Chung tay xây dựng lối sống xanh

Lễ ký kết khởi động dự án thí điểm mô hình kinh tế tuần hoàn quản lý rác thải tại xã Lâm Động giữa GreenHub và các đối tác. Ảnh: Thu Huyền

- Được biết, GreenHub được thành lập với mục tiêu tạo dựng nền tảng, kết nối cộng đồng, nguồn lực để thực hành lối sống xanh. Bà có thể cho biết cụ thể hơn?

- GreenHub (Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh) là tổ chức khoa học công nghệ thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) được thành lập ngày 15-3-2016, bởi nhóm sáng lập viên cùng chí hướng và nhiều kinh nghiệm trong xây dựng và quản lý các dự án phát triển cộng đồng, bảo tồn đa dạng sinh học, ứng phó biến đổi khí hậu, tăng cường năng lực và kết nối các nguồn lực. GreenHub hoạt động vì đất nước Việt Nam phát triển theo hướng xanh – bền vững trên cơ sở xây dựng các chương trình, dự án về quản lý rác thải và trở thành đơn vị tiên phong áp dụng thực hành không rác thải tại Việt Nam.

Ở Hải Phòng, từ tháng 8-2023, GreenHub triển khai dự án "Thí điểm mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý rác thải tại xã Lâm Động (huyện Thủy Nguyên)". Theo kế hoạch, dự án này sẽ kết thúc vào tháng 12-2024 tới.

Trước đó, từ năm 2019, GreenHub triển khai chương trình Phú Yên không rác: tăng cường nhận thức về phân loại rác và hỗ trợ thực hiện phân loại rác tại khách sạn, quán café, trường học, chợ dân sinh trên địa bàn tỉnh Phú Yên. Năm 2021, đơn vị tổ chức tiếp chương trình Trường học không rác và hơn thế nữa (ZHub) tăng cường nhận thức về phân loại rác và hỗ trợ thực hiện phân loại rác tại một số trường học tại Hà Nội và một số tỉnh thành. Cả hai chương trình này đều đang tiếp tục triển khai trong thời gian tới. Ngoài ra, từ tháng 3-2022 đến tháng 5-2023, GreenHub triển khai dự án Vì sông Mekong không rác.

- Vì sao GreenHub lại chọn xã Lâm Động để triển khai dự án này?

- Thông qua hoạt động khảo sát, chúng tôi xác định xã Lâm Động là một xã nhỏ của huyện Thủy Nguyên nhưng lượng rác thải sinh hoạt thải ra một ngày tương đối lớn, khoảng 5 tấn/ngày. Mặc dù được đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu, nhưng địa phương gặp khó khăn trong quản lý chất thải rắn. Người dân sở tại chưa nắm rõ phân loại rác thải sinh hoạt theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020 như thế nào. Khi đặt vấn đề, chúng tôi được chính quyền địa phương, Công ty TNHH Đóng tàu Damen Sông Cấm ủng hộ, đồng hành. Đó là những yếu tố quan trọng để dự án được chọn triển khai tại đây.

- Với dự án quản lý rác thải tại xã Lâm Động, GreenHub triển khai các hoạt động gì?

- Dự án do GreenHub phối hợp Công ty TNHH đóng tàu Damen Sông Cấm và UBND xã Lâm Động thực hiện, gồm 4 hợp phần: Xây dựng cơ sở dữ liệu và tạo dựng nền tảng hợp tác trong quản lý rác thải; tăng cường nhận thức, năng lực và thay đổi hành vi của cộng đồng dân cư xã Lâm Động về quản lý rác thải và thực hành không rác; nâng cao hiệu quả quản lý rác thải thông qua kết nối chuỗi phân loại – thu gom – các mô hình thí điểm kinh tế tuần hoàn; đánh giá mô hình thí điểm và tài liệu hóa, chia sẻ bài học kinh nghiệm và chuyển giao kết quả.

Mục tiêu của dự án nhằm cải thiện hệ thống quản lý rác thải, đồng thời nâng cao năng lực của người dân xã Lâm Động trong giảm lượng rác thải ra bãi chôn lấp hoặc phát tán rác thải ra môi trường, qua đó giảm thiểu ô nhiễm môi trường trên địa bàn.

- Từ thực tế dự án, bà cho biết phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn ở Hải Phòng có những thuận lợi và khó khăn nào?

- Trong quá trình triển khai dự án trên của GreenHub, công tác phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn được các cấp chính quyền từ thành phố tới cơ sở quan tâm, ủng hộ. Thời điểm này cũng là lúc Hải Phòng đang tập trung cao đổi mới hoạt động xử lý rác thải sinh hoạt, trong đó chú trọng phân loại tại nguồn để giảm khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh phải vận chuyển, xử lý, đồng thời tăng cường tái sử dụng chất thải hữu cơ, tạo nguồn phân bón sạch cho cây trồng, giảm chi phí trong sản xuất nông nghiệp, giảm thiểu ô nhiễm và các dịch bệnh từ rác thải gây ra. Các cấp chính quyền, ngành chức năng thành phố triển khai nhiều hoạt động nhằm đẩy mạnh phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn, trong đó tập trung truyền thông để cung cấp thông tin rộng rãi tới người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, công tác này còn gặp một số khó khăn. Đó là thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn còn thiếu hướng dẫn cụ thể; tính khả thi của chế tài xử phạt chưa cao. Cơ sở hạ tầng hệ thống phân loại rác và thu gom, xử lý sau phân loại cũng như các giải pháp đối với rác được phân loại (rác khó tái chế và rác hữu cơ) chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, nhận thức của người dân về sự cần thiết của phân loại rác cũng như thực hành phân loại rác, tái chế rác hữu cơ sau phân loại còn hạn chế. Những yếu tố này cản trở hiệu quả thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn tại xã Lâm Động nói riêng, ở các địa phương khác trên địa bàn thành phố nói chung.

- Để nâng cao hiệu quả công tác phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư đóng vai trò như thế nào?

- Trong nhiệm vụ này, ngoài xây dựng hành lang pháp lý, vai trò của những người tham gia thực hiện, gồm chính quyền địa phương và cộng đồng cư dân đóng vai trò then chốt. Chính quyền địa phương có ủng hộ, có chủ trương, các hoạt động sẽ được triển khai với định hướng rõ ràng, hướng dẫn cụ thể và truyền thông lan tỏa mới rộng rãi. Ngoài ra, chính quyền địa phương là yếu tố quan trọng để hỗ trợ quá trình nhân rộng các mô hình thí điểm quy mô nhỏ, xây dựng cơ chế, hỗ trợ vận hành theo chuỗi các hoạt động. Về phía cộng đồng dân cư, nếu không có sự đồng thuận, tham gia của họ thì chủ trương, chính sách về phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn sẽ không thể triển khai trên thực tế; các kiến thức, kỹ năng không thể chuyển từ hướng dẫn thành thực hành, không có thí điểm để minh chứng và làm tiền đề cho các hoạt động nhân rộng sau này.

Do đó, các nhà hoạch định chính sách, các ngành chức năng cần xây dựng cơ chế khuyến khích, lôi kéo và phát huy vai trò tham gia của cộng đồng dân cư, cũng như sự chung tay, ủng hộ của chính quyền cấp cơ sở. Bên cạnh đó là sự tham gia của các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội tạo thành nguồn lực to lớn để việc phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn ở Hải Phòng nói riêng, Việt Nam nói chung có thể thành công, đáp ứng yêu cầu quá trình phát triển theo xu hướng xanh, bền vững.

- Vậy sau dự án tại xã Lâm Động, GreenHub có dự định triển khai thêm chương trình liên quan tới phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn ở Hải Phòng không?

- Dự án GreenHub đang triển khai tại xã Lâm Động kéo dài đến hết năm 2024. Trong quá trình này, GreenHub mong muốn huy động thêm sự tham gia của một số doanh nghiệp trên địa bàn huyện Thủy Nguyên cùng góp sức để GreenHub có thể tiếp tục thực hiện các hoạt động liên quan tới phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn ở thành phố Hải Phòng.

- Trân trọng cảm ơn bà!

Thành Lê (thực hiện)