Hành trình “giữ lửa” danh tiếng “xi măng con Rồng”
(HPĐT)- Ngày truyền thống ngành Xi măng Việt Nam (8-1) gắn chặt với chặng đường phát triển và trưởng thành của Xi măng Hải Phòng “vắt qua” 3 thế kỷ, với sản phẩm xi măng con Rồng nổi tiếng khắp trong và ngoài nước.
Bảo tàng Xi măng Hải Phòng đặt tại địa điểm phát tích của nhà máy. Ảnh: VŨ DŨNG
Giở lại lịch sử phát triển, kể từ khi kỹ sư người Pháp Albert Butin đặt những bước khảo sát đầu tiên, tìm địa điểm thích hợp để xây dựng nhà máy sản xuất xi măng đầu tiên tại Việt Nam cũng như Đông Dương để phục vụ chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp với tên gọi ấn tượng “Công ty Xi măng Porland nhân tạo Đông Dương”, ngày 25-12-1899, Toàn quyền Đông Dương Paul Dumer đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng nhà máy. Với những nỗ lực của chủ và thợ, chỉ trong thời gian hơn một năm, nhà máy hoàn thành, đưa vào hoạt động với công suất khiêm tốn 20.000 tấn/năm. Sản phẩm xi măng của nhà máy hằng năm cung cấp cho thị trường tiêu dùng trong nước, rồi mở rộng sang thị trường Viễn Đông: Trung Quốc, Malaysia, Thái Lan, Philippine, Ấn Độ, Hà Lan và xuất khẩu sang Tây Tân Lan, Madagascar và La Réunion.
Cũng từ nhà máy này, giai cấp công nhân Việt Nam được tôi luyện trong đấu tranh, trở thành một trong những lực lượng tiên phong cách mạng ở Hải Phòng và cả nước. Tại nơi đây, tổ chức Công Hội Đỏ được thành lập vào năm 1928. Đến tháng 8-1929, Chi bộ đầu tiên của Đảng bộ thành phố Hải Phòng được thành lập. Dưới sự lãnh đạo của tổ chức Đảng, phong trào đấu tranh của công nhân được tổ chức chặt chẽ, từng bước giành thắng lợi mà đỉnh cao là cuộc đấu tranh với chủ Pháp vào ngày 8-1-1930. Từ ý nghĩa này, từ năm 2004, Thủ tướng Chính phủ quyết định lấy ngày 8-1 hằng năm làm Ngày truyền thống ngành Xi măng Việt Nam. Những cột mốc mang dấu ấn đậm chất lịch sử làm nên thương hiệu của nhà máy có bề dày hơn một thế kỷ phải kể đến khi thực dân Pháp thua trận tại Điện Biên Phủ. Hiệp định Gênve được ký kết, buộc quân đội Pháp phải rút khỏi Việt Nam. Người thợ Xi măng Hải Phòng dưới sự lãnh đạo của Đảng đoàn kết đấu tranh trong suốt 300 ngày đêm để bảo vệ nhà máy, buộc họ phải bàn giao nhà máy cho chúng ta một cách vô điều kiện. Đấu tranh giành lại nhà máy từ tay chủ Pháp đầy gian khổ, nhưng việc phục hồi hoạt động, nhất là về kỹ thuật- thiết bị cũng không kém phần khó khăn. Thiết bị vận hành sau 55 năm đã xuống cấp đến kỳ duy tu sửa chữa, thay thế, phần nhiều lại được nhập từ nước ngoài; một số bộ phận quan trọng bị bọn phản động phá hoại hoặc lấy cắp; lực lượng công nhân vận hành thiếu và ít kinh nghiệm. Nhưng với quyết tâm rất cao của tập thể lãnh đạo, chuyên gia và người lao động, chỉ trong vòng 5 tháng sửa chữa, nhà máy được phục hồi hoạt động trở lại đúng vào kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga 7-11-1955. Ngày 30-5-1957, tập thể người lao động nhà máy vinh dự được đón Bác Hồ về thăm.
Xi măng Vicem Hải Phòng còn được gọi là “xi măng con Rồng” bởi trên bao bì của từng bao xi măng và logo đều nổi bật hình ảnh con Rồng. Thương hiệu này được ghi nhận từ uy tín và chất lượng trên thị trường vật liệu xây dựng, khẳng định vị thế của xi măng đất Cảng với tuổi đời 124 năm xây dựng và trưởng thành.
Với mục tiêu sản xuất thật nhiều xi măng cho Tổ quốc, trong kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961-1965), hưởng ứng phong trào thi đua “Cờ ba nhất”, “Gió Đại Phong”, “Sóng Duyên Hải”, nhà máy sản xuất được 4.434.000 tấn xi măng, hoàn thành vẻ vang nhiệm vụ khôi phục sản xuất, phát triển kinh tế.
Giữa năm 1973, nhà máy vinh dự được Chính phủ giao nhiệm vụ nghiên cứu sản xuất loại xi măng đặc biệt (P600) để xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với 8000 tấn xi măng cung cấp phục vụ công trình xây dựng Lăng Bác, tập thể người lao động Nhà máy xi măng Hải Phòng hoàn thành nhiệm vụ quan trọng được Đảng, Chính phủ giao để tỏ lòng kính yêu đối với Bác Hồ - Vị Cha già dân tộc.
Có thể coi những năm 1975-1985 là thời kỳ khó khăn, thách thức lớn nhất trong tiến trình phát triển của nhà máy kể từ khi xác lập quyền sở hữu về tay người lao động (1955). Đất nước thống nhất chưa lâu đã phải đương đầu với 2 cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới; các thế lực thù địch đẩy mạnh bao vây cấm vận, cơ chế quản lý cũ không còn phù hợp dẫn đến khó khăn kinh tế-xã hội nghiêm trọng. Tất cả yếu tố đó tác động trực tiếp đến hoạt động của nhà máy. Tuy vậy, với tinh thần đoàn kết của cán bộ, công nhân viên và người lao động, với ý chí vươn lên của người thợ, cán bộ công nhân viên công ty vượt lên và vững tin bước vào công cuộc đổi mới.
Đặc biệt, nhằm chuyển đổi công nghệ và địa điểm sản xuất, xây dựng Nhà máy Xi măng Hải Phòng mới, hiện đại đáp ứng tiêu chí bảo vệ môi trường, tháng 11-1997, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt dự án đầu tư xây dựng Nhà máy xi măng Hải Phòng mới tại thị trấn Minh Đức, Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Sau ba năm thi công, vượt qua muôn vàn khó khăn, với tinh thần đoàn kết, vượt khó, sự cộng tác chặt chẽ của các chuyên gia và các nhà thầu, ngày 30-11-2005, mẻ clinker đầu tiên của Nhà máy xi măng Hải Phòng mới ra lò, đạt chất lượng tốt, đánh dấu bước ngoặt mới, giai đoạn phát triển mới của Xi măng Hải Phòng.
Sáng 24-1-2006, Tổng Công ty Xi măng Việt Nam, Công ty Xi măng Hải Phòng chính thức dừng hoạt động lò nung clinker tại nhà máy, chấm dứt 107 năm hoạt động liên tục cùng một giai đoạn lịch sử vẻ vang của đơn vị. 124 năm hoạt động liên tục với 5 lần thay đổi tên gọi (Công ty Xi măng Portland nhân tạo Đông Dương, Xí nghiệp Quốc doanh Xi măng Hải Phòng, Nhà máy Xi măng Hải Phòng, Công ty Xi măng Hải Phòng, Công ty TNHH MTV Xi măng Vicem Hải Phòng), trong mọi thời điểm, Xi măng Hải Phòng luôn là thương hiệu mạnh cả về ý nghĩa chính trị và kinh tế của thành phố và cả nước. Truyền thống hào hùng của các thế hệ công nhân xi măng chiến đấu, hy sinh để bảo vệ, vận hành nhà máy, góp công sức tạo nên những thành tựu to lớn, vượt khó để “sản xuất thật nhiều xi măng cho Tổ quốc” như lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lần Người về thăm là một phần không thể tách rời trong lịch sử vẻ vang, oanh liệt của đất Hải Phòng.