Đưa điển tích làm đậm đà sân khấu

Nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Cải lương Hải Phòng luyện tập vở diễn. Ảnh: Đỗ Hiền

Sân khấu hóa “huyền thoại” ở Hải Phòng

Trưởng Đoàn Cải lương Hải Phòng Vũ Gia Thùy cho biết, những ngày này, tập thể, diễn viên của đoàn tập trung cao tập luyện vở “Bà chúa Mõ” thuộc Đề án Sân khấu truyền hình số tháng 12- 2023. Vở diễn được thực hiện bởi ekip sáng tạo gồm: Tác giả Trần Kiên Cường; chuyển thể cải lương NSƯT Ngọc Chi; đạo diễn, NSND Hoàng Quỳnh Mai; nhạc sĩ, NSND Hoàng Anh Tú; họa sĩ Đăng Khoa; chỉ đạo nghệ thuật, Trưởng đoàn Vũ Gia Thuỳ, với sự tham gia của tập thể nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Cải lương Hải Phòng, Nhà hát Cải lương Việt Nam và một số đoàn nghệ thuật trong và ngoài thành phố, hứa hẹn mang đến công chúng yêu nghệ thuật không gian đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

Ghi dấu sâu đậm khi đạo diễn vở cải lương “Đất liền và biển cả” đưa Đoàn Cải lương Hải Phòng gặt hái nhiều thành công trên sân khấu cải lương toàn quốc năm 2022, NSND Hoàng Quỳnh Mai tiếp tục dựng vở “Bà chúa Mõ”. Vị đạo diễn giàu kinh nghiệm bộc bạch: Nhân vật trong vở diễn có sức hấp dẫn kỳ lạ. Qua câu chuyện, người xem hình dung tiếng mõ có thể đuổi được giặc, xoa dịu nỗi đau, người dân trở nên no ấm. Và cứ như thế, huyền thoại dễ đi vào lòng người hơn…

Nội dung vở diễn bám sát theo “Ngọc phả chép về vị Thượng đẳng thần triều Trần là Ả Lương Thiên Thụy Quỳnh Trân”. Theo đó, năm 1279, Thượng hoàng Trần Thánh Tông muốn gả chồng cho con gái, nhưng công chúa Quỳnh Trân không chịu, chỉ muốn xuất gia thờ Phật. Công chúa xin Thượng hoàng cho đi tìm nơi lập chùa tu tập. Khi đến xã Nghi Dương, huyện Nghi Dương, phủ Kinh Môn (xã Ngũ Phúc, huyện Kiến Thụy ngày nay), thấy thế đất nơi đây giống như chim bay giữa núi non, sóng nước mênh mông, phong cảnh thanh u, công chúa làm am nhỏ, ngày đêm hương đèn thờ Phật. Sau đó, chùa được mở rộng cùng quá trình các cư dân quần tụ. Công chúa hướng dẫn khai khẩn ruộng vườn, cấp phát tiền cho người dân cày cấy. Từ đấy, dân Nghi Dương ngày càng no đủ, trở thành làng giàu có. Điền sản ngày càng rộng mở, phát đạt, công chúa quy ước dùng tiếng mõ như hiệu lệnh để “điều hành” hoạt động sản xuất và đời sống sinh hoạt của mọi người. Mọi người truyền ngôn gọi chùa là “chùa Mõ”. Sau khi công chúa viên tịch, dân sở tại lập đền thờ cạnh chùa, gọi là đền Mõ, thờ “Bà chúa Mõ”…

Bảo tồn, gìn giữ di sản bằng nghệ thuật

Tác giả Trần Kiên Cường (công tác tại Trung tâm Văn hóa - Thể thao quận Dương Kinh) cho biết, khi còn là nhạc công của Đoàn Chèo Hải Phòng, ông nhiều lần đến đền Mõ biểu diễn phục vụ bà con và ấp ủ ý tưởng viết kịch bản về công chúa Quỳnh Trân. Như cơ duyên, ông gặp tiến sĩ khoa học Phạm Văn Trung, quê ở Ngũ Phúc và có chung quyết tâm xây dựng vở diễn sân khấu nhằm tri ân công lao của tiền nhân, giới thiệu với nhân dân thành phố, cả nước về khu di tích lịch sử cấp quốc gia trên quê hương mình. Những điển tích về bà chúa Mõ (Quỳnh Trân công chúa) và những huyền thoại về bà được lưu truyền trong người dân địa phương như: Đền thờ bà nay là đền Mõ; nơi bà làm lều cỏ thờ Phật, tên ban đầu là chùa Cỏ, nay là chùa Phúc Ân; cây gạo bà trồng với mong muốn người dân vùng này luôn có gạo ăn, nay hơn 700 năm tuổi được Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản Việt Nam và được Trung tâm xác lập kỷ lục Việt Nam tôn vinh là cây gạo nhiều năm tuổi nhất Việt Nam… được tác giả đưa vào kịch bản “Bà chúa Mõ” sinh động, hấp dẫn.

Khẳng định gắn đời sống văn hóa nghệ thuật với các di sản văn hóa góp phần nâng cao, tăng cường ý thức bảo tồn và niềm tự hào về giá trị di sản trong đời sống đương đại, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trần Thị Hoàng Mai đánh giá, vở diễn khắc ghi công lao to lớn của công chúa Quỳnh Trân đối với miền đất, con người xã Ngũ Phúc (huyện Kiến Thụy); tôn vinh người phụ nữ dám vượt qua tất cả trở ngại để hướng tới giá trị chân, thiện, mỹ. Vở diễn cũng là cầu nối để lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa, con người nơi đây tới bạn bè trong và ngoài thành phố./.

Hải Hậu