Quần đảo Cát Bà sáng danh di sản thế giới - Hành trình 12 năm

Đoàn đại biểu Việt Nam tham dự Kỳ họp lần thứ 45 của Ủy ban Di sản thế giới.

“Trái ngọt” từ 12 năm “ăn-ngủ” cùng di sản

“Nhiều tháng liên tục, chúng tôi làm việc cả ngày lẫn đêm, đến nỗi ngủ cũng mơ thấy di sản”- chia sẻ của GS.TS Đỗ Công Thung, 69 tuổi, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện Tài nguyên và Môi trường biển (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), Chủ nhiệm Dự án xây dựng hồ sơ đệ trình UNESCO công nhận Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà là Di sản thiên nhiên thế giới. Ông cũng trực tiếp tham gia Đoàn công tác của thành phố Hải Phòng tham dự Kỳ họp lần thứ 45 của Ủy ban Di sản thế giới tại A-rập Xê-út.

Quá trình xây dựng hồ sơ tuy gặp nhiều khó khăn nhưng với tinh thần trách nhiệm, quyết tâm cao của Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành phố Hải Phòng, tỉnh Quảng Ninh và các nhà khoa học tham gia thực hiện dự án, từ năm 2012 đến năm 2021, Việt Nam hoàn thành bộ hồ sơ dày hơn 700 trang, nặng 15 kg trình UNESCO công nhận Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà đáp ứng các quy định của Công ước Di sản 1972. Tiếp đó là những ngày tháng miệt mài chỉnh sửa, hoàn thiện, giải trình 2 lần trước những khuyến nghị vô cùng khắt khe của Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN)- Cơ quan tư vấn của Ủy ban Di sản thế giới (thuộc UNESCO) trong 2 năm 2022 và 2023.

Nỗ lực hết sức như vậy nên khi nhận được Công văn số 49/UBQG ngày 11-5-2023 của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam về việc IUCN kiến nghị Trung tâm Di sản thế giới hoãn xét hồ sơ đề cử để nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung, những người tham gia thực hiện dự án hơn 10 năm qua vô cùng bàng hoàng. Bởi vì ở lần giải trình thứ nhất, hồ sơ di sản được các chuyên gia IUCN đánh giá rất cao. Bình tâm lại, các nhà khoa học và nhà quản lý của dự án “xốc” lại tinh thần và kiên định đưa ra mục tiêu: Hạ quyết tâm giải trình bằng mọi giá để hồ sơ được công nhận luôn trong tháng 9-2023.

Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trịnh Văn Tú, thành viên Đoàn công tác thành phố Hải Phòng dự Kỳ họp lần thứ 45 của Ủy ban Di sản Thế giới bộc bạch: “Trăn trở, bàn bạc nhiều ngày, chúng tôi nhận định nguyên nhân là do các chuyên gia của IUCN và Việt Nam chưa tìm được tiếng nói chung trong một số vấn đề. Chúng tôi xác định từng vấn đề chưa tìm được tiếng nói chung giữa 2 bên và tìm lý lẽ lập luận chắc chắn. Từ đó, các vấn đề được giải quyết. Theo hướng đi này, bàn giải trình phản biện đối với 21 khuyến nghị mà IUCN đưa ra kịp thời gửi đến tay các thành viên 21 quốc gia trong Hội đồng Di sản thế giới”.

Gần 20 ngày “đấu trí”

Đầu tháng 9-2023, Đoàn Việt Nam tham dự kỳ họp lần thứ 45 của Ủy ban Di sản thế giới diễn ra tại thủ đô Riyadh (Vương quốc A-rập Xê-út). Đại diện lãnh đạo Hải Phòng có đồng chí Lê Khắc Nam, Phó chủ tịch UBND thành phố.

Theo đồng chí Lê Khắc Nam, suốt hơn 10 năm qua, thành phố Hải Phòng nhận được sự hỗ trợ lớn từ Đại sứ Lê Thị Hồng Vân, Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO tại Pháp. Trong những ngày diễn ra kỳ họp, Đại sứ Lê Thị Hồng Vân gặp gỡ và đặt vấn đề với đại diện 21/21 quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới, đề nghị cho Đoàn Hải Phòng được tiếp xúc riêng nhằm vận động, tìm kiếm sự ủng hộ đối với hồ sơ đề cử. Thời gian gặp gỡ do đại diện các nước quyết định, có nước bố trí làm việc tại khu hội nghị, nước khác hẹn ở quán cà phê hoặc về khách sạn. Gần 20 ngày liên tục, Đoàn Hải Phòng làm việc với cường độ cao và hết sức căng thẳng: Ăn sáng xong là làm việc với một nước, đến trưa chỉ ăn bánh ngọt, chiều lại tiếp xúc với thành viên khác, có hôm tới 10 giờ hoặc 11 giờ tối mới xong việc. Sau nhiều ngày làm việc, phái đoàn Việt Nam nhận thấy các chuyên gia IUCN về cơ bản đồng ý với các giải trình của Việt Nam. Nhưng vào ngày họp cuối cùng, thật bất ngờ khi họ vẫn đưa ra tờ trình đề nghị để lại hồ sơ của Việt Nam. May mắn thay, nhiều nước không đồng ý với đề xuất của IUCN và nổ ra cuộc tranh luận gay gắt. Những ai có mặt trực tiếp tại phiên họp hôm đó mới chứng kiến hết sự kịch tính, nhất là khi đại diện Nhật Bản đứng lên phản đối hồ sơ đề cử của Việt Nam với lý do nước họ có di sản thiên nhiên thế giới liên tỉnh như đề cử của Việt Nam, nhưng do công tác quản lý không tốt nên hiệu quả không như mong muốn. Ngay sau đó, đại diện Ấn Độ đưa ra lập luận phản bác lại, ủng hộ Việt Nam, nêu rõ Chính phủ Việt Nam đã có công hàm đứng ra cam kết hỗ trợ 2 tỉnh, thành phố trong quá trình bảo tồn và quản lý di sản. Đại diện Ấn Độ sau khi phát biểu bằng tiếng Anh xong còn nói rõ bằng tiếng Việt: “Ủng hộ Việt Nam”, khiến cả hội trường vỗ tay nhiệt liệt. Kết quả bỏ phiếu, hồ sơ đề cử của Việt Nam nhận được sự đồng thuận tuyệt đối của 21 thành viên Ủy ban Di sản thế giới. Niềm vui vỡ òa, cảm xúc thăng hoa khi Việt Nam “lật ngược thế cờ”. GS.TS Đỗ Công Thung tâm sự đầy hạnh phúc: “Tôi hết sức phấn khởi vì Việt Nam đã làm được điều vô cùng phi thường”.

Phó chủ tịch UBND thành phố Lê Khắc Nam đánh giá: Việc Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà trở thành Di sản thiên nhiên thế giới liên tỉnh đầu tiên ở Việt Nam là sự kiện vui mừng, trọng đại sau hành trình dài nỗ lực. Đồng thời, Hải Phòng và Quảng Ninh phải phối hợp phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới một cách hiệu quả nhưng vẫn bảo đảm được tính bảo tồn, không phá vỡ cảnh quan. Đặc biệt là thực hiện đầy đủ, đúng các điều khoản của Công ước quốc tế về bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới. Về phía Hải Phòng, UBND thành phố chỉ đạo xây dựng Đề án tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà. Theo đó, Đề án xác định mục tiêu xây dựng Cát Bà trở thành trung tâm du lịch quốc tế xanh, thông minh, chú trọng du lịch cao cấp, du lịch bốn mùa… từng bước đưa quần đảo Cát Bà “bừng sáng”, xứng danh miền di sản thiên nhiên thế giới. Để điều đó trở thành hiện thực, trong năm 2024, việc trước mắt thành phố cần làm là tập trung giải quyết triệt để tình trạng tắc nghẽn giao thông tại bến phà Gót vào những dịp cao điểm du lịch ở Cát Bà. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án cáp treo và các khu vui chơi giải trí liên quan tại Cát Bà để phục vụ du khách.

BÀI: HỒNG PHÚC - HẢI HẬU