Để nghệ thuật biểu diễn trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa
Để nghệ thuật biểu diễn trở thành sản phẩm văn hóa
Cần xây dựng thị trường ổn định
Có chương trình nghệ thuật chất lượng cao, được cổ vũ bằng chương trình “Sáng đèn Nhà hát thành phố” song phần lớn các đoàn nghệ thuật mới dừng ở việc thăm dò thị trường. Để nghệ thuật biểu diễn có thị trường ổn định cần sự chủ động hơn nữa từ đơn vị tổ chức biểu diễn và các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp…
Chủ động hướng tới thị trường
Năm thứ 2 bước vào tự chủ, Đoàn Ca múa Hải Phòng “bứt phá” với nhiều chương trình nghệ thuật lớn, nhỏ hướng về thị trường. Nếu như đêm nhạc “Ngô Thụy Miên - Người viết tình ca” có đêm diễn “Sáng đèn” chắc chắn “cháy vé” thì vở nhạc kịch “Bỉ vỏ” đang dàn dựng được kỳ vọng trở thành một “sản phẩm ăn khách” phục vụ thị trường. ThS. Tuyết Minh, tổng đạo diễn kiêm tác giả kịch bản nhận định, dù có bề dày truyền thống và thành công ở nhiều chương trình biểu diễn, nhưng Đoàn Ca múa Hải Phòng lần đầu tiên đổi mới phong cách, “dám đương đầu” để xây dựng một vở nhạc kịch với tất cả chuẩn mực về âm nhạc, đạo diễn, tính kịch, kỹ thuật múa… mà vẫn mang hồn cốt dân tộc, “chất” Hải Phòng trong bối cảnh những năm 1937. Được “đặt hàng” sản xuất chương trình bằng “nội lực” của đoàn, không chỉ để phát sóng truyền hình mà phải bán vé được, cùng với việc sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật để kết nối câu chuyện của nhà văn Nguyên Hồng với công chúng đương đại, ekip còn tổ chức luyện tập để mỗi ca sĩ, diễn viên phải vượt qua chính mình, không chỉ hát múa mà phải là những nhân vật dài hơi hơn để có tác phẩm đỉnh cao. Theo đó, mỗi ca sĩ phải đạt được cả trình độ biểu diễn và kỹ năng, kỹ xảo để vừa hát, hát nói, thoại lời theo giai điệu…; vở diễn ngoài âm nhạc phải có khí nhạc (band nhạc, dàn nhạc), đoạn hát đối thoại để tạo nên kịch tính bằng “voice” (giọng nói) chứ không đơn thuần bằng diễn…; nghệ sĩ múa không chỉ múa phụ họa, mà phải chuyển tải được không gian, thời gian để mở ra đại cảnh lớn, khép lại một tâm sự nhỏ… Về dự định vươn tới thị trường của “Bỉ vỏ”, NSND Khánh Hòa, Trưởng đoàn Ca múa Hải Phòng “bật mí”, ngoài việc công diễn và biểu diễn tại Hải Phòng, Đoàn sẽ tổ chức 2 đêm diễn tại thủ đô Hà Nội và các trung tâm văn hóa, nghệ thuật khác trên cả nước…
Trước đó, Đoàn Chèo Hải Phòng đẩy mạnh các vở diễn chất lượng cao, hướng tới thị trường cả nước. Năm 2023, với vở chèo “Mưa đỏ” dựa trên kịch bản cùng tên của nhà văn Chu Lai, tái hiện cuộc chiến Thành cổ Quảng Trị được Đoàn Chèo Hải Phòng đưa đi biểu diễn tại Hà Nội liên tiếp 2 đêm 30, 31-7-2023, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng công chúng Thủ đô Hà Nội. Ngoài hoạt động biểu diễn trong chương trình “Sáng đèn Nhà hát thành phố”, Đoàn Chèo cũng là một trong những đơn vị thường xuyên được mời biểu diễn trong các chương trình như: Chợ quê Nhà Mạc, lưu diễn trong và ngoài nước… Còn Đoàn nghệ thuật Múa rối Hải Phòng có một thị trường riêng dành cho thiếu nhi. Cùng với những vở diễn thuộc Đề án Sân khấu truyền hình, Đoàn chuẩn bị các chương trình, vở diễn ngắn biểu diễn tại Nhà hát Sông Cấm và lưu diễn phục vụ thiếu nhi dịp hè, Tết Trung thu và các hoạt động văn hóa truyền thống trên địa bàn thành phố khác…
Còn nhiều gian nan
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy ban Văn hóa Giáo dục của Quốc hội, nghệ thuật biểu diễn là một trong các ngành công nghiệp văn hóa ưu tiên phát triển ở Hải Phòng. Các đơn vị nghệ thuật biểu diễn của thành phố nên tập trung nhiều hơn vào việc tổ chức các chương trình biểu diễn chuyên nghiệp và sự kiện nghệ thuật để khuyến khích tài năng nghệ thuật và giới thiệu văn hóa đặc trưng của địa phương. “Việc thu hút khách du lịch thông qua các hoạt động nghệ thuật không chỉ góp phần vào phát triển ngành Du lịch mà còn tạo ra các cơ hội kinh doanh và tạo việc làm trong lĩnh vực nghệ thuật và giải trí”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
Hiện nay, với Đề án Sân khấu truyền hình, 5 đoàn nghệ thuật của Hải Phòng duy trì đều đặn mỗi tháng một chương trình, vở diễn chất lượng cao; trong số đó có không ít chương trình, vở diễn đặc sắc, đáp ứng thị hiếu công chúng trong và ngoài thành phố. Để các chương trình, vở diễn hay trở thành chương trình “cháy vé”, việc nắm bắt thị hiếu của công chúng nhanh nhạy trở thành công việc quan trọng để dần hình thành một mối quan hệ cung - cầu hiệu quả giữa các công ty tổ chức sự kiện, tổ chức biểu diễn và các nhà hát, đơn vị nghệ thuật. Cũng giống như không ít nước trong khu vực, công chúng thưởng thức nghệ thuật biểu diễn ở các đô thị lớn tại Việt Nam cũng mới hình thành trong khoảng hơn 100 năm qua. Bởi vậy, nhu cầu thưởng thức nghệ thuật cũng đòi hỏi phải được hình thành và giáo dục từ những thế hệ người xem nhỏ tuổi có thói quen thưởng thức nghệ thuật tại các nhà hát. Việc thưa vắng người xem của nhiều loại hình cao cấp trong nghệ thuật biểu diễn như: ballet, nhạc giao hưởng... cho đến các bộ môn sân khấu truyền thống dân tộc như tuồng, chèo, múa rối nước... ở Việt Nam cho thấy một hệ quả tất yếu của công tác giáo dục nghệ thuật thiếu sự quan tâm trong nhiều năm qua. Việc thiếu những kiến thức giáo dục, sự hiểu biết, khả năng cảm thụ nghệ thuật biểu diễn... ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường của nhiều thế hệ học sinh sẽ đánh mất không ít lượng công chúng sân khấu trong vài thập kỷ.
Thiết nghĩ, để đáp ứng yêu cầu phát triển nghệ thuật biểu diễn trở thành một trong các ngành công nghiệp văn hóa ở Hải Phòng, cùng với việc thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội, các đơn vị tổ chức biểu diễn, các đoàn nghệ thuật còn cần định hướng thẩm mỹ đối với người xem, tạo thị trường ổn định cho sản phẩm văn hóa của mình...
HẢI HẬU
Tập luyện vở nhạc kịch “Bỉ vỏ” tại Đoàn Ca múa Hải Phòng. Ảnh: Đỗ Hiền
Tập luyện vở nhạc kịch “Bỉ vỏ” tại Đoàn Ca múa Hải Phòng. Ảnh: Đỗ Hiền
Tập luyện vở nhạc kịch “Bỉ vỏ” tại Đoàn Ca múa Hải Phòng. Ảnh: Đỗ Hiền
Sổ tay văn hóa
Marketing nghệ thuật biểu diễn
Anh Hoàng Quang Huy, nhà ở Cầu Rào 2, phường Vĩnh Niệm (quận Lê Chân) có 2 con nhỏ rất thích xem các chương trình múa rối, nhưng nhiều khi anh không biết chương trình diễn ra ở đâu và diễn vở gì để đưa con đi xem. Anh bày tỏ, giá như Đoàn nghệ thuật Múa rối Hải Phòng có một chương trình hằng tháng, có ngày, giờ và địa điểm biểu diễn cụ thể và công khai trên một phương tiện thông tin đại chúng, hoặc trang mạng xã hội cụ thể thì gia đình anh có thể đưa các con đi xem thường xuyên hơn. Ngoài ra, nhiều người xem bày tỏ tiếc nuối khi dịp tháng 4-2024 vừa rồi chưa kịp biết để mua vé đi xem chương trình ca nhạc “Ngô Thụy Miên - Người viết tình ca”. “Tôi biết là có chương trình đó mà không biết mua vé ở đâu, xin vé mời như thế nào để được đến xem trực tiếp tại nhà hát”, chị Đào Quỳnh Vân, nhà ở đường Lạch Tray (quận Ngô Quyền) cho hay. Đó là 2 trong số rất nhiều ý kiến về việc thiếu thông tin tổ chức biểu diễn nghệ thuật trên địa bàn thành phố.
Hiện, có tới 80% nhà hát, đơn vị nghệ thuật ở Việt Nam chưa đánh giá đúng mức tầm quan trọng của công tác thông tin quảng cáo các chương trình biểu diễn nghệ thuật, bởi vậy đã xảy ra tình trạng có những chương trình nghệ thuật rất hay mà vẫn không bán được vé, bởi khán giả thiếu thông tin về vở diễn. Chỉ có khoảng 20% các nhà hát, đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp ở Việt Nam sử dụng hiệu quả khâu thông tin quảng cáo cho chương trình biểu diễn trên báo chí, truyền hình, đài phát thanh, các phương tiện thông tin đại chúng hoặc bằng băng rôn, tờ rơi, áp phích... Mặc dù công tác marketing này chỉ chiếm phần rất nhỏ trong kinh phí của một chương trình biểu diễn tại Việt Nam, nhưng rất ít nhà hát, đơn vị nghệ thuật biết thiết lập những quan hệ thông tin một cách hiệu quả với báo chí, xúc tiến giới thiệu chương trình biểu diễn nghệ thuật tiếp cận với đông đảo công chúng qua internet, bảng quảng cáo điện tử, website, tin nhắn trên điện thoại... Với thế mạnh được thành phố tạo điều kiện hết mức về các Đề án Sân khấu truyền hình, chương trình “Sáng đèn Nhà hát thành phố” và có lượng công chúng yêu nghệ thuật truyền thống đông đảo, các đoàn nghệ thuật thành phố cần có chiến lược marketing hiệu quả nhằm xây dựng sản phẩm đặc thù, đưa nghệ thuật biểu diễn trở thành “món ăn tinh thần” quen thuộc, không thể thiếu trong đời sống đương đại.
HẢI HẬU