Ngăn chặn sách giả, sách lậu: Tăng mức xử lý, xử phạt
(HPĐT)- Việc phát hành sách giả, sách lậu ngày một gia tăng dưới nhiều hình thức, từ in truyền thống đến sách điện tử, sách nói… tác động xấu đến hoạt động xuất bản, tiếp cận tri thức của người dân, cũng như mục tiêu phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng.
Sách giả, sách lậu tràn lan ngoài thị trường, các nền tảng mạng xã hội thời gian qua ảnh hưởng không nhỏ đến ngành xuất bản trong nước.
Thực trạng này kéo dài trong ngành xuất bản của Việt Nam nhiều năm qua, khiến các nhà xuất bản (NXB), đơn vị phát hành sách, các tác giả và bạn đọc bức xúc. Tại cuộc hội thảo “Sự tác động của xuất bản phẩm lậu, xuất bản phẩm giá đối với phát triển văn hóa đọc” và “Bảo vệ bản quyền sách trên không gian mạng” gần đây do Cục xuất bản – in và phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông) tổ chức, tiếp tục cho thấy sách giả, sách lậu đang là một vấn nạn chưa có điểm dừng.
Đại diện NXB Trẻ cho biết, hiện có hơn 300 đầu sách của đơn vị bị làm giả. Tiêu biểu phải kể đến các bộ sách Dạy con làm giàu, các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, bộ sách Gieo mầm tính cách… So với trước kia, các hình thức vi phạm ngày càng tinh vi, từ việc in lậu, làm sách giả, đến việc sao chép, định dạng lại các nội dung, sau đó đăng tải trên các trang mạng xã hội, ứng dụng di động. Tình trạng bán sách lậu thông qua mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử với giá bằng 1/2, thậm chí bằng 1/3 sách thật.
Bên cạnh đó, nhiều người còn phát sóng trực tiếp (livestream) đọc sách trên mạng xã hội để tăng tương tác, tóm tắt, đánh giá (review) sách. Một thực trạng phổ biến là nhiều đơn vị đang kinh doanh sách tóm tắt. Nếu việc làm sách tóm tắt vi phạm bản quyền không được kiểm duyệt chặt chẽ sẽ dẫn đến sai phạm về bản quyền tác giả khi trích gần như là toàn bộ nội dung của tác phẩm. Điều đó có thể gây hậu quả nghiêm trọng đến quyền lợi chính đáng của tác giả. Đại diện NXB Kim Đồng cho hay, nhiều đầu sách của đơn vị này bị làm giả và bán tràn lan trên nhiều trang xã hội với mức siêu rẻ, trong khi sách đến tay người mua không phải do NXB Kim Đồng phát hành. Trong đó bộ Kính vạn hoa của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh được rao bán trên mạng có kích thước không đều, bìa và giấy được cắt xén ẩu, nham nhở, bong tróc, gáy sách nhăn nhúm, hình ảnh nhòe vỡ, keo dãn lồi lõm, bong tróc… khiến đơn vị này bị ảnh hưởng đến uy tín, doanh thu.
Theo đại diện Saigon Books, có những trường hợp, như cuốn sách Hiểu về Trái Tim của Thiền sư Thích Minh Niệm được đơn vị phát hành cam kết dành lợi nhuận để làm từ thiện, mổ tim miễn phí cho trẻ em nghèo cũng bị nhiều nơi in lậu, làm giả và bán tràn lan trên các trang mạng xã hội. Đó là một hành động bất nhẫn. Những trang mạng trực tuyến này kiếm lợi nhuận bất chính, phi pháp trên công sức mồ hôi nước mắt của nhiều tác giả, công ty xuất bản, NXB ở Việt Nam. Hành vi này vừa vi phạm nghiêm trọng Luật Xuất bản, Sở hữu trí tuệ, làm thất thu ngân sách Nhà nước, mà còn làm xói mòn nền văn hóa đọc, dân trí trong hiện tại và tương lai.
Hiện sách giả, sách lậu có nhiều cách “thoát xác” vô cùng tinh vi, như sử dụng hình ảnh thật của NXB để quảng cáo, khiến người đọc tưởng đó là sách thật được bán giảm giá. Họ sử dụng các tài khoản ảo, tài khoản giả trên mạng, người mua bị lừa không thể khiếu nại được. Mức giá mà các cơ sở làm sách lậu đưa ra, thường các NXB chân chính không thể cạnh tranh nổi. Thậm chí, các trang bán sách giả đẩy giá bìa lên cao hơn giá gốc so với sách bản quyền rồi tung chiêu “đại giảm giá”, “phá sản sau đại dịch”, “trả lại mặt bằng, thanh lý gỡ vốn”, đánh vào thói quen ham rẻ của nhiều bạn đọc để tiêu thụ sản phẩm. Không ít người vì thế bị cho vào tròng song đành “ngậm bồ hòn làm ngọt”.
Trước vấn nạn sách giả, sách lậu bán trên thị trường, các nền tảng mạng xã hội làm ảnh hưởng đến ngành xuất bản, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh nêu ý kiến mong muốn các nhà thực thi luật pháp nghiêm minh hơn, các nhà làm luật cần rà soát lại hành lang pháp lý để điều chỉnh tội danh, khung hình phạt sao cho đủ sức răn đe. Theo nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, nếu hành vi thu lợi bất chính chỉ bị phạt 30 triệu đồng như hiện tại, đối tượng làm sách giả, sách lậu sẽ không bao giờ chùn tay. Nếu chỉ để những nạn nhân thâm niên của tệ nạn này là các nhà văn, đơn vị xuất bản tuyệt vọng lên tiếng, hành trình chống sách giả, sách lậu sẽ chẳng thể nào đến đích.
Ngoài ra, nhiều ý kiến cho rằng các nhà quản lý cần đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, để người dân ý thức việc sử dụng những tác phẩm sao chép, vi phạm bản quyền là vi phạm pháp luật. Đồng thời cần có sự chung tay của xã hội, kêu gọi nâng cao ý thức của cộng đồng vì cộng đồng là một mắt xích, thành tố quan trọng, là chủ thể để ngăn chặn, đẩy lùi sách giả, sách lậu. Nếu phát hiện, mua phải những cuốn sách giả, người dân có thể trình báo với các cơ quan chức năng để xử lý đơn vị, cá nhân có hành vi sai trái trong lĩnh vực xuất bản./.