Tết về lại nghe hát Đúm

Các chàng trai, cô gái của vùng Tổng Phục xưa vẫn duy trì và phát triển di sản hát Đúm. Ảnh: Đinh Hoàng Quân

Háo hức dự hội hát Đúm

Vượt qua nhiều thăng trầm của thời gian, những câu hát Đúm (còn được gọi là hát nói) vẫn vang lên trong những lễ hội mùa xuân tại các làng quê huyện Thủy Nguyên, thể hiện khát vọng năm mới tràn đầy niềm vui và hạnh phúc của những người dân bên dòng Bạch Đằng huyền thoại.

Theo truyền thống, từ mồng 4 đến mồng 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm, Tổng Phục lại mở hội làng. Hát Đúm gắn với lễ “mở mặt” là phần cuốn hút nhất tại hội làng đầu xuân. Ngày xưa, phụ nữ vùng Tổng Phục quanh năm bịt khăn che mặt, chỉ hở đôi mắt đen láy dưới chiếc khăn mỏ quạ. Mỗi năm, họ chỉ bỏ khăn che mặt một lần trong hội hát Đúm. Vì thế, hội hát Đúm ngày xuân luôn đông vui với sự có mặt và những ánh mắt tò mò của các chàng trai trong vùng… Vào đầu hội hát, chàng trai muốn hát với ai thì tiến tới ngỏ lời, nếu cô gái đồng ý sẽ đưa tay cho chàng nắm và đôi nam nữ trao nhau những lời hát yêu thương, trữ tình. Cô gái chỉ bỏ khăn che mặt để chàng trai được nhìn dung nhan của mình sau khi đã cảm mến chàng trai qua những lời ca, tiếng hát. Giữa canh hát, cô gái mời nước, trao kỷ vật tặng chàng để tỏ lòng mến mộ… Đến phần hát giã đám (hát ra về), lúc này thông qua lời ca, tiếng hát thể hiện nỗi lòng sâu kín, sự thương nhớ, đợi chờ và hy vọng… Họ mong đợi mùa hội sau, để lại được gặp và nghe nhau hát.

Ông Đinh Như Hăng, nghệ nhân ưu tú, Chủ nhiệm CLB hát Đúm xã Lập Lễ, người thuộc đến 150 bài hát Đúm, nhận xét: Cái hay của hát Đúm là không cầu kỳ hình thức, trang phục, không có nhạc đệm, hòa âm phối khí… Thế nhưng, ẩn chứa trong đó là cả kho tàng tri thức, kinh nghiệm của người dân lao động về cuộc sống. Để thi hát Đúm, người hát không chỉ rèn luyện giọng hát, mà còn phải tích lũy kinh nghiệm, tri thức, đối đáp thông minh, dí dỏm mới có thể giành chiến thắng… Nhiều người trong làng nên duyên vợ chồng từ hát Đúm. Khi ra đường câu đầu tiên chúng tôi gặp nhau, chào nhau “rằng duyên kết bạn mình ơi”…

Chị Nguyễn Thị Năm, người con xã Lập Lễ, đang sinh sống tại Hàn Quốc chia sẻ: Về thăm quê hương dịp đầu xuân, gia đình đi xem hát Đúm để thỏa nỗi nhớ quê hương. Mọi năm, không có dịp về quê đón Tết, gia đình phải nhờ người thân phát livestream (phát trực tiếp) cho thỏa.

Theo Chủ tịch UBND xã Phả Lễ Vũ Văn Thắng, năm nay, xã đăng cai tổ chức Lễ hội hát Đúm Xuân Giáp Thìn. Đây là năm thứ 2 lễ hội được tổ chức với quy mô cấp huyện. Địa điểm tổ chức tại khuôn viên trụ sở UBND xã, sức chứa gần 1 nghìn người. Năm nay có 9 câu lạc bộ trong huyện tham gia tranh tài. Để lễ hội diễn ra trang trọng, văn minh, tiết kiệm, chúng tôi chú trọng thực hiện tốt công tác an ninh trật tự, phòng, chống cháy nổ, vệ sinh môi trường đến sắp xếp bãi gửi xe, nơi bán hàng thuận lợi, đúng quy định…

Duy trì và bảo tồn di sản

Để nghệ thuật hát Đúm phát triển bền vững, huyện Thủy Nguyên tổ chức xây dựng những trung tâm trình diễn di sản hát Đúm tại khu vực. Các địa phương vùng di sản cũng thành lập câu lạc bộ để luyện tập, giao lưu và bồi dưỡng tài năng trẻ. Ngày mồng 4 tháng Giêng, huyện tổ chức thi đấu chung kết giữa các xã. Bên cạnh những lời ca cổ được ghi chép, sưu tầm, hát Đúm ngày nay còn vận dụng thêm những điều gần gũi trong cuộc sống hằng ngày giúp người nghe dễ dàng tiếp nhận hơn.

Trưởng Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Thủy Nguyên Phùng Văn Mạnh bộc bạch: Hát Đúm gắn bó và ăn vào máu thịt, tâm hồn người dân Tổng Phục xưa. Nhiều năm gần đây, chính quyền địa phương các cấp cùng người dân Thủy Nguyên tập trung khôi phục và phát triển loại hình văn hóa này. Hiện, trên địa bàn huyện có 10 câu lạc bộ hát Đúm được tổ chức ngay tại các địa phương có di sản gốc, gồm các xã thuộc Tổng Phục cũ (Phục Lễ, Phả Lễ, Lập Lễ, Ngũ Lão) và được mở rộng sang nhiều địa bàn khác (Gia Đức, Thủy Đường, Trung Hà...) với 7 lễ hội đều có các sinh hoạt văn hóa hát Đúm. Các xã có di sản cũng quan tâm mở rộng phạm vi hát Đúm trong các hoạt động ngoại khóa của trường học với sự tham gia của các nghệ nhân để truyền dạy cho các thế hệ trẻ…/.

Thanh Tùng