"Khoảnh khắc yên lặng của chiến tranh"
(HPĐT)- Bên chiến hào còn trơ trọi những gốc cây bị bom đạn phạt ngang thân mình, hai người lính sau trận đánh, chăm chú đọc báo cùng một nữ dân quân. Một "khoảnh khắc yên lặng của chiến tranh" ở trận địa Vĩnh Linh, trong những năm đầu thập niên 70 thế kỷ 20, được họa sĩ, NSND Đào Đức (1928- 2007) thể hiện, truyền cảm qua bức tranh lụa "Bên chiến hào Vĩnh Linh", mà ông hoàn thành từ đợt thực tế tại vùng giới tuyến ác liệt…
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược, trên đường ra trận của quân dân ta, để đi tới ngày toàn thắng 30-4- 1975, đã có rất nhiều văn nghệ sĩ trực tiếp tham gia. Bằng tài năng và bổn phận của người nghệ sĩ, các nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, họa sĩ… ghi chép lại một giai đoạn lịch sử oai hùng của đất nước qua nhiều tác phẩm nghệ thuật xuất sắc. NSND Đào Đức sau khi tốt nghiệp khóa Mỹ thuật kháng chiến do họa sĩ Tô Ngọc Vân phụ trách, nhận lời mời của đạo diễn, NSND Phạm Văn Khoa cùng bắt tay xây dựng Xưởng phim truyện đầu tiên của Việt Nam tại Đồi Cọ (Thái Nguyên), ngay thời điểm cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp chuẩn bị đi vào giai đoạn kết thúc với chiến thắng Điện Biên phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu". Là họa sĩ thiết kế mỹ thuật điện ảnh, NSND Đào Đức góp mặt trong bộ phim truyện đầu tiên của Điện ảnh cách mạng Việt Nam "Chung một dòng sông" và rất nhiều những bộ phim nức tiếng khác: "Mối tình đầu", "Đến hẹn lại lên"…
Đi nhiều, thường xuyên có mặt tại nhiều điểm nóng đòi hỏi phải có lòng dũng cảm, sự dấn thân…, bù lại họa sĩ Đào Đức được đắm mình giữa hiện thực của hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Nhờ sự mẫn cảm tinh tế và khả năng thu nhận hiện thực đời sống để áp lên các chất liệu của hội họa, dù chỉ là lụa, giấy, họa sĩ Đào Đức cũng đã có bộ sưu tập những tác phẩm đẹp, sinh động riêng về đề tài chiến tranh. "Bên chiến hào Vĩnh Linh" là tác phẩm tiêu biểu của NSND, họa sĩ Đào Đức. Lối vẽ hiện tả thực với gam màu nhẹ nhõm tạo chiều sâu không gian, ông đã "bắt" được thời gian ngưng đọng, cho những người lính tận hưởng giây phút yên bình hiếm hoi trước giờ phút tiếp tục đối mặt với cái chết. Hơn nửa thế kỷ đã qua, bức tranh gọn ghẽ này vẫn tạo nên rung động sâu sắc cho những người có dịp thưởng ngoạn. Nhờ những nghệ sĩ như ông, công chúng, nhất là công chúng trẻ hôm nay có thêm cơ hội ngược thời gian, tìm về ký ức trên hành trình ra trận của cha ông nhiều chục năm về trước./.