Làng nghề làm hương Kiền Bái: Lưu giữ nét đẹp truyền thống quê hương

Người dân thôn 5, xã Kiền Bái thực hiện công đoạn tạo thành phẩm hương truyền thống. Ảnh: Phương Linh

Những ngày cuối tháng 12-2023, người dân xã Kiền Bái hối hả hoàn thiện những đơn hàng phục vụ dịp Tết sắp tới. Ngay từ cổng thôn 7, giữa tiết trời lạnh giá, mùi hương phảng phất khiến bất cứ ai đi qua đều cảm thấy Tết đang đến gần. Đường làng tấp nập phương tiện chở hương từ cơ sở sản xuất để phân phối đi các nơi. Từ sân nhà, đường làng, ngõ xóm đều cảm nhận rõ không khí sản xuất khẩn trương của các hộ làm hương. Có dịp tận mắt chứng kiến các công đoạn trộn bột, se hương, phơi hương thành từng hàng đều tăm tắp, mới thấy trân quý hơn những nén hương mang đậm truyền thống làng quê, gửi gắm tâm huyết, quyết tâm gắn bó, gìn giữ, phát triển làng nghề của người dân nơi đây.

Tay thoăn thoắt se hương, bà Phạm Thị Lâm, người có hơn 35 năm kinh nghiệm làm hương ở thôn 6 vui vẻ cho biết: Nghề làm hương của làng có từ lâu đời, từ khi bà mới lớn lên đã thấy các cụ làm hương. Việc sản xuất hương đều theo phương pháp thủ công, truyền từ đời này qua đời khác. Hằng năm, từ tháng 8, tháng 9 (âm lịch), người dân rục rịch nghiền bột hương. Bột hương được làm từ rễ cây hương bài, phơi khô, nghiền nhỏ rồi trộn theo tỷ lệ nhất định với quế, hoa hồi, đại hoàng, mộc hương… Với mỗi tỷ lệ pha trộn theo bí quyết riêng của từng nhà, sẽ tạo ra những mùi hương khác nhau. Người làm hương sẽ nhúng chân hương qua nước pha keo rồi đập qua khoảng 4 đến 5 lần bột hương. Trong quá trình đập, người thợ phải thật nhanh tay thì bột hương mới bám đều vào các que, đồng thời hương không bị dính vào nhau. Hương se xong sẽ được phơi trên các nong tre hoặc dựng trực tiếp xuống nền đất. Nắng gió sẽ làm hương khô, màu sắc đẹp mà vẫn giữ nguyên mùi thơm nhẹ.

Tại xã Kiền Bái, xưởng sản xuất hương lớn nhất phải kể đến cơ sở của anh Phạm Nho Hưng ở thôn 7. Nối nghề truyền thống cha ông hơn 20 năm, anh Hưng là thợ làm hương có tiếng trong xã. Hương do anh sản xuất luôn được chăm chút từ khâu chọn lọc nguyên liệu, phơi khô, nghiền bột hương, se hương, phơi hương. Anh Hưng bày tỏ, hương bài do làng Kiền Bái sản xuất được tiêu thụ rộng rãi do duy trì phương pháp đập tay thủ công, nhất là hương được làm từ nguyên liệu tự nhiên, không độc hại. Đây cũng chính là yếu tố quan trọng để lưu giữ nét riêng của hương bài Kiền Bái... Để kịp có hương giao khách hàng trước 23 tháng Chạp, cơ sở của anh Hưng thuê thêm 6 người làm thời vụ cùng 2 thợ làm thường xuyên. Năm nay, lượng đơn hàng tăng gần gấp đôi so với năm 2022. Hơn 2 tấn hương được xuất bán dịp Tết Nguyên đán, phần lớn bán tại Hải Phòng, số còn lại giao tại các tỉnh Quảng Ninh, Lào Cai... Hiện giá hương bài được cơ sở của anh giao bán với giá từ 20 nghìn đến 25 nghìn đồng/bó (10 nén), tùy chiều dài 45, 60, 50, 70 cm.

Để duy trì và phát triển nghề làm hương bài truyền thống của địa phương, Chủ tịch UBND xã Kiền Bái Trần Văn Dương cho biết, các cơ sở sản xuất hương luôn đổi mới về bao bì, mẫu mã và tem mác, mã vạch để xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường. Hằng năm, để nâng cao hơn nữa giá trị kinh tế từ nghề làm hương truyền thống, chính quyền địa phương tăng cường quảng bá sản phẩm hương truyền thống của xã thông qua các gian trưng bày của huyện tại hội chợ thương mại để tìm mối liên kết tiêu thụ sản phẩm rộng rãi trên thị trường… Thời gian tới, địa phương tiếp tục phối hợp các cơ quan liên quan, tạo điều kiện về vốn, khuyến khích người dân phát triển làng nghề theo hướng tập trung, mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng, hướng tới xây dựng thương hiệu cho truyền thống để nghề làm hương ngày càng phát triển.

Tết đến, Xuân về, trên ban thờ mỗi gia đình, bên cạnh những bánh chưng xanh, câu đối đỏ và mâm ngũ quả, không thể thiếu nén hương. Mỗi nén hương là mồ hôi, tâm huyết, niềm yêu nghề của người làm hương, góp phần bảo tồn, phát huy văn hóa, truyền thống của địa phương./.

Bài: Nguyễn Hằng