Phát hiện, xử lý hành vi thuê, mượn phụ tùng ô tô để đăng kiểm xe: Ngăn chặn những hệ lụy mất an toàn giao thông (kỳ 1)

Không khó để chủ xe có nhu cầu “tráo đồ” tại các điểm sửa chữa xe container (ảnh minh họa). Ảnh: Minh Trí

Kỳ 1:

Dịch vụ đáng sợ

Rời trung tâm đăng kiểm xe cơ giới với Giấy chứng nhận đạt chuẩn về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường cùng tem kiểm định dán trên kính, những chiếc xe “tráo đồ” đến thẳng các điểm sửa xe, cho thuê phụ tùng để tháo “đồ chuẩn” ra, lắp lại các loại phụ tùng cũ không đạt chuẩn. Chỉ sau thời gian ngắn, chiếc xe kém chất lượng lại bon bon, điềm nhiên lưu thông trên đường, mà không sợ bị lực lượng chức năng xử lý…

Có “cầu” ắt có “cung”

“…Anh em có đồ hoặc lốp cho thuê không, mình thuê để đi đăng kiểm với”, là câu hỏi thỉnh thoảng xuất hiện trên fanpage của các hội, nhóm lái xe container hoặc hội lái xe Hải Phòng. Người nêu câu hỏi- lái xe hoặc chủ xe (gọi chung là chủ xe)- ám chỉ việc xe của họ không đủ điều kiện chất lượng để vượt qua “hàng rào” kiểm định xe cơ giới. Có “cầu” ắt có “cung”, nảy sinh ra dịch vụ cho thuê phụ tùng “tráo đồ”. Vì hám lợi, một số cơ sở sửa chữa ô tô sẵn sàng “trợ giúp” chủ xe bằng cách tháo những loại phụ tùng không đạt tiêu chuẩn đăng kiểm, lắp thay vào đó phụ tùng cũng là đồ cũ nhưng chất lượng còn tốt, đủ để “vượt ngưỡng” kiểm định. Trong số các “đồ xe” được thuê, mượn, nhiều nhất là lốp và lazang, vì đây là phụ tùng thường xuyên được thay thế hoặc bảo dưỡng.

Tính đến tháng 8-2023, địa bàn Hải Phòng có hơn 16 nghìn xe đầu kéo và hơn 18 nghìn rơ-moóc; ngoài ra còn khoảng 70 nghìn xe tải các loại. Trong đó, riêng xe container có tuổi thọ trên 10 năm chiếm tỷ lệ khá cao. Khác với những loại xe thông thường, xe container thường xuyên phải tải nặng, nên xuống cấp nhanh hơn. Với lượng hàng hóa thông qua cảng biển Hải Phòng ngày càng tăng, nhu cầu về vận tải rất lớn, lượng xe cũ lại nhiều, phụ tùng xe rất đắt, không ít trường hợp không đủ kinh phí đầu tư thay mới. Để lọt qua khâu kiểm định chất lượng, phát sinh chuyện đi thuê phụ tùng, linh kiện. Anh Vũ Xuân Tuyến, người từng tham gia điều hành hoạt động xe container ở Đình Vũ cho biết, xe “công” chở hàng nặng, lốp đầu kéo và moóc xuống cấp nhanh. Nếu đầu tư thay dàn lốp cả đầu kéo và moóc, chi phí lên đến hàng trăm triệu đồng. Thế nhưng thuê lốp chỉ mất vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, xe “có ngay” dàn lốp tốt, ung dung qua đăng kiểm. Sau khi được cấp Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, lại tháo lốp trả lại điểm thuê, lắp lại lốp cũ chạy hàng.

Đến khu vực Đình Vũ hoặc đường Lê Thánh Tông, chủ xe có nhu cầu dễ dàng thuê được các loại phụ tùng ô tô mong muốn, tuy không cơ sở nào trưng biển “cho thuê phụ tùng”. Có những điểm ngoài cho thuê lốp, còn cho thuê cả bánh xe. Xe đến đây chỉ cần khoảng 30 phút là được đeo vào bộ “móng” (tiếng lóng dân lái xe gọi bánh xe) mới, cùng loại nhưng lại là của… xe khác, miễn là cùng thông số kỹ thuật.

Lắm lý do “tráo đồ”

Không chỉ xe tải, có cả những chiếc xe con cũng “tráo đồ” trước khi đi kiểm định. Anh Duy Đông, một lái xe ở xã Toàn Thắng (huyện Tiên Lãng) chia sẻ, xe của anh có thông số lốp lắp vào lazang 15 inch, nhưng anh “độ” lên lazang 17 inch. Để đăng kiểm được, anh phải nhờ người “về zin” cho xe, mượn bánh xe có cỡ lazang 15 inch để lắp. Không chỉ anh Đông, còn khá nhiều trường hợp lắp sai thông số lốp, phải đến các gara thuê lốp để đăng kiểm. Với cách thuê, mượn phụ tùng khi kiểm định, rất nhiều xe được cấp Giấy chứng nhận An toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Còn theo anh Nguyễn Cường, người tham gia điều hành hoạt động cơ sở xe tải chuyên phục vụ san lấp trên địa bàn Hải Phòng, trước khi đi đăng kiểm, mọi chủ xe đều cố gắng để phương tiện của mình “ngon lành” nhất. Nhiều chủ xe đầu tư mua mới phụ tùng, nhưng cũng có người đi thuê vì thiếu hay cố tiết giảm chi phí. Với những ai lái xe lâu năm hoặc có hiểu biết về việc kiểm định xe, chỉ cần nhìn bằng mắt thường cũng biết xe có qua được đăng kiểm hay không.

Điều thực tế là xe không thể “lọt cửa” đăng kiểm vì kém chất lượng không hẳn xuất phát từ chủ xe “tiết kiệm” chi phí, mà còn do một số lái xe có tính tham lam, tắt mắt. Anh Vũ Xuân Tuyến kể, có những chủ xe đầu tư xe tốt, đạt đủ điều kiện để tham gia vận chuyển, nhưng lỡ tuyển phải lái xe xấu tính, đánh tráo luôn phụ tùng xe bằng đồ cũ, “kiếm một khoản” rồi bỏ việc luôn. Khi chủ xe mang đi kiểm định không đạt mới nháo nhào thuê (hoặc mượn) đồ, miễn là xe lọt qua đăng kiểm rồi tính tiếp. Thậm chí, có chủ xe phải thuê lại đồ của chính xe mình đã bị lái xe thay trước đó.

Sở dĩ việc cho thuê, mượn bánh xe để đi đăng kiểm phổ biến nhất vì đây là bộ phận xe rất dễ tháo lắp. Chỉ cần mang bộ lốp (hoặc cả bánh xe) lắp vào đúng đời xe (kèm các thông số kỹ thuật) là xong. Anh V.H., chủ một điểm sửa xe dọc đường Lê Thánh TôngĐình Vũ, nay đã bỏ nghề tâm sự, cho thuê phụ tùng đăng kiểm mang lại khoản thu nhập tương đối, nhưng cũng thấy áy náy với cảm giác “thất đức”. Đây là một loại hình dịch vụ đáng sợ, tiếp tay làm phương tiện không bảo đảm an toàn, ảnh hưởng đến người đi đường. Biết đâu lại xảy ra những vụ tai nạn do lốp phương tiện không bảo đảm chất lượng, mà nạn nhân có thể là chính mình hoặc bạn bè, người thân…

Dịch vụ cho thuê phụ tùng nở rộ, “tráo đồ” dễ dàng, nên việc đạt yêu cầu kiểm định về lốp xe không còn quá khó đối với các chủ xe hoặc lái xe. Phó giám đốc Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới Hải Phòng Lê Tuấn Hải thông tin, bánh xe là một trong những hạng mục dễ bị “trượt” kiểm định nhất, nếu lốp xe không đạt yêu cầu, chắc chắn xe sẽ không đạt. Tuy nhiên, thời gian qua, tại Trung tâm Đăng kiểm xe cơ giới Hải Phòng, trong số ô tô không đạt yêu cầu về kiểm định phương tiện lần 1, không nhiều xe bị loại do lốp kém chất lượng hoặc lốp không đúng với quy chuẩn…

--------------------

Kỳ 2: Mối nguy trên những cung đường

MAI LÂM