Nghệ thuật truyền thống “xuống phố”: Phát huy di sản văn hóa trong đời sống đương đại
Biểu diễn nghệ thuật Múa rối trên đường phố.
(HPĐT)- Cùng với tài nguyên văn hóa gồm hơn 1.100 di tích lịch sử văn hóa, trong đó, có hơn 500 di tích đã xếp hạng, Hải Phòng còn sở hữu nhiều di sản văn hóa phi vật thể đang được cộng đồng thực hành và lưu giữ. Thực hiện Đề án Nghệ thuật đường phố năm 2024, các loại hình nghệ thuật truyền thống, như: Ca trù, hát xẩm và một số loại hình nghệ thuật dân gian khác được đưa “xuống phố” nhằm lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại…
Đưa di sản phi vật thể đến với công chúng
Tối 6-4, tại sân Cột cờ Nhà hát thành phố, chương trình nghệ thuật đường phố do Trung tâm Văn hóa thành phố tổ chức thu hút hàng nghìn người dân, du khách đến xem. Xen vào những tiết mục ca múa nhạc hiện đại, những tiết mục Múa rối sinh động, mang đậm chất văn hóa dân gian của những miền quê Bắc bộ nhận được những tràng vỗ tay cổ vũ không dứt. Cùng gia đình đi chơi cuối tuần trên Dải công viên trung tâm thành phố, chị Trần Thị Hiền, trú tại đường Trần Nguyên Hãn (quận Lê Chân) không thể đưa con đi chơi chỗ khác bởi các bé còn mải mê ngắm những con rối xinh xắn, linh hoạt biểu diễn ngay trên đường phố. Chị bộc bạch: “Ngày nhỏ tôi cũng thường được mẹ cho đi xem múa rối. Mỗi ngày mà có xe loa với hình chú Tễu đi ngang đường là tối đó tôi xin mẹ cho đi xem. Hiểu được niềm vui trẻ thơ đó, khi thấy các con yêu thích nghệ thuật múa rối, tôi rất vui mừng. Tôi mong muốn các cháu lớn lên sẽ luôn lưu lại những hình ảnh đẹp về bộ môn nghệ thuật truyền thống này và sẽ lan tỏa mạnh mẽ hơn di sản văn hóa cổ truyền của dân tộc đến với cộng đồng, với bạn bè trong nước và quốc tế…”.
Những chương trình biểu diễn di sản văn hóa như thế này không hiếm gặp tại Hải Phòng, nhất là vào những dịp lễ, tết hay các ngày kỷ niệm của đất nước và thành phố. Chỉ đơn sơ một chiếc chiếu trải ra, các nghệ nhân trong trang phục truyền thống áo nâu, áo tứ thân “mớ ba, mớ bảy”… trình diễn trên đường phố tại Dải trung tâm thành phố, Nhà Kèn (vườn hoa Nguyễn Du), bờ hồ Tam Bạc, vườn hoa Nguyễn Trãi... thu hút hàng nghìn người xem. Những môn nghệ thuật tưởng chừng kén người nghe, khó tiếp cận hay những làn điệu dân ca đang bị mai một, như: ca trù, hát xẩm, cải lương... nay cứ thế ngấm dần và đi vào đời sống của người dân một cách tự nhiên. Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Thu Hằng, người từng được mệnh danh là “đào nương có giọng hát ca trù hay nhất Việt Nam”, hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Nghệ thuật dân gian truyền thống Hải Phòng rất đỗi tự hào mỗi lần trình diễn di sản văn hóa phi vật thể này. Nghệ nhân cho hay, CLB hội tụ tương đối đầy đủ các di sản văn hóa phi vật thể đang được các nghệ nhân Hải Phòng thực hành và lưu giữ. Không chỉ có ca trù, các nghệ nhân trong CLB còn nắm giữ và thực hành nghệ thuật hát chầu văn, hát chèo cổ, hát dân ca, hát xẩm, hát đúm... Và việc trình diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống là niềm tự hào của mỗi nghệ nhân, để di sản văn hóa phi vật thể tiếp tục được lưu giữ và phát huy giá trị.
Nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản
PGS. TS Nguyễn Đức Chiện, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, nét đẹp cổ kính pha lẫn với hiện đại vừa mạnh mẽ, vừa truyền thống qua những công trình tiêu biểu, tạo nên không gian văn hoá đặc trưng của Hải Phòng. Thành phố có những bước đi cụ thể nhằm phát triển không gian văn hoá khu vực đô thị trung tâm và là một trong những địa phương ở khu vực đồng bằng sông Hồng đi đầu trong phát triển và khai thác hiệu quả không gian văn hóa khu trung tâm thành phố trong phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, cảnh quan môi trường. Tuy nhiên, còn cần những giải pháp đột phá, trong đó có việc bảo tồn và phát huy không gian văn hoá mang tính tự quản của cộng đồng. Để những loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống của cộng đồng địa phương không bị mai một tại các không gian văn hoá, cần có sự đầu tư tương xứng, khuyến khích các nghệ nhân, nghệ sĩ thực thụ... Theo Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trần Thị Hoàng Mai, Hải Phòng có Dải vườn hoa trung tâm thành phố dài hơn 3 km, như một “lẵng hoa” giữa lòng thành phố, chất chứa nhiều không gian hoài niệm, những góc phố duyên dáng. Vậy, tại sao không có những chương trình văn nghệ, dù mộc mạc nhưng sẽ tô điểm cho thành phố đẹp hơn bởi những giai điệu âm nhạc, lời ca tiếng hát. Nhằm có thêm không gian để người dân vừa tham gia trình diễn, vừa được hưởng thụ nghệ thuật, cũng là để du khách có thể đến, hòa mình vào văn hóa Hải Phòng, Đề án Nghệ thuật đường phố Hải Phòng 2024 là một minh chứng hết sức sinh động cho việc ngành Văn hóa và Thể thao tham mưu với thành phố hiện thực hóa các nghị quyết của Trung ương và thành phố trong lĩnh vực văn hóa, như: Nghị quyết số 33 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa 11) về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, Nghị quyết 16 của Đảng bộ thành phố giao ngành Văn hóa và Thể thao nâng cao đời sống tinh thần của người dân thành phố. Hiện các nơi diễn ra các hình thức nghệ thuật đường phố, diễn xướng dân gian đang nhận được sự ủng hộ của mọi tầng lớp nhân dân. Để phù hợp và đúng quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đối với biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống cần có những không gian biểu diễn riêng, ví dụ như diễn xướng hát văn, không gian phải là đền, là đình; hay nghệ thuật âm nhạc đường phố không thể đem vào các không gian linh thiêng được...”, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao nhấn mạnh.