Văn học mạng: Cần “gạn đục, khơi trong”

Một trang mạng “ăn khách” đăng nhiều tiểu thuyết ngôn tình, dã sử chưa được kiểm định về chất lượng. (Ảnh chụp màn hình)

Chạy theo dòng văn học “mì ăn liền”

Cuối tháng 9-2023, chị Đặng Kim Dung, trú tại phường Cát Bi (quận Hải An) tá hỏa khi cô con gái đang học lớp 8 “tâm sự”: Con không thích bạn trai, chỉ yêu các bạn gái thôi. Nhìn lại từ trang phục “tomboy” đến cách đi lại, ăn nói, hành xử của con như cậu con trai chính hiệu, chị Dung lo lắng tìm hiểu, mới biết lâu nay cháu đọc nhiều truyện đam mỹ (đồng tính nam) và truyện bách hợp (đồng tính nữ) trên mạng và cho rằng mình cũng là trường hợp tương tự…

Chỉ cần gõ vài từ khóa đơn giản, không khó để bắt gặp nhiều website, nền tảng đọc truyện trực tuyến thu hút lượng lớn bạn đọc như: truyenfull.vn, enovel.mobi, thichdoctruyen.net… Trên các trang này có những truyện miễn phí và thu phí. Phần lớn là tác phẩm văn học dịch, nếu có sáng tác của người viết trong nước thì văn phong, nội dung cũng na ná các tác phẩm văn học mạng câu khách của nước ngoài. Đáng nói, nhiều tác phẩm mang yếu tố bạo lực, đồi trụy, thậm chí xuyên tạc, bóp méo lịch sử dẫn đến những nhận thức sai lệch, thiếu toàn diện cho người đọc, nhất là người đọc trẻ.

Không chỉ tác động đến người đọc, nhiều nhà văn mạng cũng dần bị ảnh hưởng bởi thị hiếu tầm thường của dòng văn học “mì ăn liền”. Theo nhà văn Lê Hoài Nam - nhà văn lão thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, mặc dù trên mạng vẫn có thể tìm được những trang giới thiệu những tác phẩm văn học thực sự có giá trị, nhưng nhiều bạn đọc bây giờ, nhất là bạn trẻ chịu nhiều áp lực công việc nên họ chọn đọc những gì ngắn gọn, mang tính giải trí, người ta vẫn gọi đó là thứ văn chương “mì ăn liền”. Còn những tác phẩm kinh điển có khả năng mở mang nhận thức, làm giàu tâm hồn, dung dưỡng những giá trị nhân văn lớn lao và kiến văn sâu rộng về thế giới nội tâm của con người, giúp họ có nghị lực sống mạnh mẽ hơn, nhân bản hơn thì bị “lãnh đạm” dần. Nhiều tiểu thuyết lớn như “Đôn Kihôtê”, “Chiến tranh và hòa bình”, “Những người khốn khổ”, “Sông Đông êm đềm”, “Thép đã tôi thế đấy”, “Thời gian để yêu và thời gian để chết”... từng nuôi dưỡng tâm hồn của các thế hệ, giúp người đọc có lòng yêu nước nồng nàn, cầm súng ra trận với quyết tâm chiến thắng quân xâm lược dù có phải hy sinh cả tính mạng mình, thì giờ đây rất ít người tìm đọc. “Chúng ta không chỉ lạnh nhạt với tác phẩm văn chương kinh điểnthế giới, mà ngay cả những tác phẩm kinh điển ở trong nước cũng ít mặn mà”, nhà văn Lê Hoài Nam ngậm ngùi.

Cần tăng cường quản lý, định hướng

Tại Việt Nam, văn học mạng hiện nay được hình thành từ 2 luồng chính: Những cây viết thời đại công nghệ số, tự sáng tác và công bố tác phẩm trên môi trường mạng, tương tác trực tiếp với người đọc; các tác giả đã thành danh, có nhiều sản phẩm được công chúng đón nhận và theo dòng chảy của thời đại, họ sử dụng internet để đa dạng hóa hình thức truyền tải, giúp đông đảo người đọc tiếp nhận tác phẩm của mình theo lựa chọn cá nhân.

Ở khía cạnh tích cực, văn học mạng giúp người viết đưa tác phẩm tiếp cận công chúng một cách dễ dàng, nhanh chóng hơn; còn người đọc cũng được tiếp cận nguồn tác phẩm dồi dào một cách thuận lợi. Mặt khác, với sự “thông thoáng” quá lớn, văn học mạng cũng có nhiều vấn đề về chất lượng, nội dung. Theo nhà văn Phạm Quang Đẩu, nguyên Trưởng Phòng Biên tập Báo Quân đội Nhân dân, văn học mạng cũng như văn học viết trên giấy truyền thống đều có “đục” và “trong”, nghĩa là đều có văn hay và dở. Chỉ cần có máy tính, điện thoại thông minh và kết nối toàn cầu là ai cũng có thể tham gia vào văn học (báo) mạng, nên quả là có tình trạng “tạp pí lù”. Cần biết “gạn đục, khơi trong” dòng văn học này. Do tính hiện đại và người viết phần nhiều là người trẻ tuổi, nên văn học mạng khác văn học truyền thống ở hình thức thể hiện, văn phong, nhân vật…, song dù thế nào cũng không thể xa rời chức năng muôn thuở của văn học là nhân bản, ca ngợi cái đẹp, chống lại cái ác, cái xấu…

Còn tác giả trẻ Lương Kim Phương, hội viên Hội Nhà văn Hải Phòng cho rằng, để đưa tác phẩm đến với công chúng trên không gian mạng, các tác giả trẻ nên đăng tải tại các trang do các cơ quan, tổ chức uy tín thành lập, như: Trang vanvn.vn của Hội Nhà văn Việt Nam, các trang văn nghệ của Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật các địa phương, các cơ quan báo chí… bởi sẽ được biên tập tốt trước khi tác phẩm xuất bản.

Theo các chuyên gia, nhà quản lý, để “gạn đục, khơi trong” văn học mạng cần có những hình thức kiểm soát, quản lý tốt hơn, thậm chí xử phạt những sản phẩm không bảo đảm chất lượng trên không gian mạng. Để làm được việc đó, các nền tảng mạng xã hội, các cơ quan chức năng cần “lọc” các trang web về văn học, xóa sổ những trang thiếu tính định hướng, gây phản cảm, không phù hợp thuần phong mỹ tục. Về phía người đọc cũng cần tự nâng cao thẩm mỹ trong văn hóa đọc, lựa chọn những tác phẩm hay, có giá trị thanh lọc tâm hồn, hướng tới “chân, thiện, mỹ”, tránh chạy theo thị hiếu tầm thường, sử dụng quá đà dòng văn học “mì ăn liền” gây hại cho “sức khỏe tinh thần”.../.

HẢI HẬU