Loạt bài Biểu tượng Hải Phòng ( theo đề cương)

Biểu tượng thành phố trên thế giới, Việt Namvà Hải Phòng

TS. Phạm Hữu Thư

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hải Phòng

Biểu tượng cho một địa phương là hình ảnh đại diện tiêu biểu, thể hiện yếu tố truyền thống, bản sắc văn hóa hay sự phát triển của địa phương đó. Biểu tượng được sáng tạo thành một thể thống nhất, ấn tượng, mang nét đặc trưng khác biệt nhằm dễ dàng giới thiệu, quảng bá hình ảnh của địa phương với bạn bè trong nước và quốc tế. Sau 6 lần tổ chức thi sáng tác, kéo dài qua hơn 30 năm (kể từ năm 1992 đến nay), Hải Phòng chính thức lựa chọn được biểu tượng thành phố. Chúng ta cùng nhìn lại biểu tượng của một số thành phố trên thế giới và trong nước, qua đó có thể nhận diện một cách thấu đáo và đầy đủ hơn cho việc lựa chọn biểu tượng của thành phố Hải Phòng.

Kỳ 1: Biểu tượng thành phố trên thế giới và Việt Nam

Phần lớn các thành phố đều sáng tác biểu tượng dựa trên việc lựa chọn các công trình hoặc cụm công trình tiêu biểu nhất nhằm khắc họa rõ nét truyền thống, bản sắc văn hóa, hay sự phát triển của thành phố đó. Một số thành phố lựa chọn cách thể hiện không theo kiểu truyền thống mà có sự tối giản trong thiết kế giúp logo trở nên sắc nét và dễ nhìn, từ đó giúp tăng tính nhận diện. Tiêu biểu trường hợp này là các thành phố như: Kitakyushu, Incheon hay Hà Nội…

1. London

Một số mẫu biểu tượng của London

Là thành phố toàn cầu hàng đầu thế giới trong lĩnh vực tài chính, văn hóa, giáo dục và đổi mới sáng tạo, với bề dày lịch sử hàng nghìn năm, thủ đô London (Vương quốc Anh) có nhiều  công trình tiêu biểu để lựa chọn làm hình ảnh cho biểu tượng như: tòa tháp Big Ben, cầu Tháp London hay khu đô thị mới của London. Tòa tháp Big Ben có điểm nhấn nổi bật là đồng hồ được hoàn thành vào năm 1858, trở thành biểu tượng của London và nổi tiếng thế giới. Đây là biểu tượng cho sự ổn định, an ninh và dân chủ của vương quốc Anh. Hay khu vực thành phố mới, trung tâm tài chính London được xem như là một biểu tượng cho sự phát triển của thành phố London ngày nay.

Trung tâm thành phố London

2. Paris

Một số mẫu biểu tượng của Paris

Thủ đô Paris (Pháp) cũng là một trong những thành phố toàn cầu hàng đầu thế giới, trung tâm lớn về tài chính, ngoại giao, thương mại, thời trang, ẩm thực, khoa học và nghệ thuật của thế giới. Tháp Eiffel là một công trình kiến trúc bằng thép nằm trên công viênChamp-de-Mars, cạnh sông Seine được chọn làm biểu tượng của Paris. Công trình này được xây dựng từ năm 1887 tới năm 1889 thì hoàn thành nhân dịp Triển lãm thế giới và cũng là dịp kỷ niệm 100 năm Cách mạng Pháp.

 3. New York

Được hình thành từ những năm 1889 sau khi sáp nhập với quận Brooklyn, cùng với London, New York (Mỹ) là thành phố toàn cầu hàng đầu thế giới trong lĩnh vực tài chính, văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ, có ảnh hưởng lớn đến thương mại, chính trị, giải trí, du lịch, nghệ thuật, thời trang, thể thao và nơi đặt trụ sở của Liên Hợp Quốc. New York còn là một trung tâm ngoại giao quốc tế quan trọng, đôi khi được ví như là thủ đô của thế giới. Một trong nhưng công trình kiến trúc tiêu biểu nhất thường được lựa chọn làm biểu tượng cho New York là tượng Nữ thần Tự do, được khánh thành vào năm 1886 do nước Pháp tặng. Ngoài ra là các tòa nhà chọc trời, tượng tượng cho sức mạnh kinh tế, chính trị và các lĩnh vực khác của thành phố này.

Một số mẫu biểu tượng của New York

Thành phố New York

4.Thành phố Kitakyusu (Nhật Bản)

Kitakyushu là thành phố cảng, công nghiệp, có quan hệ kết nghĩa với Hải Phòng từ năm 2010. Biểu tượng của Kitakyushu có năm cánh hoa tượng trưng cho sự thống nhất của năm thành phố trước đây. Hình ngôi sao ở trung tâm là cách điệu của chữ kanji北九 (KitaKyu), tượng trưng cho công nghiệp và sự sắp xếp xuyên tâm tượng trưng cho sự phát triển của thành phố.

Ngoài ra, thành phố Kitakyushu có cờ riêng trên cơ sở biểu tượng này.

Biểu tượng và cờ của thành phố Kitakyushu

Thành phố Kitakyushu

5. Thành phố Incheon (Hàn Quốc)

Incheon là thành phố cảng, công nghiệp, lớn thứ ba của Hàn Quốc, đang có mục tiêu trở thành 1 trong 20 thành phố hàng đầu thế giới. Incheon có quan hệ kết nghĩa với Hải Phòng từ năm 1997. Biểu tượng của Incheon là vòng tròn như đang chuyển động, tuy đơn giản, ít đường nét nhưng ý nghĩa sâu sắc. Cụ thể là:

- Hình tròn "○" tượng tượng cho sự chuyển động không ngừng và tiềm năng vô hạn của thành phố Incheon.

- Hai ký tự tiếng Hàn thể hiện cho nước/sông "川".

- Biểu tượng thể hiện Incheon là một trung tâm quốc tế với các sản phẩm, dịch vụ và thông tin lưu chuyển qua các cảng và sân bay. Biểu tượng còn thể hiện tầm nhìn tương lai của Incheon như một cửa chính ra thế giới và là trung tâm của khu vực Đông Bắc Á trong thế kỷ 21.

- Mầu xanh nước biển (blue colour) và mầu xanh lá mạ (green colour) tượng tượng cho biển và trời, hai thế mạnh về cảng biển và hàng không của Incheon.

- Biểu tượng còn được gắn lên cờ của  thành phố này.

Thành phố Incheon

6. Thủ đô Hà Nội

Biểu tượng của thành phố Hà Nội được công nhận và đưa vào sử dụng từ năm 1999 do họa sĩ Phạm Ngọc Tuấn (Việt kiều Pháp) sáng tác. Mẫu biểu tượng đã nêu được truyền thống văn hóa dân tộc qua hình tượng Khuê Văn Các, thể hiện sự vươn tới văn hóa, vươn tới tri thức loài người. Biểu tượng thể hiện Khuê Văn Các với phong cách nghệ thuật hiện đại, chắc chắn, vững vàng; cơ bản thể hiện được tính chất và đặc điểm của Thủ đô ngàn năm văn hiến, kết hợp hài hòa giữa tính dân tộc và hiện đại, thuận lợi cho việc sử dụng.

2. Thành phố Hồ Chí Minh

Biểu tượng thành phố Hồ Chí Minh với hình ảnh chủ đạo qua kiến trúc Bến Nhà Rồng, nơi Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước. Màu vàng và ngôi sao biểu tượng cho cách mạng. Mặt trời thể hiện sức mạnh của Đảng. Chim bồ câu nói lên một đất nước hòa bình.

Biểu tượng tạo nên sự kết nối liên hoàn, thống nhất: Mặt trời, hoa sen, chim bồ câu và ngôi sao tạo thành hình khối đẹp mắt, kết thành hình trái đất. Khi nhìn vào khung cảnh thành phố, thấy được chuỗi nối tiếp tạo thành hai chữ SG viết tắt.

3. Thành phố Đà Nẵng

Biểu tượng thể hiện quần thể núi Ngũ Hành Sơn, bãi biển xanh trong, những bờ cát vàng và cây cầu qua sông Hàn. Ý nghĩa của biểu tượng thể hiện:

Biểu tượng cây cầu quay bắc qua sông Hàn được cách điệu với đường nét và hình khối mạnh mẽ, biểu tượng của tinh thần sáng tạo và ý chí lao động của con người Đà Nẵng, làm đẹp thêm cho sông núi quê hương.

Vừng sáng trắng bao quanh trên bầu trời xanh lộng gió, được cách điệu bằng hai màu xanh, trắng đan xen là nhắc đến truyền thống đấu tranh cách mạng kiên cường. như một sự dẫn đường chỉ lối của Đảng luôn soi sáng cuộc sống của nhân dân Đà Nẵng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Mẫu thiết kế logo thành phố Đà Nẵng tuy đơn giản ít màu nhưng hình ảnh bên trong kết hợp hài hoà giữa thiên nhiên và con người, giữa dân tộc và hiện đại tạo nên nét độc đáo, riêng có của Đà Nẵng.

Kỳ 2. Biểu tượng Hải Phòng thời kỳ mới

Hải Phòng, miền đất “Hải tần phòng thủ”, có bề dày truyền thống lịch sử và văn hóa lâu đời, đi vào thơ ca với tên gọi “Thành phố Hoa Phượng Đỏ”, hôm nay đang vươn mình đột phá trở thành thành phố quốc tế trong tương lai gần. Tiếp thu tinh hoa từ quá khứ, biểu tượng thời kỳ mới ra đời “gói gọn” bản sắc đất và người Hải Phòng, tạo động lực để thành phố hướng tới tương lai.

Biểu tượng thời Pháp thuộc

Thời Pháp thuộc, Hải Phòng có một biểu tượng được gắn trên Tòa Thị chính thành phố, được xây dựng từ năm 1887, nay là Nhà B2 trong khuôn viên Trụ sở UBND thành phố, số 18 Hoàng Diệu. Tòa nhà này mô phỏng theo kiến trúc của Tòa Thị chính Paris. Đặc biệt, mặt trước ngôi nhà có một chi tiết rất quan trọng, đó chính là biểu tượng (hay còn gọi là thị huy) của thành phố Hải Phòng từ năm 1888 đến năm 1954. Vừa qua, nhân dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao Pháp - Việt (1973-2023), Viện Hàn lâm Kiến trúc Pháp - Việt đã đề xuất và giúp đỡ thành phố trong việc tổ chức triển lãm ảnh về khu đô thị trung tâm thành phố (từ 22 đến 27-11-2023 tại Trung tâm Triển lãm thành phố). Nhờ có sự kiện này mà lần đầu tiên, biểu tượng trên đã được ông Thierry Van de Wyngaert, nguyên Chủ tịch Viện hàn lâm Kiến trúc Pháp, Chủ tịch Viện Hàn lâm Kiến trúc Pháp - Việt giải thích ý nghĩa của biểu tượng như sau:

Chiếc mỏ neo tượng trưng cho thành phố Cảng. Vương miện có năm tháp xác định cấp bậc hành chính của thành phố. Ba chấm tượng trưng cho Ba Ngôi trong Thiên chúa, bảo vệ các thủy thủ. Con cá, theo truyền thuyết, có loài cá linh thiêng bảo vệ thuyền bè và giúp đỡ ngư dân khi gặp bão. Câu châm ngôn được viết bằng tiếng Latin trên dải băng nằm dưới cùng biểu tượng: “Portunam Tulit In Undis” dịch ra là “Bến cảng mang lại sự giàu có từ đại dương.

Biểu tượng Hải Phòng thời kỳ mới

Ngày 15-5- 2024, sau 32 năm với 6 cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng thành phố, Hội nghị Thành ủy thống nhất lựa chọn ra biểu tượng thành phố. Tác giả giải thích biểu tượng mới như sau: Biểu tượng có bố cục hình tròn vận động, tượng trưng cho sự đoàn kết, phát triển bền vững và trường tồn. Phần trên logo được tạo hình cách điệu, khái quát hình ảnh hoa phượng đang nở rực rỡ. Hoa phượng là loài hoa nổi tiếng, tượng trưng cho vẻ đẹp phong hoá của nơi đây, tạo nên biệt danh cho Hải Phòng, là thành phố Hoa Phượng Đỏ - Hoa phượng cũng được thành phố Hải Phòng chọn là biểu tượng hoa của thành phố. Hình ảnh cánh hoa phượng cách điệu mang dáng dấp của bánh lái con tàu - hình ảnh gần gũi với thành phố Cảng, và cũng tượng trưng cho những tia nắng của mặt trời đang nhô lên trên mặt biển.  

Hình ngôi sao năm cánh nằm chính giữa logo, toả sáng, thể hiện ánh sáng của Đảng soi lối, cũng như thể hiện sự toả sáng, trí tuệ, tài năng, thành đạt của người Hải Phòng. Ba đường lượn sóng tượng tượng cho 3 trận thuỷ chiến đánh đuổi quân xâm lược, bảo vệ đất nước của 3 vị anh hùng lịch sử: Ngô Quyền, Lê Đại Hành và Trần Hưng Đạo trên sông Bạch Đằng đầy mưu trí và sáng tạo, tạo nên một Hải Phòng hồn thiêng sông núi, hội tụ, kết tinh và toả sáng truyền thống Bạch Đằng, hết sức vẻ vang của dân tộc và của người Hải Phòng. Sự thể hiện hết sức tế nhị, kín đáo thông qua hình thức cách điệu này không làm ảnh hưởng đến việc sử dụng biểu tượng làm quà tặng trong công tác đối ngoại. Những toà nhà cao tầng bên bờ biển đứng soi bóng xuống mặt nước biển trong xanh, thể hiện Hải Phòng là thành phố biển phát triển hiện đại, và bền vững- tựa vào đất liền để phát triển vươn ra thế giới. Cây cầu vượt biển Đình Vũ - Cát Hải dài nhất Việt Nam là biểu tượng thành tựu kinh tế của thành phố, là niềm tự hào của người dân nơi đây. Phần dưới logo là nghệ thuật chữ tượng hình tạo bởi 2 chữ H P độc đáo và ấn tượng, viết tắt của chữ Hải Phòng tên của địa phương. Chữ H mang hình cái cần cẩu, chữ P mang hình con tàu có hình mỏ neo chính giữa gắn kết với nhau. Thể hiện cảng biển Hải Phòng là cảng lớn nhất phía Bắc, tạo nên biệt danh cho Hải Phòng là thành phố Cảng, là thế mạnh kinh tế của thành phố. Tổng thể logo là hình con tàu vươn khơi, chứa đầy giá trị lịch sử, kinh tế, văn hoá của thành phố Hải Phòng phát triển, hiện đại, năng động, sáng tạo, nghĩa tình, trong ánh bình minh nhô lên toả sáng rực rỡ, như hướng đến tương lai tươi sáng, phát triển vươn xa, vươn ra biển lớn.

Nhìn chung, biểu tượng thành phố có bố cục khá rõ ràng, có sự sáng tạo trong thể hiện. Khung bao ngoài có hình tròn là phù hợp. Nội dung biểu tượng sử dụng hình ảnh hoa phượng, bến cảng, con tàu… đã cơ bản  khắc họa được yếu tố truyền thống, sự phát triển và bản sắc văn hóa của Hải Phòng. Bên cạnh đó, biểu tượng còn một số nhược điểm: Lời giải thích còn  rườm rà, gán quá nhiều ý nghĩa cho một hình ảnh; nhiều chi tiết còn chưa phù hợp... Như vậy, việc chọn bản gốc NTM 787 là phù hợp.  Sau khi biểu tượng được công nhận thì nên thiết kế cờ riêng của thành phố như một số thành phố đã làm. Ngoài ra, thành phố cần suy tính xây dựng một công trình kiến trúc mang tính biểu tượng, thể hiện khát vọng phát triển mạnh mẽ của Hải Phòng ngang tầm với các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới, chuẩn bị cho kỷ niệm 100 năm thành lập nước (1945-2045), 90 năm Hải Phòng giải phóng (1955-2045). Khi có công trình này thì có thể từ đây thiết kế logo mới của Hải Phòng như một số thành phố trên thế giới đã làm. 

Một số biểu tượng của các tỉnh, thành phố Việt Nam hiện nay

Hải Hậu đặt bài