Bảo vệ nguồn nước: Cần cơ chế liên kết vùng
(HPĐT)- Điểm ô nhiễm ở tỉnh Hải Dương nhưng Hải Phòng bị ảnh hưởng là thực tế diễn ra trong việc quản lý, bảo vệ nguồn nước sông Rếnguồn nước quan trọng của thành phố. Do đó, cần có cơ chế liên kết vùng trong giải quyết những điểm ô nhiễm, bảo vệ nguồn nước.
Thiết bị quan trắc chất lượng nước tự động đặt tại cống Bằng Lai do Công ty CP cấp nước Hải Phòng lắp đặt, vận hành. Ảnh: PHAN TUẤN
Nguồn ô nhiễm sông Rế nằm ở “ngoại tỉnh”
Sông Rế là nguồn nước thô phục vụ các nhà máy nước lớn của thành phố, gồm An Dương, Vật Cách, Kim Sơn và một số nhà máy nước mini trên địa bàn huyện An Dương. Sông Rế tiếp nhận nước từ 3 nguồn gồm từ cống Bằng Lai, Hà Nhuận và kênh Kim Sơn. Trong đó, chủ yếu là từ sông Rạng, qua cống Bằng Lai, thuộc địa bàn tỉnh Hải Dương; có chiều dài khoảng 35 km, tính từ cống Bằng Lai (tỉnh Hải Dương) đến cống Cái Tắt (quận Hồng Bàng). Nhưng hiện có khoảng 800 hộ dân hằng ngày xả thải trực tiếp ra sông Rế và 14 điểm xả thải. Bên cạnh đó, hiện có nhiều điểm xả thải vào sông Rế thuộc địa bàn tỉnh Hải Dương. Đáng kể là bãi rác tự phát trên địa bàn xã Kim Liên, huyện Kim Thành, nằm cạnh cống Bằng Lai và Quảng Đạt. Nước từ bãi rác ngấm, chảy xuống kênh dẫn nước và đổ về hệ thống sông Rế. Thời điểm trước năm 2023, trên địa bàn xã Kim Tân (huyện Kim Thành), đầu nguồn sông Rế có tới 2 “điểm nóng” ô nhiễm sông Rế gồm bãi rác và 3 trang trại nuôi khoảng 5.000 con lợn. Cống Quảng Đạt, chạy qua thị trấn Phú Thái (tỉnh Hải Dương), dân cư đông đúc, sản xuất kinh doanh phát triển, rác thải, nước thải đổ thẳng xuống sông, nguồn nước ô nhiễm này lại đổ vào kênh, mương và ngấm, chảy vào sông Rế.
Thời gian qua, Sở Tài nguyên và Môi trường và các Công ty TNHH MTV khai thác công trình thủy lợi An Kim Hải, Công ty cổ phần cấp nước Hải Phòng chủ động kiểm tra, giám sát các nguồn thải gây ô nhiễm nguồn nước; xử lý nghiêm các doanh nghiệp không chấp hành, xả thải nguồn nước chưa qua xử lý vào các tuyến kênh trên địa bàn thành phố. Tuy nhiên, đối với những điểm xả thải gây ô nhiễm nguồn nước sông Rế, nằm ở địa bàn tỉnh Hải Dương là vấn đề khó khăn. Đơn cử như việc xử lý tình trạng vứt rác thải bừa bãi ở chân cầu Kim Lương thuộc xã Kim Liên (huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương) gây ô nhiễm nguồn nước sông Rạng đoạn qua cống Quảng Đạt. Đối với vấn đề này, ngành chức năng của thành phố chỉ phối hợp, đề xuất đơn vị chức năng của tỉnh bạn để giải quyết. Do đó, hiệu lực, hiệu quả không cao, không bảo đảm tính kịp thời. Thực tế này đặt ra vấn đề phải có giải pháp hữu hiệu hơn để bảo vệ chất lượng nước nơi đầu nguồn sông Rế.
Cùng phối hợp giải quyết
Theo Phó Phòng khoáng sản và tài nguyên nước (Sở Tài nguyên và Môi trường) Lã Thị Như Trang, Hải Phòng là thành phố cửa sông ven biển, hạ lưu của các nguồn nước, tiếp nhận nguồn ô nhiễm từ các tỉnh nằm trên thượng nguồn các con sông đổ về. Bên cạnh đó, ý thức chưa tốt trong việc bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường của nhiều tổ chức, cá nhân (như xả nước thải, khí thải không qua xử lý ra môi trường; đổ trộm chất thải nguy hại, rác thải sản xuất, sinh hoạt khu vực ven các nguồn nước...) cũng đang làm ô nhiễm, suy thoái nguồn nước nghiêm trọng. Nhiều năm qua, thành phố luôn quan tâm và có nhiều chỉ đạo, giải pháp nhằm cải thiện chất lượng các nguồn cấp nước ngọt của thành phố. Trong đó, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết 63/2021/NQ-HĐND về giải pháp cải thiện chất lượng nguồn nước sông Rế. Dự án nhằm bổ sung trữ lượng nước ngọt cho sông Rế từ sông Cấm và cải thiện chất lượng nguồn nước sông Rế, thu gom, tiêu thoát nước thải tại các điểm xả trên địa bàn huyện An Dương. Bên cạnh đó, việc phối hợp xử lý điểm ô nhiễm được triển khai tích cực. Cách đây 3 năm, Sở Tài nguyên và Môi trường của 2 tỉnh, thành phố Hải Dương, Hải Phòng và Công ty TNHH MTV khai thác công trình thủy lợi An Kim Hải phối hợp giải tỏa bãi rác tự phát ven sông của xã Kim Tân (huyện Kim Thành). Đối với trang trại nuôi lợn, các hộ dân thực hiện xử lý chất thải bằng hầm bioga, giảm xả thải ra nguồn nước.
Cùng với việc xử lý “điểm nóng”, Công ty cổ phần cấp nước Hải Phòng có nhiều biện pháp kiểm soát chất lượng nước sông Rế nơi đầu nguồn. Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần cấp nước Hải Phòng Nguyễn Danh Quân cho biết, bên cạnh việc phối hợp kiểm soát xả thải, Công ty cổ phần cấp nước Hải Phòng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số kiểm soát chất lượng nước. Tại cống Bằng Lai, đơn vị lắp đặt thiết bị quan trắc tự động; thành lập tổ kiểm soát chất lượng nước được trang bị thiết bị chuyên dùng tổ chức đo đạc, khảo sát, đánh giá chất lượng nguồn hằng ngày, hằng giờ, bảo đảm nguồn nước thô phục vụ sản xuất nước sạch của thành phố đáp ứng yêu cầu.
Thực tế cho thấy, việc bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các địa phương có chung nguồn nước là giải pháp cần thiết. Tuy nhiên, về lâu dài cần có cơ chế phối hợp, vận hành liên vùng, liên tỉnh nhằm giải quyết vấn đề bảo vệ nguồn nước hiện nay.