Gìn giữ nét đẹp Tết Thanh minh
(HPĐT)- Tết Thanh minh được coi là ngày lễ có ý nghĩa quan trọng, đi sâu vào tiềm thức của biết bao người Việt Nam, bởi là dịp để con cháu hướng về cội nguồn tổ tiên. Dù sinh sống, lập nghiệp nơi xa…, vào ngày này, mọi người đều mong muốn trở về gia đình, cùng người dân đi tảo mộ, quây quần bên mâm cơm gia đình.
Tết Thanh minh là dịp con cháu tỏ lòng biết ơn với tổ tiên, ông bà, những người quá cố.
Những ngày cận Tết Thanh minh, nghĩa trang của thôn Lạc Dương, xã Kiến Thiết (huyện Tiên Lãng) đông người qua lại dọn dẹp phần mộ, dâng hương hoa đến ông bà, tổ tiên, người đã khuất. Ông Lương Văn Quý, người cao tuổi của dòng họ Lương ở thôn Lạc Dương cho biết: Tết Thanh minh là dịp để con cháu quây quần, thể hiện sự hiếu kính với tổ tiên. Tết Thanh minh là ngày mở đầu của tiết Thanh minh, ngày này đến sau ngày Lập xuân 60 ngày. Tết Thanh minh năm nay bắt đầu từ ngày 4-4 (tức 26- 2 âm lịch) đến hết ngày 19-4 (tức 11- 3 âm lịch). Do họ Lương có nhiều người đi làm xa, nên dòng họ quy ước, nếu ngày Tết Thanh minh vào chủ nhật sẽ tổ chức đúng ngày, còn nếu vào ngày giữa tuần thì sẽ tổ chức vào ngày chủ nhật ngay trước ngày Thanh minh. Như vậy để các con, cháu thu xếp công việc trở về với gia đình, đến khu lăng mộ của dòng họ thắp hương khấn lễ. Sau đó, con cháu sẽ tập trung tại nhà thờ họ để nghe trưởng họ báo cáo những việc đã làm, biểu dương những tấm gương đạt thành tích tiêu biểu trong học tập và công tác, cũng như kế hoạch thực hiện công việc thời gian tới.
Tranh thủ ngày nghỉ cuối tuần cuối tháng 3-2024, chị Hoàng Thị Lan, ở phường Đằng Giang (quận Ngô Quyền) sắp sửa lễ để về quê dịp Thanh minh. Chị Lan cho biết, quê chị ở huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Hơn 10 năm qua, dù công việc có bận rộn đến đâu thì hằng năm, ngoài dịp Tết Nguyên đán, chị đều cố gắng thu xếp để cùng chồng con về thăm gia đình họ hàng, thắp nén nhang tưởng nhớ ông bà, tổ tiên vào dịp Tết Thanh minh. Con chị cũng theo nếp, cứ mỗi dịp Tết Thanh minh là các cháu được bố mẹ cho về quê để đi tảo mộ cùng gia đình, được nghe các ông, các bác kể chuyện về quê hương, về truyền thống của dòng họ, gia đình. Tùy theo phong tục ở mỗi địa phương, mâm cúng tại phần mộ hay tại gia đình, nhà thờ họ được chuẩn bị khác nhau, nhưng chủ yếu vẫn là mâm ngũ quả hoặc mâm cơm cúng với các món ăn phổ biến, bình dị, sau đấy cùng nhau ăn uống sum vầy chứ không mở tiệc linh đình.
Theo sư thầy Thích Tục Khang, trụ trì chùa Hưng Long, phường Trại Chuối (quận Hồng Bàng), Phó trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố về Tết Thanh minh: Thanh có nghĩa là trong lành, sạch sẽ; minh có nghĩa là tươi sáng. Ở các địa phương phía Bắc, đây là thời điểm thời tiết đã hết mưa phùn, nồm ẩm, thời tiết trở nên trong sáng, dễ chịu. Tết Thanh minh là khoảng thời gian thời tiết ôn hòa, sáng sủa, không khí mát mẻ dễ chịu, vạn vật sinh sôi, tươi tốt. Đây cũng là thời điểm thích hợp người Việt tưởng nhớ người thân đã mất bằng việc sửa sang lại mộ phần, bởi Tết Thanh minh là dịp hướng về nguồn cội. Tảo mộ ngày Tết Thanh minh là nét đẹp văn hóa, phong tục truyền thống của người Việt từ bao đời nay. Vào ngày này những người con xa quê đều sắp xếp về tảo mộ tổ tiên nhà mình. Đối với người Việt Nam, Tết Thanh minh là dịp để con cháu hướng về cội nguồn. Dù đi xa làm ăn thì vào ngày này gia đình cùng tụ họp đi tảo mộ sau đó về nhà quây quần bên mâm cơm gia đình. Người dân đi tảo mộ và làm lễ cúng gia tiên sau tảo mộ nhằm tri ân, tưởng nhớ người thân đã mất, đồng thời, tỏ lòng thành kính, tôn trọng và biết ơn tổ tiên.
Ngày nay, những nghi thức bài bản của người xưa đã thay đổi ít nhiều để ngày lễ được tổ chức một cách tiết kiệm, phù hợp nhịp sống hiện đại. Dẫu vậy, ý nghĩa nhân văn thể hiện lòng hiếu thảo, biết ơn của con cháu với ông bà tổ tiên, những người quá cố trong ngày Tết Thanh minh vẫn luôn là nét đẹp tạo nên nếp gia phong, được bảo tồn trong dòng chảy văn hóa của dân tộc./.