Tên đất có Rồng

Họa tiết rồng trên mái đình Kiến Bái (huyện Thuỷ Nguyên). ẢNH: TRẦN DUY

Nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học trong quá trình tìm hiểu về lịch sử, địa lý Hải Phòng đều có những phát hiện mới mẻ liên quan đến biểu tượng rồng trong tên một số địa danh, di tích nơi đây. Theo nhà thư pháp Lê Thiên Lý, trong từ điển Hán Việt, từ “long” có nhiều nghĩa. Trong đó, phổ biến nhất là long nghĩa “con rồng” và long nghĩa “thịnh vượng”. Chữ long trong địa danh đảo Bạch Long Vĩ, đảo Long Châu của Hải Phòng được hiểu theo nghĩa mảnh đất có dấu rồng, gắn với những câu chuyện lưu truyền trong dân gian. Trong bộ tứ linh của văn hóa phương Đông (long- ly- quy- phượng), long chính là con vật đứng đầu, biểu thị sức mạnh, quyền lực hàng đầu và sự cao quý. Vì thế, không chỉ mang tên đẹp, những địa danh gắn với chữ “long” thường thể hiện tư duy, tầm nhìn chiến lược của nhiều đời vua, chúa, cũng như ước vọng về vùng đất có “long khí” là nơi đem lại may mắn, thịnh vượng, hạnh phúc an lạc cho cư dân.

Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Hải Phòng Phạm Xuân Thanh lý giải, tương truyền, rồng hạ xuống vùng biển Đông Bắc. Ở đây có dãy núi chạy ra biển, nhấp nhô như rồng uốn khúc nên được đặt tên là Cửu Long sơn (đất chín rồng), tức Đồ Sơn ngày nay. Từ Đồ Sơn nhìn ra vịnh Bắc bộ có đảo Long Châu (rồng chầu ngọc), nên trên đỉnh núi đảo có ngọn hải đăng soi đường để tàu bè thuận tiện ra, vào. Và phía xa hơn, về hướng Đông Nam, thêm một con rồng nữa, đầu là đảo Hòn Dáu, mình uốn dưới đáy biển, đuôi là đảo Bạch Long Vĩ. Xưa kia, theo truyền thuyết, vịnh Hạ Long và Bái Tử Long được cho là nơi rồng mẹ và rồng con hạ giới để giúp nhân dân ta đánh giặc giữ nước. Hạ Long có nghĩa là rồng xuống, Bái Tử Long có nghĩa là rồng con bái lạy rồng mẹ. Giữa vịnh Hạ Long có đảo Phù Long được hiểu là rồng nổi, ngày nay gọi đảo Cát Bà.

Trong tên gọi của nhiều công trình văn hóa tâm linh lâu đời trên đất Cảng cũng có thành tố “long”. Hòa thượng Thích Quảng Tùng, Trưởng Ban Trị sự giáo hội Phật giáo thành phố thông tin, trên địa bàn thành phố có chùa Long Hoa (xã Trường Thành, huyện An Lão) và tháp Tường Long (quận Đồ Sơn) đều được xây dựng từ thời nhà Lý. Trong đó, nhân dân địa phương vẫn truyền tụng về câu chuyện từ lâu ở trên một dải đất ven chân núi Voi nhìn ra phía núi Ngọc (phía Tây Nam) đó là nơi đắc địa nằm như hình con rồng và đó chính là địa điểm để xây dựng chùa Long Hoa (Long Hoa tự), còn tên tháp Tường Long gắn liền sự tích vua mơ thấy rồng vàng hiện lên báo điềm lành. Hiện nay, trong kiến trúc phục dựng những công trình này vẫn giữ được nét đặc trưng của hình tượng rồng thời Lý với tạo hình hiền lành, mềm mại, uốn lượn, vừa thể hiện sự cao quý, vừa cho thấy sức sống mãnh liệt.

Không chỉ mang dấu tích xưa, câu chuyện gắn liền với lịch sử, ngày nay, những công trình của hiện tại, hướng đến tương lai cũng liên quan đến hình tượng rồng như: Cảng cá Mắt Rồng (xã Lập Lễ, huyện Thủy Nguyên) tấp nập tàu cá ra vào; Khu du lịch quốc tế Đồi Rồng đón hàng triệu du khách trong và ngoài nước đến Hải Phòng tham quan, trải nghiệm mỗi năm...

Lắng đọng theo thời gian, những tên gọi mang dấu ấn của “rồng” trong mỗi địa danh trở thành thân thuộc, gần gũi, thể hiện sự tương đồng, mạch ngầm kết nối giữa Thăng Long - Bạch Long Vĩ - Hạ Long (xưa), nay là tam giác liên kết kinh tế vùng trọng điểm phía Bắc (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh). Trên cơ sở những giá trị địa chính trị, địa văn hóa riêng biệt, những tên gọi, di tích trên đất Cảng không chỉ khẳng định về dấu ấn rồng thiêng một thời mà còn khẳng định mạnh mẽ về sự phồn thịnh, phát triển của thành phố trong tương lai.

BÀI: ĐẠI THẮNG