù điêu nổi bằng gốm sứ tại phường Liên Mạc ra đời cũng nhằm bảo vệ môi trường, xây dựng đường làng, ngõ xóm xanh, sạch, đẹp, văn minh và nhằm gắn kết cộng đồng. Thực hiện làm tranh tường, phù điêu đắp nổi là người dân địa phương, qua đó ngăn chặn tình trạng dán quảng cáo gây phản cảm trên các mảng tường nhà, góp phần truyền cảm hứng cảm thụ và yêu nghệ thuật tới dân làng, nhất là lớp trẻ.

Cũng tại Hà Nội, đoạn đường ven sông Hồng tại phường Phúc Tân (quận Hoàn Kiếm) ngỡ ngàng, trước kia ai đi qua khu vực này cũng thường phải bịt mũi, che miệng vì đây là nơi tập kết nhiều rác thải. Nhưng 16 nghệ sĩ trong nước và quốc tế khoác tấm áo mới bằng các bức tranh, tác phẩm sắp đặt làm từ phế liệu sau khi được tái chế. Đặt chân tới đoạn đường ven sông Hồng tại phường Phúc Tân bây giờ, ai ai cũng bị hớp hồn bởi những tác phẩm được làm kỳ công và mang nhiều ý nghĩa. Đó là tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Ưu Đàm, người Mỹ gốc Việt ,miêu tả trận chiến vì một cuộc sống xanh, với hình ảnh mỗi người lái xe máy như một Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt, chiến đấu với kẻ thù ống đựng chất thải như một con mãng xà. Nhiều người cũng phải đứng lại hoặc bước chầm chậm ngắm tác phẩm “Xẩm tàu điện” của tác giả Phạm Khắc Quang, mô tả lại loại hình hát Xẩm đặc trưng của Hà Nội xưa, diễn ra trên chuyến tàu chở những thanh âm, phận đời xuôi ngược trong thành phố, được làm từ những miếng thép vụn cũ và phía sau được liên kết bằng túi nilon nhiều màu.

Tại Việt Nam, nhiều không gian nghệ thuật công cộng tương tự kể trên ngày nở rộ. Có thể kể đến phố Hồng Quang, Thanh Niên, Phạm Ngũ Lão… của thành phố Hải Dương, hàng loạt các bốt điện, trụ nước cứu hỏa trước đây chằng chịt hình vẽ bậy, dán tờ quảng cáo. Nay diện mạo khác trước, khi những bức tranh về thiên nhiên, phong cảnh hoặc một loại hoa riêng, họa tiết riêng thay vào. Những tác phẩm hội họa này xóa đi hình ảnh nhếch nhác và phản cảm trước đó, đồng thời tuyên truyền tới cộng đồng nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, góp phần làm phố phường của đô thị ngày càng sạch đẹp, văn minh.

Có dịp du lịch đến thành phố bên bờ sông Hàn và dạo quanh phố Hồ Nguyên Trừng (Đà Nẵng), du khách càng thêm yêu nơi này bởi những bức tường được các nghệ sĩ khoác lên các bức bích họa với chủ đề sống động, thể hiện thông điệp về một cuộc sống tươi đẹp, yên bình. Những bức tường vô hồn, qua bàn tay tài hoa của những họa sĩ đã mang một màu sắc mới, tươi sáng hơn. Hoặc các bức tường hai bên đường Trần Quốc Toản, gần bến Ninh Kiều (Cần Thơ), các họa sĩ thể hiện bằng các bức bích họa tái hiện không gian văn hóa, sinh hoạt của người dân vùng sông nước Cần Thơ xưa và nay, như xe lam, xe lôi, chợ cổ Cần Thơ, chợ nổi Cái Răng, cầu đi bộ...

Những họa sĩ sáng tác những tác phẩm phù hợp bối cảnh của từng địa điểm, mang lại không gian thân thiện, khiến người nhìn cảm thấy thư giãn hơn. Để thực hiện được các tác phẩm này, người hoạ sĩ ngoài khiếu thẩm mỹ, trí tưởng tượng phong phú còn phải biết chọn chủ đề thích hợp, có địa điểm vẽ và phải nắm được kỹ thuật pha màu, bố cục. Thông qua các tác phẩm, các họa sĩ khẳng định nghệ thuật không phải là những gì to lớn mà đơn giản là những gì đời thường nhất và ai cũng có thể tiếp cận được.

Như vậy, nghệ thuật nơi công cộng ở Việt Nam với những tác phẩm độc đáo, sáng tạo của các nghệ sĩ đang nở rộ. Những tác phẩm, công trình này giúp người dân và du khách có cơ hội hiểu thêm về nét văn hóa, sinh hoạt của vùng đất ở nơi đó. Hơn thế, các tác phẩm còn tạo mỹ quan, cải thiện môi trường, văn minh đô thị... thể hiện được sự hài hòa giữa thiên nhiên với đời sống con người, góp phần thực hiện tốt nếp sống văn hóa, văn minh cũng như tạo thêm một điểm dừng chân tham quan, khám phá cho du khách và người dân./.

KHÔI NGUYÊN