Phát triển nhân lực khoa học và công nghệ: Đáp ứng yêu cầu thực tiễn
(HPĐT)- Nhân lực khoa học và công nghệ (KHCN) thành phố ngày càng trưởng thành cả về số lượng và chất lượng, có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, xã hội và ngành KHCN thành phố. Tuy nhiên, trước những yêu cầu của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, thành phố cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nhân lực KHCN, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Chương trình đào tạo kỹ năng số cho doanh nghiệp do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Trung tâm Ứng dụng và Phát triển công nghệ thông tin, Trường đại học Hàng hải Việt Nam tổ chức.
Giảm lượng, tăng chất
Tính đến tháng 3-2023, tổng số cán bộ có trình độ cao đẳng, đại học trở lên làm việc tại các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức KHCN của thành phố là 4.801 người, giảm 179 người so với năm 2013. Cụ thể, cán bộ trình độ đại học, cao đẳng giảm nhiều nhất 561 người, còn 2.476 người, bằng 81,5% so với năm 2013. Trong đó, 328 cán bộ có trình độ tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, tăng 132,2% so với năm 2013. 8 cán bộ có học hàm giáo sư, bằng năm 2013; 95 cán bộ có học hàm phó giáo sư, tăng 131,9% so với năm 2013. Như vậy, tuy số lượng cán bộ KHCN thành phố giảm về số lượng nhưng chất lượng tăng lên, từng bước trẻ hóa với số cán bộ dưới 40 tuổi chiếm 71% tổng số cán bộ KHCN. Thông qua hoạt động nghiên cứu khoa học, nhân lực KHCN có nhiều đóng góp quan trọng trong tham mưu, tư vấn, phản biện, xây dựng căn cứ khoa học đối với các chủ trương, chính sách của thành phố, góp phần vào sự phát triển chung.
Tuy nhiên, trước những yêu cầu của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, nhân lực KHCN thành phố đang đối mặt với nhiều thách thức khi thiếu chuyên gia giỏi, cán bộ KHCN đầu đàn, thiếu cán bộ trẻ kế cận có trình độ cao. Cơ cấu nhân lực KHCN thuộc các ngành, lĩnh vực trọng điểm của thành phố và trong các lĩnh vực công nghệ cốt lõi của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, công nghệ chuyển đổi số chưa hợp lý. Các trường đại học, cao đẳng có đông cán bộ KHCN nhưng chưa tạo lập được những nhóm nghiên cứu mạnh...
Ngay trong lĩnh vực công nghệ thông tin, TS Nguyễn Hữu Tuân, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng và Phát triển công nghệ thông tin, Trưởng Khoa Công nghệ thông tin (Trường đại học Hàng hải Việt Nam) nhận xét, nhân lực công nghệ thông tin thành phố được đào tạo bài bản, ngày càng trẻ hóa, từng bước đáp ứng yêu cầu của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Tuy nhiên, những thay đổi công nghệ trong ngành công nghệ thông tin diễn ra rất nhanh, chi phí lớn, đòi hỏi thực tế ngày càng phức tạp và cao hơn nên mức độ cập nhật công nghệ của nhân lực công nghệ thông tin còn chậm, nhất là nhân lực chuyển đổi số trong các đơn vị hành chính thành phố chưa được đào tạo đầy đủ để đáp ứng các yêu cầu về chuyển đổi số.
Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đặt ra yêu cầu phải phát triển nguồn nhân lực trình độ cao, nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm phát triển nhanh và bền vững. PGS.TS Bùi Thị Ngọc Lan, quyền Viện trưởng Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, cần đổi mới tư duy thực sự coi nhân lực trình độ cao là nguồn vốn quan trọng nhất trong phát triển, từ đó xây dựng chiến lược phát triển nhân lực trình độ cao, nhân lực KHCN thành phố trong sự hợp tác chặt chẽ với các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Nguồn nhân lực đào tạo mới và đào tạo lại cần được rèn luyện những kỹ năng cơ bản, vững chắc, thích nghi với môi trường công nghệ mới, hiện đại để có thể làm chủ công nghệ; đồng thời, việc đào tạo nhân lực phải bám sát nhu cầu của thị trường, doanh nghiệp và xã hội.
Những năm gần đây, Khoa Công nghệ thông tin, Trường đại học Hàng hải Việt Nam triển khai nhiều giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực công nghệ thông tin, trong đó động viên, tạo điều kiện và cử giảng viên đi học tập nâng cao trình độ bậc sau đại học, nghiên cứu sinh ở trong nước và ngoài nước. TS Nguyễn Hữu Tuân thông tin, đơn vị cũng thường xuyên đổi mới, cập nhật chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của xã hội và xu thế phát triển của ngành công nghệ thông tin với việc đưa vào những học phần mới như: Học sâu và ứng dụng, dữ liệu lớn, học máy, kết nối vạn vật (IoTs), robots và các hệ thống thông minh, thiết kế giao diện người dùng UI/UX, marketing số... Mỗi năm, đơn vị đào tạo 150 sinh viên cung cấp nhân lực công nghệ thông tin đạt chất lượng cho thành phố.
Theo Phó chủ tịch Hội Khoa học phát triển nguồn nhân lực nhân tài thành phố Nguyễn Văn An, đào tạo, bồi dưỡng nhân lực KHCN đáp ứng yêu cầu của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 cần được thực hiện đồng bộ cùng với các giải pháp phát triển nhân lực KHCN, bảo đảm gắn kết giữa đào tạo, bồi dưỡng với thu hút, sử dụng, tôn vinh, đãi ngộ, trong đó đào tạo chỉ là một giải pháp, nhằm phát huy đầy đủ năng lực, phẩm chất của cán bộ KHCN. Đồng thời, gắn kết chặt chẽ với đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng KHCN, đầu tư trang thiết bị hiện đại của các tổ chức KHCN, đủ năng lực giải quyết những vấn đề KHCN của thành phố, để tạo môi trường làm việc có thể phát huy khả năng sáng tạo của nhân lực KHCN.