Kỷ niệm “truyền lửa” cho những sáng tác về người lính

Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam được thành lập ngày 22-12-1944 tại Khu rừng Trần Hưng Đạo (Cao Bằng). (Ảnh tư liệu)

- Chị có thể chia sẻ cơ duyên gặp gỡ với đại tá Hoàng Long Xuyên - nhân chứng cuối cùng của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân?

- Trong cuộc đời mình, tôi có cơ duyên được gặp gỡ với nhiều nhân chứng lịch sử của đất nước. Khi còn học phổ thông tại quê nhà Hải Phòng, tôi may mắn được gặp nghệ nhân Nguyễn Hãn- một trong “tứ hổ” bảo vệ Trung tướng Nguyễn Bình, trực tiếp tham gia giải phóng khu Đông Triều; nhà văn Hoàng Công Khanh - người từng sống với đồng chí Tô Hiệu- lãnh đạo tiền bối của Đảng ở nhà tù Sơn La. Trong quá trình công tác sau này, tôi được tiếp xúc nhiều vị lão thành cách mạng như “hùm xám đường số 4” Đặng Văn Việt (Hà Nội); cụ Đặng Nam (Hải Phòng); bà Phan Thị Phúc, phu nhân cố Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch; Đại tướng Nguyễn Quyết, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân (QĐND) Việt Nam…

Riêng với đại tá Hoàng Long Xuyên, tôi được gặp gỡ ông muộn hơn, vào năm 2020, khi thực hiện xây dựng kịch bản chương trình tọa đàm Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam – Trung Quốc lần thứ 6. Với ý định tìm hiểu những câu chuyện ý nghĩa thể hiện rõ nét tình đoàn kết hữu nghị giữa quân đội hai nước, sau thời gian nghiên cứu tư liệu, tôi được giới thiệu gặp cụ khi đó 104 tuổi, sống tại thị trấn Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ (tỉnh Thái Nguyên). Lần đầu gặp cụ, thời tiết khi đó rất lạnh. Dù tuổi cao, nhưng đại tá Hoàng Long Xuyên vẫn nghiêm chỉnh trong bộ quân phục bạc màu đã gắn bó với ông trên cả con đường binh nghiệp. Ấn tượng nhất là trong câu chuyện kể của mình, cụ vẫn thuộc nằm lòng bài thơ của Bác Hồ tặng những thiếu sinh quân lên đường sang Trung Quốc học quân sự vào mùa xuân năm 1941, khi ấy cụ mới tròn 17 tuổi bằng một giọng đọc hào sảng, vang vọng dõng dạc: “Nước Nam là nước Nam ta/ Vì ai đến nỗi xót xa thế này/ Vì giặc Nhật, vì giặc Tây/ Thanh niên ta phải ra tay học hành/ Một là học việc nhà binh/ Hai là học biết tính tình nước ta/ Thanh niên là chủ nước nhà/ Phải cho oanh liệt mới là thanh niên”.

Đại tá Hoàng Long Xuyên tên thật là Hoàng Văn Tứ, một trong những tiểu đội trưởng đầu tiên của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Trong đời binh nghiệp của mình, ông đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng, trong đó có cương vị Giám đốc Công an Liên khu Việt Bắc. Tháng 12-1975, Liên khu Việt Bắc giải thể, đại tá Hoàng Long Xuyên giữ chức vụ Trưởng Phòng Điều tra hình sự Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đến khi nghỉ hưu năm 1986.

- Những nhân chứng ấy chính là chất liệu, nguồn cảm hứng trong nhiều sáng tác của chị?

- Đối với tôi, những chứng nhân lịch sử từng được gặp gỡ chính là thế hệ vàng của dân tộc, sẽ luôn là những chất liệu đầy nhân văn và hào sảng trong các sáng tác của tôi, gợi mở cho tôi sức nghĩ, sức viết. Với ý chí, quyết tâm và sự đồng lòng, họ đã chung tay tạo nên những biến đổi lớn, xoay chuyển vận mệnh đất nước, nhưng khi trở về cuộc sống đời thường rất dung dị. Cuộc đời của họ như ngọn lửa sáng, lá cờ hồng đầy ấm áp, truyền tới những người trẻ như tôi cảm hứng lớn lao về tinh thần chiến đấu, hy sinh vì nước, vì dân.

Như đại tá Hoàng Long Xuyên - người đàn ông vóc dáng nhỏ bé, giản dị, nhưng câu chuyện về cuộc đời của cụ giúp tôi thấm hơn phẩm chất cao quý của người cộng sản, là sự giản dị và tâm nguyện trọn đời cống hiến vì Tổ quốc, quê hương, mà không đòi hỏi bất cứ sự ưu tiên hay trả ơn nào. Trò chuyện với cụ, tôi hiểu hơn về quá trình chiến đấu, trưởng thành và lớn mạnh của Quân đội ta. Từ đội quân áo vải nhỏ bé năm xưa, nhưng với lý tưởng cao đẹp và tinh thần quyết chiến- quyết thắng, dần dần lớn mạnh, trở thành lực lượng tinh nhuệ, mang tinh thần, ý chí của cả dân tộc để chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù, bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân.

Đại tá Hoàng Long Xuyên cùng nữ nhà văn Phạm Vân Anh (người mặc quân phục). Ảnh: Nhân vật cung cấp

- Theo thời gian, những chứng nhân lịch sử cũng dần rời xa chúng ta. Theo chị, nhiệm vụ của văn học nghệ thuật trong xây dựng hình tượng người lính và truyền lửa nhiệt huyết cách mạng cần được tiếp nối, phát triển như thế nào?

- Theo tôi, các sáng tác văn học nghệ thuật về đề tài người lính hiện nay khá đa dạng, phong phú cả về thể loại, nội dung. Qua đó, tạo được hiệu quả tích cực, cổ vũ to lớn để người lính vươn tới cái đẹp, cái anh hùng trong cuộc đời binh nghiệp nhiều gian khổ, hy sinh, đồng thời chạm được đến người đọc trẻ bằng những giá trị nghệ thuật mới về chiến tranh và người lính đáng ghi nhận. Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn ít tác phẩm dài hơi, có sức nặng.

Để truyền ngọn lửa nhiệt huyết cống hiến, hy sinh vì sự phát triển trường tồn của đất nước và dân tộc mà các thế hệ cha anh để lại cho thế hệ trẻ hôm nay, tôi cho rằng văn học– nghệ thuật– báo chí cần có định hướng sáng tác song song. Nghĩa là cần có nhiều thêm những tác phẩm về đề tài lịch sử, cách mạng, về vai trò của nhân dân trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước qua các thời kỳ. Đồng thời cần có những tác phẩm về công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay, để toàn dân thêm hiểu và có niềm tin sâu sắc con đường của chúng ta đang đi. Nhất là những trang văn về người lính hôm nay với không ít hy sinh, vất vả, gánh vác những trọng trách lớn lao trên vai với tâm thế, ý chí, nghị lực của “Bộ đội Cụ Hồ” thời đại mới.

 - Cảm ơn chị về cuộc trò chuyện.

NHƯ VÂN thực hiện