Nghệ thuật tỏa sáng trong “bóng tối” Auschwitz
(HPĐT)- Trải qua 8 năm phục chế, những bản nhạc được sáng tác tại trại tập trung “tử thần” Auschwitz sắp được biểu diễn lần đầu trong lịch sử trước công chúng tại London (Anh).
Bà Anita Lasker-Wallfisch cùng hình ảnh bà chơi đàn cello trong ban nhạc tại trại tập trung Auschwitz. Ảnh: CNN
Đẹp và buồn
Nhà soạn nhạc Leo Geyer thăm trại tập trung Auschwitz vào năm 2015 để sáng tác tác phẩm tưởng nhớ Martin Gilbert – nhà sử học và chuyên gia về nạn diệt chủng Do Thái. Tại đây, Geyer được giới thiệu bộ sưu tập những mảnh giấy ghi ký âm của các bản nhạc từng được biểu diễn tại trại. 210 đoạn nhạc viết trên những tấm giấy mục nát và bị hủy hoại qua năm tháng nay trở thành gia tài đối với người nghệ sĩ. Sự khám phá tình cờ này mang đến Geyer nhiệm vụ mới: Phục chế lại những mảnh ghép và ghép chúng vào thành những bản nhạc hoàn chỉnh.
Từ đây, Geyer có những khám phá mới về “bức tranh âm nhạc” trong Auschwitz gần 80 năm trước. Theo Geyer, “tái sinh những bản nhạc này khó như đọc thuộc cuốn tiểu thuyết dài”, từng tầng lớp nhân vật và câu chuyện được bộc lộ qua các nhạc cụ được sử dụng. Số lượng dàn nhạc được cho phép tại Auschwitz từng lên tới 6 dàn nhạc. Dàn nhạc chơi nhạc hành quân mỗi sáng và mỗi tối tại cổng của trại giam. Các dàn nhạc được thành lập bởi tù binh tại đây và hội tụ tất cả nhạc cụ mà họ được phép sử dụng. Không như dàn nhạc truyền thống, dàn nhạc của các “nhạc công” giữa chốn tù giam Auschwitz có cả đàn accordion và kèn saxophone, trong khi một số nhạc cụ gió quen thuộc như oboe hay bassoon hoàn toàn vắng mặt. Điều đó mang lại cảm xúc da diết và khát khao trong các giai điệu. Sự đa tầng trong hòa âm là đặc trưng âm thanh của accordion cũng giúp tạo nên sự phức tạp và nét thú vị riêng đối với những bản nhạc được tạo nên trong chốn “địa ngục trần gian” này.
Bà Anita Lasker-Wallfisch – người sống sót sau nạn diệt chủng, là người chơi cello trong dàn nhạc ở Auschwitz kể lại, chính lính Đức Quốc xã yêu cầu nhạc công chơi nhạc sau khi vừa đưa tù nhân đi hành quyết. Trong suy nghĩ của những nhạc công khi đó, họ hiểu trách nhiệm của người nghệ sĩ cần mang lại giây phút an ủi những tâm hồn cảm thấy tội lỗi. Âm nhạc cất lên trong “khán phòng” đặc biệt ở Auschwitz dù đẹp nhưng luôn chất chứa nỗi buồn lớn lao.
Chữa lành những vết thương lịch sử
Giữa những mảng màu ảm đạm của “địa ngục trần gian”, người sống tại Auschwitz vẫn sáng tác nên những tác phẩm tương đối hoàn chỉnh và mang màu sắc đa dạng. Ở đó có những thông điệp buồn và day dứt về sự tàn ác của chiến tranh, nhưng cũng có sự an ủi nỗi cô đơn và đau đớn mà các tù nhân ở đây phải đối mặt. Nhiều tù nhân và cả binh lính tại Auschwitz cảm thấy biết ơn vì được nghe âm nhạc, cảm nhận âm thanh của nhịp sống bình thường còn tồn tại giữa nơi bóng tối bao trùm.
Bên cạnh đó, theo bà Anita Lasker-Wallfisch, việc được tham gia dàn nhạc tại Auschwitz còn mang lại hy vọng cho tù nhân rằng họ sẽ còn được tiếp tục sống, vì họ đang mang đến âm nhạc - điều ngay cả nhiều binh lính Đức Quốc xã cũng khao khát. Theo nhạc sĩ Leo Geyer, nhiều nghệ sĩ tại Auschwitz phản kháng thầm lặng bằng cách đưa những thông điệp bí mật vào âm nhạc. Một số còn táo bạo lồng ghép bản quốc ca của Ba Lan vào nhạc hành quân khi đó. Âm nhạc đối với họ không chỉ là liều thuốc tinh thần, mà còn là vũ khí đấu tranh.
4 bản nhạc được tái sinh bởi Geyer sẽ được biểu diễn bởi dàn nhạc Constella Music, với đúng các loại nhạc cụ như ở dàn nhạc tại Auschwitz cách đây gần 80 năm. Đây là dịp để lan tỏa nhận thức của công chúng trẻ tuổi về tội ác có thật của loài người, những vết nhơ trong lịch sử để thế hệ tương lai không lặp lại. Đây cũng là sự kiện đặc biệt để tôn vinh nét đẹp của nghệ thuật và cách những người sống trong đau khổ tìm thấy động lực sống từ sức mạnh chia sẻ, cổ vũ của âm nhạc, để những vết thương mà lịch sử tạo nên dù không thể quên cũng dần lành lặn./.