Trường ca “Hốc Chọ” thấm đẫm bản lĩnh Nghệ

Theo giải thích của tác giả, là vùng khai hoang của những người nông dân miền Trung, cụ thể của nông dân Nghệ An khi thiếu đất canh tác thì họ tổ chức thành đoàn người tìm kiếm những mảnh đất mới để khai hoang làm kinh tế: “Vùng khai trang, lập trại nơi rừng sâu, núi thẳm; là vùng đất khó đưới/ giữa chân đồi theo từng con nước, được người dân nhiều nơi ở Nghệ An gọi là hốc/ hóc chọ, gọi chung là Hốc Chọ”.

Tập trường ca “Hốc Chọ” của Bùi Sĩ Hoa gồm 757 câu thơ với nhiều cung bậc cảm xúc, khi thì nhà thơ hồi tưởng về người ông của mình, người nông dân xứ Nghệ hay lam hay làm, kiên cường quật khởi như một tinh thần Nghệ, một bản lĩnh Nghệ, thật thà hay chữ nhưng đối mặt với thực tế phũ phàng ở quê nghèo theo cách nói dân gian “chó ăn đá , gà ăn sỏi” trầm tư suy tưởng :

“Đêm đầy sao

Tiếng vạc nhạt vào khuya lãng

Ông tôi ngồi xa xăm

Bóng xiên liếp nhà húng hắng

Chắt cạn ấm chè xanh

Hớp cuối cùng ức nghẹn

Thơm ngọt đầy tràn, đắng chát chưa trôi…”

Trong cái đêm nóng nực, oi nồng của mảnh đất miền Trung đầy gió Lào và cát trắng khắc nghiệt ấy, giấc mơ của những người nông dân với khát vọng đổi đời, quyết tâm dùng bàn tay chai sần của mình khai phá rừng hoang với giấc mơ:

Giấc mơ gieo trồng dày nhánh sây bông

Giấc mơ khai khẩn hốc chọ bòn mót

Giấc mơ sách đèn mở mày ngẩng mặt

Giấc mơ đi qua tháng ba ngày tám…

Đọc đến đây, chúng ta liên tưởng đến miền Trung khắc nghiệt, gian khó vô cùng đến muốn khai hoang, phục hoá cũng phải bòn mót từng mảnh đất y hệt đồng bào Mông trên cao nguyên đá Hà Giang phải chở đất bên sông suối cho vào từng hốc đá để trồng ngô…Một miền Trung gian nan, một Nghệ An nắng nỏ bão giông đã đi vào lịch sử dân tộc trong dựng nước và giữ nước.Còn đây, trong trường ca “Hốc Chọ” của Bùi Sĩ Hoa, những người nông dân khắc khổ quyết tâm vượt khó trong công cuộc mưu sinh:

Rừng cháy rặt người đốt than

Than cháy đượm người ngồi rang nước mắt

Bàn tay khuấy vào trống không

Bàn tay thõng buông bất lực

Bàn tay ngửa khúm núm vay khất

Bàn tay khum đón nhận mùa vàng

Bàn tay vung lên quyết dành việc lớn

Bàn tay chai quen chặt to, kho mặn

Bàn tay búp măng chữ nghĩa cuốn như rồng…

Đọc những câu thơ gân guốc mà nhà thơ Bùi Sĩ Hoa khắc hoạ về chân dung những người nông dân xứ Nghệ khai khẩn đất canh tác trong rừng sâu, núi thẳm để mưu sinh, ta càng thấm thía càng khâm phục một bản lĩnh Nghệ không chịu khuất phục trước gian khó do thiên tai địch hoạ…Trong trường ca Hốc Chọ, Bùi Sĩ Hoa có trường đoạn viết về cá gỗ rất hay. Từ hình ảnh con cá gỗ mà giai thoại trong dân gian nói về ý chí học hành, đèn sách của vùng quê nổi tiếng về khoa cử cũng sinh động đến mức hồn nhiên, mộc mạc:

Tôi là cá gỗ

Người làng tôi, quê tôi nuôi chí quan trường

Đi ra bằng vai phải lứa

Giữa trời ai kém chi ai

Ở một trường đoạn khác, khi viết về người bà của mình, một người phụ nữ xứ Nghệ tiêu biểu, đảm đang, kiên cường cùng chồng con quyết vượt qua gian khó nhưng rất coi trọng con chữ thánh hiền, tôn vinh sự học:

Ông bà thương nhau thuở suối khe tình tứ

Thuở nhạt muối đắng gừng kèo cột tít rừng xanh

Ông thương bà nết ăn, nết ở

Bà thương ông chí lớn chưa thành

Nhà nông thường ngày ông tôi thả cày về nhà dạy chữ

Bà tôi mài mực đọc ngược truyện Kiều…

Bằng ngôn ngữ hàm súc, cách kể chuyện trong trường ca của tác giả mượn ý thay lời, nhưng câu thơ chắt lọc rất tinh tế, khi thì mượn ý ca dao, tục ngữ, khi thì lấy hình ảnh và giai thoại dân gian để tôn vinh truyền thống học hành khoa cử và tôn sư trọng đạo của quê mình.

Phải nói là tác giả Bùi Sĩ Hoa mang đến người đọc cảm giác thích thú, dẫn dụ người đọc đi hết từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác về cái tài sử dụng ngôn ngữ dân gian, đặc trưng của phương ngữ xứ Nghệ mà vẫn hiểu được, cảm thụ được. Ở trường đoạn kết thúc tập trường ca, tác giả mạnh dạn thể hiện những câu thơ lục bát bay bổng để ca ngợi những thành quả lao động của những người khai trang, lập nghiệp nơi rừng sâu:

Đồng khua giấc bay mơ màng

Chòi thóc- quà của mùa màng đợi chim

Róc rách suối mát khát tìm

Rừng xanh là mái núi chìm giữa xanh

Rừng thiêng, thiêng cội thiêng cành

Che chung mát mướt mà thành quê hương…

Trường ca Hốc Chọ chinh phục người đọc bằng cách kể chuyện giản dị, ngôn ngữ thơ hàm súc, hình tượng thơ dữ dội khi tác giả mô tả về thiên nhiên, đất đai, nỗi cơ cực của con người phải tự định đoạt tương lai, cuộc sống của mình trong môi trường khắc nghiệt. Bằng thủ pháp nghệ thuật rất giản dị đó, nhà thơ Bùi Sĩ Hoa nêu bật chủ đề thành công của tập trường ca là ca ngợi tinh thần kiên cường, sự nhẫn nại, cần cù của những người nông dân xứ Nghệ và đã làm nên một bản lĩnh Nghệ, một tinh thần Nghệ.

Nhà thơ Bùi Sĩ Hoa là cây bút đa tài trong nhiều lĩnh vực. Đây là tập thơ thứ 7 của ông sau hơn 40 năm làm báo, làm văn và ông vinh dự 2 lần được giải thưởng thơ do Tạp chí Văn nghệ Quân đội, 4 lần giải thưởng Hồ Xuân Hương... Những đóng góp của ông trong nền văn học nước nhà thật đáng trân trọng./.

Nguyễn Viết Hiện