Làm “sống lại” di sản công nghiệp

Tác phẩm trưng bày trong triển lãm “Lấp lánh di sản”

Nhà máy xe lửa Gia Lâm từng là niềm tự hào, với quy mô lớn bậc nhất Việt Nam, chứa đựng những dấu ấn quan trọng của Thủ đô Hà Nội về kiến trúc, thương mại và văn hóa. Có tuổi đời 120 năm, nhưng một điều chắc chắn, ngoài các thế hệ đi trước, thì với nhiều người dân Việt Nam, nhất là giới trẻ, cái tên “Nhà máy xe lửa Gia Lâm” vừa lạ, vừa quen. Quen vì nhà máy này đi vào lịch sử, gắn liền với cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ 20. Lạ bởi, dù đã quen tên nhưng không phải ai cũng được đặt chân đến Nhà máy xe lửa Gia Lâm để tham quan, tìm hiểu một “di sản sống” về công nghiệp hiện diện tại Thủ đô hơn một thế kỷ qua.

Đáng mừng, nhà máy trở thành không gian tổ chức gần 100 hoạt động chính của Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội 2023 (từ ngày 17 đến ngày 26-11), góp phần đánh thức di sản, tạo cơ hội cho du khách trong nước lẫn quốc tế được tận mắt chiêm ngưỡng nhà máy này “bằng da bằng thịt”. Nhưng bây giờ, nếu chỉ quan sát bằng mắt thường thì khó có thể tìm về được không gian, không khí của Nhà máy xe lửa Gia Lâm của thời kỳ đầu vì mọi thứ đã lấm bụi thời gian.

Chính vì thế, triển lãm tranh ký họa “Lấp lánh di sản” tại Phân xưởng 3B1 – Nhà máy xe lửa Gia Lâm thuộc Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội 2023, bổ khuyết ký ức không gian, thời gian cho người dân về di sản công nghiệp và văn hóa này. 50 bức tranh ký họa “Lấp lánh di sản” được sáng tác bởi thầy và trò Khoa Mỹ thuật cơ sở (Trường đại học Mỹ thuật công nghiệp) tại chuyến đi thực tế Nhà máy xe lửa Gia Lâm, trước khi lễ hội diễn ra. Đến nhà máy, được nhìn ngắm không gian qua những cảnh vật xưa, lạ lẫm, thầy và trò Khoa Mỹ thuật cơ sở có thêm nhiều cảm hứng sáng tạo. Thể hiện bằng nhiều chất liệu khác nhau qua lăng kính tươi trẻ của các giảng viên, sinh viên, trưng bày ký họa “Lấp lánh di sản” thực chất là “ngôi nhà ký ức” bằng nghệ thuật về Nhà máy xe lửa Gia Lâm. Bước vào không gian trưng bày triển lãm ký họa, mỗi chúng ta bắt gặp khung cảnh đặc trưng: Các toa tàu rỉ sét, hệ thống phân xưởng, giàn máy móc, tháp nước đồ sộ… của nhà máy. 50 bức ký họa sử dụng đa dạng chất liệu và phong cách cá nhân của những nghệ sĩ trẻ giới thiệu tại “Lấp lánh di sản”, giúp người dân Thủ đô vừa sống lại những ký ức về một di sản công nghiệp và văn hóa, vừa ngắm nhìn nhà máy xe lửa lâu đời bậc nhất Việt Nam qua lăng kính trẻ trung, mới lạ. Các tác phẩm ký họa tái hiện không khí của thời kỳ chiến tranh giải phóng và giành độc lập dân tộc qua hình ảnh các đầu máy diesel, những công nhân vận hành máy tiện, máy hàn, máy phay, máy cắt, cần cẩu… Đó còn là những pano, biểu ngữ thể hiện quyết tâm tập thể hoàn thành nhiệm vụ sản xuất, thi đua đạt thành tích.

“Lấp lánh di sản” cũng giúp tất cả mọi người cảm nhận được phong cách của các công nhân cơ khí, họ luôn hoàn thành các công việc bình dị, âm thầm nhưng rất quan trọng, là nền tảng, cõng trên lưng mình gánh nặng vận chuyển hàng hóa, bảo đảm thông suốt huyết mạch cho kinh tế đất nước. Người xem hôm nay còn cảm nhận được không gian hoành tráng của ngành công nghiệp nặng, cơ khí chế tạo với không gian rộng lớn, những cỗ máy to lớn, kỳ dị… khi thu vào tầm mắt các bức tranh ký họa tại triển lãm.

Hoạ sĩ – giảng viên Nguyễn Doãn Sơn, Khoa Mỹ thuật cơ sở chia sẻ, khi được mời đi đến Nhà máy xe lửa Gia Lâm vẽ ký hoạ, thầy không hình dung sẽ vẽ được gì đó. Nhưng khi được tham quan nhà máy, nhận được sự tiếp đón tận tình, tự nhiên của cán bộ, công nhân viên, theo dõi các hoạt động sản xuất, thầy giáo và các hoạ sĩ trẻ, sinh viên có rất nhiều cảm xúc. “Chuyến đi ký hoạ lần này, chúng em nhận thấy đây là một địa điểm mới rất thú vị, một trải nghiệm đáng quý khi được khám phá nơi làm việc của các công nhân nhà máy, những thiết bị máy móc của họ và những toa xe lửa... Khi đứng giữa những gam màu nâu ấy, chúng em thấy nơi đây là một màu cảm xúc mới, không gian mới, một cơ hội để từng thành viên trong nhóm có thể thu thập những gam màu ấy vào bảng màu của mình”, đại diện nhóm Nhỏ (5 sinh viên)- Trường đại học Mỹ thuật công nghiệp tham gia vẽ ký họa tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm, chia sẻ.

Theo thạc sĩ Phùng Hoa Miên, Trưởng Khoa Mỹ thuật cơ sở: Triển lãm “Lấp lánh di sản” khắc họa lại những giá trị, ký ức vàng son xưa cũ, giúp công chúng có cái nhìn toàn diện và cụ thể hơn về một thời đại của đường sắt Việt Nam, công nghiệp nước ta. Đây cũng là những tác phẩm ký họa góp phần lưu giữ lại những khoảnh khắc hiện tại của nhà máy, là những tư liệu quý có thể lưu giữ cho mai sau.

KHÔI NGUYÊN