Gìn giữ “báu vật” trên quần đảo Cát Bà
(HPĐT)- Cuối tháng 4 vừa qua, quần thể Voọc Cát Bà đón thêm 3 cá thể non mới sinh ra tại khu vực Cửa Đông (Vườn quốc gia Cát Bà). Tính từ đầu năm 2024 đến nay, phát hiện khoảng 7 cá thể non được sinh ra trong Vườn quốc gia Cát Bà, nâng tổng số Voọc Cát Bà lên khoảng 85 cá thể. Đây là tin vui trong bối cảnh loài linh trưởng đặc hữu chỉ có ở Cát Bà, được đánh giá là quý hiếm thứ 2 trên thế giới này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng
Đa dạng sinh học được cải thiện
Theo thông tin của Dự án Bảo tồn Voọc Cát Bà, quần thể Voọc Cát Bà có mức gia tăng trung bình là 3%/năm, mức tăng tương đối nhỏ nhưng ổn định. Theo thời gian, khi quần thể Voọc Cát Bà lớn dần, số lượng Voọc Cát Bà con được sinh ra hằng năm cũng vì thế tăng lên. Năm 2003, trên quần đảo Cát Bà chỉ còn khoảng 40 cá thể Voọc Cát Bà, đến nay tăng gấp đôi, lên khoảng 85 cá thể.
Điều này cho thấy các chiến lược bảo tồn loài voọc quý hiếm này đã và đang phát huy hiệu quả tốt trong bối cảnh có nhiều thách thức. Trong đó, Dự án Bảo tồn Voọc Cát Bà thực hiện giám sát chặt chẽ quần thể đánh giá các loại thức ăn chúng ăn, những hang ngủ mà chúng sử dụng, những yếu tố hạn chế đối với Voọc Cát Bà trên đảo… Ngoài ra, các chuyên gia của Dự án thực hiện hàng loạt những hoạt động khác như: Các dự án tái trồng rừng, nghiên cứu, khảo sát các loài bò sát, giúp ngăn chặn nạn săn bắt chim di cư... Các hoạt động giáo dục môi trường đối với thế hệ trẻ cũng được tiến hành tại tất cả lớp 6 và 7 của các trường THCS trên đảo Cát Bà. Cùng với đó, hàng chục cán bộ kiểm lâm trực thuộc Vườn quốc gia Cát Bà thường xuyên tuần tra, giám sát bảo vệ rừng, biển nói chung, các loài động, thực vật nói riêng trong đó có Voọc Cát Bà. Ngoài ra, còn có 3 tổ bảo vệ và các cộng tác viên thực hiện 15-20 cuộc tuần rừng mỗi tháng để bảo vệ Voọc Cát Bà.
Ông Nguyễn Văn Thịu, Giám đốc Vườn quốc gia Cát Bà chia sẻ: Với sự hỗ trợ, giúp đỡ của Trung ương, thành phố, chính quyền và các cơ quan chức năng liên quan của huyện Cát Hải cũng như các tổ chức quốc tế, ý thức bảo vệ, bảo tồn loài Voọc Cát Bà quý hiếm của người dân địa phương không ngừng được nâng cao. Nhờ đó, quần thể Voọc Cát Bà đang sinh trưởng tốt và không ngừng phát triển, tăng về số lượng. Tuy vậy, đối với quần thể động vật hoang dã, con số hơn 80 cá thể vẫn thấp đến mức nguy hiểm, khiến loài Voọc Cát Bà vẫn được chính thức coi là loài cực kỳ nguy cấp cần được bảo vệ. Theo đó, cần một thời gian rất dài nữa số cá thể Voọc Cát Bà mới có thể đạt đến số lượng bền vững nếu các biện pháp bảo vệ, bảo tồn tích cực tiếp tục được thực hiện. Loài Voọc Cát Bà đóng vai trò như loài chỉ dấu về môi trường. Quần thể Voọc Cát Bà đang gia tăng tốt đồng nghĩa môi trường và đa dạng sinh học chung của quần đảo Cát Bà đang được cải thiện, mặc dù còn nhiều thách thức.
Còn nhiều thách thức
Theo ông Neahga Leonard, Giám đốc Dự án Bảo tồn Voọc Cát Bà, khó khăn lớn nhất trong việc bảo tồn và phát triển quần thể Voọc Cát Bà chính là việc quần thể này hiện nay khá nhỏ bé, bị phân mảnh và đang sinh sống ở khu vực địa hình khó khăn, hiểm trở. Vì thế, việc tiếp cận giám sát gần hơn hay thực hiện những hoạt động bảo tồn chủ động, quyết liệt như việc di chuyển các cá thể trong đàn gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, các hoạt động du lịch diễn ra khá sôi động tại những vùng giáp ranh khu vực Voọc Cát Bà sinh sống cũng gây ra căng thẳng cho các đàn, cá thể, nhất là vấn nạn ô nhiễm tiếng ồn.
Trong khi đó, Vườn quốc gia Cát Bà đang thiếu nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ những nguồn tài nguyên nói chung và loài Voọc Cát Bà nói riêng. Để làm tốt điều này, cần có đủ nhân lực triển khai các hoạt động tuần tra, khảo sát, theo dõi diễn biến và quản lý vườn một cách tốt nhất. Trong khi đó, khối lượng công việc của lực lượng kiểm lâm trong Vườn quốc gia Cát Bà ngày càng tăng, nhưng số lượng kiểm lâm và nguồn lực thực hiện nhiệm vụ lại ngày càng giảm. Do đó, có những lúc xảy ra sự cố, lực lượng kiểm lâm không thể có mặt kịp thời và không có đủ lực lượng tại địa bàn, địa điểm để quản lý khu vực tương đối rộng lớn. Đây cũng chính là thách thức lớn và càng ngày càng đáng báo động hơn đối với hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học chung cho toàn bộ đảo.
Được biết, hiện tại, Voọc Cát Bà đang sinh sống tại 3 tiểu quần thể. Trong đó, tiểu quần thể ở phía Bắc đảo Cát Bà không sinh sản, 2 tiểu quần thể còn lại có hoạt động sinh sản nằm ở phía Nam (cửa Đông) và ở phía Đông (Giỏ Cùng). Khu Giỏ Cùng là môi trường sinh cảnh sống rất tốt cho Voọc Cát Bà. Dự án Bảo tồn Voọc Cát Bà đang đề xuất nâng cấp mức độ bảo vệ cho vùng này và di chuyển một số cá thể từ khu vực Cửa Đông đến để tạo nên dải sinh cảnh sống được bảo vệ nghiêm ngặt nhất, tạo điều kiện cho các cá thể Voọc Cát Bà có thể gặp gỡ, sinh sản và tạo nên quần thể lớn hơn. Để làm được điều này, cần có sự đồng thuận từ cấp Trung ương trở xuống, sự tham gia tích cực của các bên liên quan, các tổ chức bảo tồn khác, các cơ quan chuyên môn, quản lý…
Cùng với việc UNESCO công nhận Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà là Di sản thiên nhiên thế giới, Vườn quốc gia Cát Bà và các cơ quan của thành phố đang tích cực quảng bá hình ảnh loài Voọc Cát Bà đến cộng đồng trong nước, quốc tế, kêu gọi thêm nhiều tổ chức phối hợp thực hiện công tác bảo tồn loài linh trưởng quý hiếm và là niềm tự hào của Hải Phòng.