Tận dụng cơ hội cho “Hiệp ước đại dịch”

Cần thiết để thế giới an toàn hơn

Đại dịch COVID-19 làm bộc lộ những điểm yếu trong cấu trúc y tế toàn cầu, góp phần khiến các quốc gia không được trang bị đầy đủ để ứng phó hiệu quả với tình trạng khẩn cấp về sức khỏe toàn cầu, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng trong tiếp cận các dịch vụ y tế thiết yếu.

Do đó, lãnh đạo các nước đều đi đến nhận thức chung rằng, hiệp ước về đại dịch đóng vai trò quan trọng để bảo vệ tương lai chung của nhân loại. Chỉ có một hiệp ước toàn cầu mạnh mẽ về phòng, chống đại dịch mới có thể bảo vệ các thế hệ tương lai tránh khỏi nguy cơ lặp lại của cuộc khủng hoảng dịch bệnh COVID-19, từng gây ra mất mát to lớn về con người, cũng như tàn phá kinh tế - xã hội trên diện rộng, nhất là do sự hợp tác quốc tế chưa đủ.

Theo quan điểm của Tổng giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Hiệp ước đại dịch” sẽ là thỏa thuận lịch sử đối với an ninh y tế toàn cầu, mang đến cơ hội nghìn năm có một để tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên, giúp thế giới tiếp cận các dịch vụ y tế thiết yếu một cách công bằng hơn, thông qua phát triển cấu trúc y tế toàn cầu mạnh mẽ và linh hoạt trong thời kỳ đại dịch. Mục tiêu tổng thể của thỏa thuận là giúp thế giới “ngăn chặn, chuẩn bị và ứng phó với đại dịch”, bao gồm các định nghĩa, nguyên tắc và mục tiêu đầy khát vọng để cải thiện năng lực chuẩn bị và ứng phó đại dịch, chuỗi cung ứng và hậu cần, truyền thông, giám sát và thực hiện thỏa thuận.

Nhìn chung, “Hiệp ước đại dịch” được coi là cơ hội để thiết lập khuôn khổ hợp tác quốc tế rõ ràng về vấn đề y tế toàn cầu, cũng như ngăn chặn kịp thời đại dịch trong tương lai. Những đại dịch trong quá khứ cho thế giới thấy rằng cần có sự hoạch định rõ ràng cho tất cả giai đoạn từ xác định và giám sát đến ứng phó với đại dịch, đồng thời cần đổi mới những nỗ lực phòng ngừa.

Cơ hội cuối cùng

Đồng Chủ tịch Cơ quan đàm phán liên chính phủ (INB) Roland Driece cho biết, vòng đàm phán cuối lỡ mục tiêu hoàn chỉnh nội dung hiệp ước trước ngày 31-3 để 194 nước thành viên thông qua tại kỳ họp thường niên năm 2024 của Đại hội đồng Y tế thế giới (WHA), dự kiến khai mạc vào ngày 27-5 tới. Thay vào đó, các nước dự kiến tiến hành vòng đàm phán bổ sung từ ngày 29-4 đến 10-5 tới tại trụ sở của WHO ở Geneva, Thụy Sĩ.

Hiện, những điểm khúc mắc chính giữa các nước liên quan đến tài chính chuẩn bị và ứng phó với đại dịch, tiếp cận mầm bệnh và chia sẻ lợi ích (PABS), quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và nghiên cứu và phát triển các sản phẩm liên quan đến đại dịch. Ngoài ra, chủ đề gây tranh luận nữa là việc đưa vào Mục tiêu chung nhưng trách nhiệm khác biệt (CBDR), nhằm giải quyết các mối lo ngại về công bằng, bằng cách yêu cầu các nước giàu hơn thực hiện nghĩa vụ lớn hơn để giải quyết các mục tiêu chung trong việc chuẩn bị và ứng phó với đại dịch so với các nước nghèo hơn.

INB dự kiến soạn dự thảo mới trước ngày 18-4, trong đó tập trung vào những lĩnh vực đạt được sự đồng thuận của các nước. Tuy nhiên, một số tổ chức phi chính phủ từng tham dự các cuộc đàm phán lo ngại rằng, bản dự thảo sửa đổi cơ bản sẽ làm xáo trộn tất cả chủ đề phức tạp đã và đang khiến thế giới không ít bị tổn thương trước đại dịch.

Có thể nói, mặc dù các nước đều đề cập đến sự công bằng nhưng thực tế chưa thực sự thống nhất về biện pháp, khiến họ không thể đi đến sự đồng thuận. Hiện nay, các quốc gia phát triển vẫn chưa đề ra được những biện pháp cụ thể về hỗ trợ tài chính, nhằm tăng cường giám sát mầm bệnh, cũng như không đưa ra cam kết về chuyển giao công nghệ ngay cả đối với các sản phẩm được tài trợ công hoặc miễn trừ quyền sở hữu trí tuệ đối với các công cụ ngăn ngừa bệnh như vaccine. Nếu tình trạng này không được cải thiện, những bất cập đã xảy ra trong đại dịch COVID-19 và trước đó là với đại dịch HIV, sẽ tái diễn. Do đó, các nước cần có trách nhiệm duy trì trọng tâm và tính cấp bách của vấn đề y tế này./.

Phạm Thuận (tổng hợp)