Để mùa lễ hội diễn ra văn minh, giữ nét đẹp truyền thống

Lễ dâng hương kỷ niệm 1.080 năm ngày hóa Đức vương Ngô Quyền tại đình Hàng Kênh. Ảnh: VŨ DŨNG

- Hải Phòng là địa phương có nhiều lễ hội đặc sắc, mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa miền biển. Đồng chí có thể cho biết những kết quả trong việc bảo tồn các lễ hội truyền thống dịp đầu xuân?

- Hải Phòng là miền đất nơi cửa biển có bề dày lịch sử, văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa nhiều giá trị văn hóa được hun đúc thành các phong tục, tập quán, lễ hội và truyền thống tốt đẹp. Theo thống kê, thành phố có gần 500 lễ hội, trong đó phần lớn là lễ hội truyền thống và thường được tổ chức vào mùa xuân. Đáng chú ý, có 9 lễ hội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, gồm: Lễ hội Nữ tướng Lê Chân (quận Lê Chân); Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn (quận Đồ Sơn); Lễ hội Xa Mã - rước kiệu đình Hoàng Châu (huyện Cát Hải); Lễ hội Vật làng Vĩnh Khê, Lễ hội bơi chải đền - chùa Ngọ Dương (huyện An Dương); Lễ hội Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (huyện Vĩnh Bảo); Lễ hội Từ Lương Xâm (quận Hải An); Lễ hội Minh Thề (huyện Kiến Thụy); Lễ hội Ngũ Linh Từ (huyện Tiên Lãng). Cứ mỗi độ Tết đến, xuân về, lễ hội truyền thống tại Hải Phòng được tổ chức ở khắp các địa phương, từ nội thành đến ngoại thành và hải đảo.

Đến nay, thành phố bảo tồn và phát huy giá trị tốt đẹp của các lễ hội truyền thống, nhất là lễ hội đầu xuân. Ngay từ những ngày đầu xuân mới này, các lễ khai bút tại các huyện, quận: Vĩnh Bảo, Kiến Thụy, Đồ Sơn… được tổ chức nhằm tri ân các danh nhân có công cao, đức lớn trong việc đào tạo nhân tài, giáo dục truyền thống hiếu học trong thế hệ trẻ. Không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh, các lễ hội còn là những “bài học lịch sử” sống động, giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa, cách mạng của dân tộc, thành phố thế hệ hôm nay. Điển hình như các lễ hội mang tính lịch sử, tưởng nhớ đến những anh hùng, danh nhân có công lao trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, như: Lễ hội Từ Lương Xâm (quận Hải An) tưởng nhớ Đức Vương Ngô Quyền; lễ hội Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (huyện Vĩnh Bảo), lễ hội đền Trần Quốc Bảo (huyện Thủy Nguyên), lễ hội đền Gắm (huyện Tiên Lãng)...; các lễ hội mang đậm nét văn hóa truyền thống và tâm linh, như: Lễ hội Ngũ Linh Từ (huyện Tiên Lãng); lễ hội Minh Thề (huyện Kiến Thụy); lễ hội đảo Dáu (quận Đồ Sơn); lễ hội Phủ Thượng Đoạn và lễ hội đền Phú Xá (quận Hải An), hội hát Đúm (huyện Thủy Nguyên)…; cho đến các lễ hội mang tính chất nghề nghiệp như: Lễ hội cầu Ngư, lễ hội xuống nước, bơi chèo, đua thuyền rồng… (tại quận Đồ Sơn, huyện Kiến Thụy), lễ hội làng Cá (huyện Cát Hải)…

Lễ hội vật làng Vĩnh Khê, xã An Đồng (huyện An Dương) Ảnh: HOÀNG PHƯỚC

 - Là cơ quan quản lý nhà nước, Sở Văn hóa và Thể thao đã triển khai những nhiệm vụ, hoạt động nào để các lễ hội được tổ chức trang trọng, ý nghĩa, đúng quy định?

 - Căn cứ các văn bản chỉ đạo của Trung ương, thành phố, Sở đã tích cực, kịp thời ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, đồng hành các địa phương trong công tác tổ chức, quản lý lễ hội năm 2024. Sở cũng thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành, triển khai các đợt kiểm tra công tác quản lý di tích, quản lý và tổ chức lễ hội năm 2024. Theo kế hoạch, đoàn sẽ tiến hành kiểm tra từ 19 đến 32 lễ hội, tập trung giám sát, xử lý kịp thời, ngăn chặn các hoạt động tiêu cực len lỏi trong lễ hội, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, bảo vệ và phát huy giá trị di sản, thu hút sự đông đảo nhân dân trong và ngoài thành phố tham dự lễ hội.

Đối với các địa phương có lễ hội, Sở tham mưu xây dựng kế hoạch, kịch bản chi tiết, chương trình, thành lập Ban tổ chức và phân công trực tiếp chịu trách nhiệm trong công tác quản lý và tổ chức lễ hội tại địa phương, nhất là việc thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội bảo đảm đúng các quy định của pháp luật...

Đến nay, phần lớn các lễ hội diễn ra vui tươi, lành mạnh, an toàn. Các nghi thức tế lễ diễn ra trang trọng, tiết kiệm, phù hợp thuần phong mỹ tục của dân tộc. Ban tổ chức lễ hội điều hành các hoạt động bài bản, đúng trình tự quy định, công tác an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, phòng, chống cháy nổ được bảo đảm. Một số trò chơi, trò diễn dân gian có giá trị trong các lễ hội truyền thống được khôi phục như: thi đấu tổ tôm điếm, cờ tướng, cờ người, chọi gà, pháo đất, kéo co, vật, cây đu, đi cầu tùm…

- Để khắc phục những hạn chế trong tổ chức lễ hội, cần có những giải pháp như thế nào?

- Có thể nói, lễ hội xưa gần như là bức tranh mô tả toàn cảnh kinh tế - xã hội của một địa phương. Các lễ hội được tổ chức hiện nay tuy vẫn duy trì phần lễ và phần hội truyền thống, nhưng chưa đa dạng về nội dung. Các trò chơi, diễn xướng dân gian bước đầu được khôi phục nhưng chưa phong phú, chưa thu hút người dân tham gia. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền về giá trị, ý nghĩa của lễ hội, về nhân vật được thờ tự tại di tích chưa thực sự sâu sắc. Sau ảnh hưởng của dịch bệnh, công tác huy động nguồn lực xã hội hóa trong tổ chức lễ hội gặp khó khăn. Cá biệt, trong một số lễ hội còn có hiện tượng tiêu cực, phản cảm, như: đặt lễ không đúng nơi quy định, hàng quán, điểm trông giữ xe chưa được sắp xếp khoa học… Để tổ chức lễ hội ngày càng văn minh, giàu bản sắc, Sở tham mưu thành phố chỉ đạo các địa phương tập trung vào các giải pháp: Xây dựng các cơ chế, chính sách, tổ chức các hoạt động tuyên truyền, quảng bá giá trị lễ hội, tổ chức nghiên cứu khoa học, tọa đàm về giá trị, nghi lễ của lễ hội; chú trọng đầu tư lưu trữ các giá trị của lễ hội bằng nhiều hình thức: số hóa, quay phim, chụp ảnh, và xuất bản sách; phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội…

- Trân trọng cảm ơn đồng chí!

HẢI HẬU thực hiện