Hành lang kinh tế Ấn Độ - Trung Đông – châu Âu: Tham vọng vượt ngoài thương mại

Tuyến đường thương mại mới sẽ kết nối Ấn Độ với Trung Đông và châu Âu bằng đường biển và đường sắt. Ảnh: Oilprice

Kế hoạch đầy tham vọng

IMEC là kế hoạch được các bên ký kết bao gồm Mỹ, Saudi Arabia, Liên minh châu Âu (EU), Ấn Độ, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Pháp, Đức và Italy tại hội nghị thượng đỉnh G20 vừa qua. Mặc dù phương án cụ thể, thời gian xây dựng IMEC vẫn chưa được tiết lộ, nhưng nhiều ý đồ chiến lược đằng sau kế hoạch đầy tham vọng này đã lộ diện.

Về khía cạnh thương mại, IMEC nối Ấn Độ, Trung Đông và châu Âu nhằm kết nối thị trường khổng lồ 1,4 tỷ dân của Ấn Độ. Các bên ký kết cũng hy vọng IMEC có thể hồi sinh kinh tế Trung Đông, đồng thời thúc đẩy bình thường hóa quan hệ giữa Israel và Saudi Arabia.

Kế hoạch được đưa ra nhằm đa dạng hóa các điểm kết nối giao thương, trong bối cảnh kênh đào Suez của Ai Cập hiện là "nút thắt cổ chai" lớn đối với thương mại thế giới, nơi trung chuyển khoảng 10% khối lượng hàng hóa vận tải hàng hải toàn cầu, nhưng luôn có nguy cơ bị gián đoạn. Hiện tại, việc vận chuyển một container hàng từ Mumbai (Ấn Độ) tới châu Âu phải qua kênh đào Suez, thì trong tương lai, có thể vận chuyển bằng đường sắt từ Dubai (UAE) đến Haifa ở Israel và tới châu Âu, giúp rút ngắn thời gian và tiết kiệm tiền bạc.

Kế hoạch kết nối hạ tầng từ Ấn Độ qua Trung Đông sang châu Âu mở ra nhiều cơ hội thúc đẩy thương mại cho Ấn Độ với hai khu vực quan trọng. EU là đối tác thương mại lớn thứ hai của Ấn Độ và là điểm đến lớn thứ hai cho hàng hóa xuất khẩu của Ấn Độ. Xuất khẩu hàng hóa của Ấn Độ sang các nước thành viên EU đạt khoảng 65 tỷ USD giai đoạn 2021-2022, trong khi nhập khẩu đạt tổng cộng 51,4 tỷ USD. Ấn Độ và EU tiến hành đàm phán về thỏa thuận thương mại tự do (FTA) toàn diện nhằm tăng cường hơn nữa quan hệ kinh tế giữa hai bên. Trong khi đó, Ấn Độ cũng tăng cường thúc đẩy hợp tác thương mại đầu tư với các quốc gia ở Trung Đông. Ấn Độ và Ai Cập nhất trí thúc đẩy thương mại song phương với mục tiêu đưa kim ngạch thương mại hai chiều lên 12 tỷ USD trong vòng 5 năm tới. Thông qua IMEC kết nối khu vực nói trên, Ấn Độ cũng muốn khai thác tiềm năng hợp tác thương mại với Saudi Arabia. Với Saudi Arabia, Ấn Độ đứng thứ hai về khối lượng trao đổi thương mại vào năm 2022, đạt 52,4 tỷ USD.

Ngoài ra, Ấn Độ còn có hơn 3.000 công ty sở hữu giấy phép đầu tư vào Saudi Arabia. Ngoài ra, những tác động địa chính trị của IMEC cũng rất rộng lớn. Dự án này sẽ tạo ra “cú hích” cho nỗ lực của Washington nhằm bình thường hóa quan hệ giữa các quốc gia Arab vùng Vịnh và Israel. IMEC cũng có thể là động lực cho Saudi Arabia - nước xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới - bằng cách tạo ra mối liên kết trực tiếp với Ấn Độ, một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới.

Định hình lại cuộc chơi

Các nhà phân tích cho rằng, mặc dù IMEC chủ yếu là thúc đẩy thương mại, nhưng cũng có tác động lớn về địa chính trị. Kế hoạch đầy tham vọng này là biện pháp của phương Tây nhằm đối trọng với các dự án thuộc Sáng kiến Vành đai và con đường (BRI) của Trung Quốc.

Trong đó, Mỹ và các đồng minh sẽ là đối tác và nhà đầu tư với các nước đang phát triển, cạnh tranh với BRI, kiềm chế ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc cả về kinh tế, chính trị và an ninh.

Ngoài những lợi ích kinh tế rõ ràng, IMEC có thể thu được lợi ích chính trị bằng cách xoa dịu căng thẳng và xây dựng niềm tin cũng như lợi ích chung trên các tuyến đường của mình. Ngoài ra còn có một cam kết ngầm về hợp tác an ninh để bảo vệ khoản đầu tư của các bên tham gia IMEC, bảo đảm việc thành lập nhanh chóng và hoạt động trơn tru. Để hiện thực hóa những cam kết về IMEC ở New Delhi, các bên tham gia dự định gặp nhau trong hai tháng tới để xây dựng kế hoạch hành động, bao gồm cả thời gian biểu phù hợp. Các cuộc thảo luận sắp tới sẽ tiết lộ IMEC thực sự được triển khai nhanh như thế nào. Điều này sẽ xác định phạm vi và lợi ích tiềm năng của IMEC đối với các quốc gia tham gia và cả ba khu vực./.

Quang HUy (tổng hợp)