Trang VHTN CTV chủ nhật nộp ngày 30-5

Hiện thực hóa giấc mơ xuất khẩu văn chương Việt

Việt Nam là quốc gia có nền văn chương đặc sắc và lâu đời, các thế hệ người Việt yêu tha thiết quê hương, đất nước mình qua các tác phẩm văn học, nhưng “xuất khẩu văn chương” ở ta được nhận định còn gặp nhiều khó khăn. Đáng mừng, một số tác phẩm văn học Việt gần đây đã được chuyển ngữ và phát hành ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Văn chương Việt hiện đại có nhiều tác giả có tác phẩm được giới thiệu ra nước ngoài, trong đó có các cây bút tên tuổi, như Nguyễn Huy Thiệp, Lê Minh Khuê, Bảo Ninh, Hữu Thỉnh, Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Ngọc Tư... Bên cạnh đó, chúng ta cũng có những tác giả được giải thưởng quốc tế, như nhà văn Bảo Ninh được nhận Giải thưởng Văn học châu Á ở Hàn Quốc với tiểu thuyết “Nỗi buồn chiến tranh”. Nhà văn Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cũng đã được nhận giải thưởng văn học Changwon của Hàn Quốc.

Theo thống kê, từ năm 1992 đến nay, hơn 300 ấn phẩm của Hàn Quốc được dịch sang tiếng Việt với nhiều thể loại khác nhau như: Tiểu thuyết, truyện tranh, tản văn, truyện ngắn, sách nghiên cứu, giáo trình, thơ... Song thời gian qua, không chỉ nhập khẩu những tác phẩm văn chương Hàn Quốc, văn học Việt Nam cũng đang từng bước thâm nhập thị trường sách xứ kim chi. Số tác phẩm Việt Nam được dịch và xuất bản tại Hàn Quốc được bạn đọc nước sở tại yêu thích, đánh giá cao có thể kể đến “Nỗi buồn chiến tranh” (Bảo Ninh); “Người đàn bà trên đảo”, “Trong sương hồng hiện ra” (Hồ Anh Thái); “Những ngôi sao xa xôi” (Lê Minh Khuê); “Cánh đồng bất tận” (Nguyễn Ngọc Tư), “Chúa đất” (Đỗ Bích Thúy), tuyển tập “Có thể có, có thể không” gồm 9 truyện ngắn của 6 nhà văn Việt Nam.

Bên cạnh đó, nhà thơ Mai Văn Phấn gây hiện tượng khi có nhiều tập thơ được dịch và giới thiệu ra thế giới nhờ một nhà xuất bản ở Anh làm “bà đỡ”; sách của nhà thơ này lọt vào top 100 cuốn sách châu Á bán chạy nhất trên trang mạng Amazon. Thơ của tác giả Mai Văn Phấn được dịch ra 40 ngôn ngữ, 27 cuốn thơ xuất bản ở nước ngoài. Những tập thơ “xuất ngoại” được xuất bản tại thị trường quốc tế của nhà thơ này nổi bật có: “Những linh hồn thẫm đỏ” (Ấn Độ), “Ngày sinh của mặt trăng” (Uzbekistan), “Bay đi lúc bình minh” (Nga), “Thời tái chế” (Thụy Điển)… Đến nay, ông Mai Văn Phấn là nhà thơ Việt Nam đương đại có tác phẩm được quốc tế hóa nhiều bậc nhất và cây bút này cũng là một trong những tác giả có tác phẩm được dịch ra nhiều ngôn ngữ, phát hành ở nước ngoài nhất.

Hoặc cuốn “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” ghi lại những suy nghĩ, cảm xúc về gia đình, xã hội và cuộc chiến của bác sĩ- liệt sĩ Đặng Thùy Trâm khi phải đối đầu trực diện với cái chết trong chiến tranh. Tác phẩm này được xuất bản ở Mỹ, dịch qua nhiều thứ tiếng khác như:Liên bang Nga, Nhật, Pháp, Đức, Lào... Cuốn truyện thiếu nhi “Dế Mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài liên tục tái bản ở Việt Nam và đồng thời được dịch ra nhiều ngôn ngữ, phát hành tại hơn 30 quốc gia trên thế giới. Hành trình xuất khẩu văn học Việt còn có “Mắt biếc”, “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ” của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh được dịch sang nhiều ngôn ngữ gồm Anh, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan. Trong khi đó, tác phẩm “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” của Nguyễn Ngọc Thuần được dịch ra tiếng Anh, Thụy Điển...

Có được những kết quả nổi bật kể trên phải ghi nhận, bên cạnh nỗ lực của các cá nhân chủ động đưa tác phẩm của mình ra thị trường thế giới, nhiều nhà xuất bản cũng quyết liệt vào cuộc bởi nhận thấy công việc này mặc dù gian nan, nhưng là cần thiết để xây dựng gương mặt văn học Việt Nam một cách trọn vẹn, không bị méo mó như khi để các đối tác nước ngoài tự khai thác. Nhà xuất bản Kim Ðồng phát hành khá nhiều sách văn học ra thế giới bằng hình thức in song ngữ Việt- Anh hay Việt- Pháp nhằm hướng vào đối tượng người Việt Nam ở nước ngoài như cuốn “Những miền lưu dấu- Cảnh Việt trong văn chương” (nhiều tác giả), “Lĩnh Nam chích quái” (Trần Thế Pháp), “Cái Tết của mèo con” (Nguyễn Đình Thi). Ngoài ra, Nhà xuất bản Trẻ cũng chủ động liên kết với các trang bán sách trực tuyến lớn trên thế giới để đưa những cuốn sách văn học bán chạy trong nước ra giới thiệu với bạn bè năm châu.

Gần đây nhất, Công ty cổ phần văn hóa Chi (Chibooks) công bố dự án xuất khẩu sách Việt đến với bạn đọc Trung Quốc. Năm 2012, Chibooks từng ký hợp đồng đại diện cho 11 nhà văn Việt Nam để chào bán bản quyền tác phẩm ra nước ngoài, trong đó có các nhà văn: Hồ Anh Thái, Bùi Anh Tấn, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Vũ Đình Giang, Phan Hồn Nhiên, Phong Điệp… Theo dịch giả Nguyễn Lệ Chi, mục tiêu của Chibooks là nỗ lực đưa sách Việt ra với thị trường thế giới. Thông qua các tác phẩm thuộc Tủ sách Văn hóa Việt sẽ giúp bạn đọc quốc tế có cơ hội tiếp cận những nét đặc sắc về văn hóa bản địa, cảnh đẹp, phong tục tập quán, đất nước, con người Việt Nam.

Dịch giả Nguyễn Lệ Chi thông tin thêm, tại Hội sách quốc tế Bắc Kinh 2023, đơn vị trưng bày loạt tác phẩm thuộc Tủ sách Văn hóa Việt và Tủ sách Văn học Fantasy Việt, tạo tiền đề từng bước tìm kiếm và hợp tác với các nhà xuất bản nước ngoài xuất khẩu sách Việt. Trải qua nhiều nỗ lực quảng bá sách Việt ra thế giới, vừa qua, Chibooks chính thức tiến hành ký kết bản quyền 2 tựa sách văn hóa Việt “Vắt qua những ngàn mây” (tác giả Đỗ Quang Tuấn Hoàng) và cuốn “Người Hà Nội, chuyện ăn uống một thời” (Vũ Thế Long) cùng Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật Quảng Tây (Trung Quốc). Hiện nay, cả hai cuốn sách được hoàn tất bản dịch tiếng Trung và dự kiến sẽ phát hành tại thị trường Trung Quốc trong năm nay và năm 2025. Cùng với đó là lần lượt xuất bản các tựa sách văn hóa Việt khác sang tiếng Trung trong vòng 3 năm liên tiếp.

Đây được đánh giá là sự kiện đánh dấu bước tiến mới trong việc xuất khẩu sách và văn hóa Việt Nam đến với bạn bè quốc tế, cũng như tạo tiền đề thuận lợi để ngày càng có thêm nhiều ấn phẩm sách và văn hóa Việt được xuất bản trong thị trường Trung Quốc nói riêng và thị trường quốc tế nói chung. Từ đó, bạn đọc quốc tế sẽ có thêm nhiều tư liệu có giá trị để hiểu sâu sắc hơn về văn hóa, nghệ thuật Việt Nam.

Hoàng Anh