Hội nghị lần thứ 28 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu: Định tương lai cho năng lượng sạch

Trang trại điện mặt trời nổi Cirata khánh thành ngày 9-11, đánh dấu cột mốc lớn trong quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh của Indonesia. Ảnh: AFP

Đồng thuận vì “Trái đất xanh”

Hội nghị COP28 ghi dấu ấn trong lịch sử khi lần đầu sau nhiều thập niên, cụm từ “nhiên liệu hóa thạch” với ý nghĩa bao trùm nhất được đưa vào nội dung tuyên bố chung của hội nghị. Theo tuyên bố chung, các nước nhất trí “chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch” trong các hệ thống năng lượng, bắt đầu trong thập niên này, theo cách công bằng, có trật tự và phù hợp để đạt mục tiêu trung hòa khí thải năm 2050 trên cơ sở khoa học.

Tuyên bố chung được 200 nước tham gia thông qua vào ngày cuối của hội nghị phản ánh nỗ lực đàm phán đến phút chót của các bên về vấn đề được đánh giá là phức tạp nhất. Vấn đề loại bỏ nhiên liệu hóa thạch cản trở hội nghị đi đến thỏa thuận đúng thời gian dự kiến, thậm chí đe dọa đổ vỡ do các nước chia rẽ thành 2 luồng ý kiến khác nhau. Bên thứ nhất cho rằng, trọng tâm của COP28 chỉ nên tập trung vào giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính thay vì nhắm mục tiêu vào loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Ở phía còn lại, ít nhất 80 quốc gia, bao gồm Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) và nhiều nước nghèo dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu, yêu cầu COP28 đưa ra thỏa thuận rõ ràng về chấm dứt sử dụng nhiên liệu hóa thạch, cho rằng nếu không đủ quyết liệt sẽ không thể thiết lập cam kết chung “đột phá” trên toàn cầu, nhằm chấm dứt khai thác và sử dụng dầu mỏ trong vòng 30 năm tới.

Trước đó, ngay trong ngày họp đầu, các nước tham gia hội nghị COP28 nhất trí với thỏa thuận cho phép chính thức khởi động Quỹ tổn thất và thiệt hại. Quỹ nhận được những cam kết tài chính từ UAE, EU, Mỹ, Anh và Nhật Bản, với hơn 420 triệu USD. Việc thực hiện cam kết tài trợ trong nỗ lực chống biến đổi khí hậu thực sự là chủ đề cấp bách cần được giải quyết, trong bối cảnh nguồn tài trợ các hành động ứng phó khí hậu còn thấp so với nhu cầu toàn cầu, có dấu hiệu chững lại bởi nhiều nước giàu không thể tài trợ nhiều hơn do khủng hoảng chính trị và kinh tế.

Cần nhiều hành động tích cực

Thỏa thuận cuối cùng được thông qua, dù chưa bao gồm các cụm từ quyết liệt như “loại bỏ” hay “từ bỏ”, nhưng chỉ riêng đưa cụm từ nhiên liệu hóa thạch với ý nghĩa bao trùm nhất vào thỏa thuận cũng thể hiện cộng đồng quốc tế nhất trí kỷ nguyên nhiên liệu hóa thạch sẽ có hồi kết.

Ngoài ra, thỏa thuận của hội nghị cũng có những cam kết rõ ràng và tích cực về các vấn đề như năng lượng tái tạo, trung hòa khí thải… Có thể kể tới cam kết đến năm 2030 sẽ tăng gấp 3 lần năng lực sản xuất năng lượng tái tạo trên toàn cầu, nhân đôi tốc độ trung bình cải thiện hiệu quả năng lượng thường niên trên toàn cầu; tăng tốc các nỗ lực toàn cầu để trung hòa khí thải trong các hệ thống năng lượng, sử dụng nhiên liệu không phát thải hoặc phát thải thấp trước hoặc trong năm 2050; nhân rộng quy mô các công nghệ phát thải thấp và không phát thải, và các hoạt động sản xuất hydrogen ít carbon, từ đó nâng cao các nỗ lực nhằm tìm nguồn thay thế nhiên liệu hóa thạch không giảm thiểu khí thải carbon…

Tuy nhiên, hội nghị vẫn bỏ ngỏ một số vấn đề, dành tới các kỳ COP tiếp theo, trong đó đáng chú ý là thống nhất về quy định vận hành thị trường carbon. Theo Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu được ký kết tại COP21 năm 2015, các chính phủ và các công ty có thể bù đắp cho những lượng khí thải mà họ gây ra bằng cách chi tiền cho các dự án giảm khí thải ở các nơi trên thế giới. Nhưng đến nay những giao dịch như vậy vẫn chưa được thực hiện.

Theo đó, Mỹ cùng với đa số quốc gia thúc đẩy thông qua thỏa thuận cho rằng yêu cầu những quy định nghiêm ngặt hơn sẽ là quá phiền hà với các nước đang phát triển vốn có ít phương tiện để giám sát và quản lý các dự án. Trong khi đó, EU muốn những quy định áp với các dự án bù đắp khí thải carbon phải tương đương với mức tiêu chuẩn cao được khối 27 thành viên này đặt ra trong hệ thống giao dịch riêng hiện có. Với việc các bên không đạt được thỏa thuận này tại Dubai, nhóm chuyên viên sẽ phải bắt đầu đàm phán lại trong năm 2024, với hy vọng thỏa thuận liên quan sẽ được thông qua tại COP29 ở Azerbaijan vào năm 2025./.

Quang HUy (tổng hợp)