Có một dòng chảy thơ lục bát miền đất Cảng
(HPĐT)- Lục bát và các biến thể là thể loại văn chương thuần Việt, góp phần làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Từ bao đời nay, dòng sông thơ ca ấy dào dạt tuôn chảy khắp cả ba miền non nước, nhưng tụ thủy để tạo nên dòng chảy riêng, miền thơ lục bát có những tài hoa và sắc hương độc đáo, như đất Cảng Hải Phòng thì không phải là nhiều.
Lục bát Hải Phòng có nguồn mạch chung, chắt chiu từ “quốc hồn quốc túy”. Từ trong “đêm mờ xa xôi của lịch sử”, người bản địa và người tứ phương theo nhau về nơi đầu sóng ngọn gió này mở cõi, lập thân, lập nghiệp, đều dùng thơ lục bát để nói, để hát, để ngâm; để diễn tả nhận biết về cuộc sống và bày tỏ cái tôi nội cảm của mình, rồi trao truyền cho muôn mai… Xa xưa, người Hải Phòng thực hành các chức năng mang tính phổ quát, đặc điểm dân dã của thể lục bát in đậm dấu ấn nghề nghiệp, lễ hội, tín ngưỡng nơi này. Sang thời hiện đại, người Hải Phòng vượt lên, có những tác giả tầm cao được định danh, thậm chí gắn bó cả đời với sáng tác thơ lục bát. Họ thể hiện cá tính sáng tạo, dấu ấn cá nhân, được cả nước công nhận, bụi thời gian không thể làm phai mờ, góp phần tạo nên “thương hiệu riêng” cho thơ lục bát Hải Phòng. Thế nên, khái niệm dòng chảy thơ lục bát Hải Phòng không chỉ cho thấy sự tiếp nối lưu thủy bất tận về thời gian, mà còn chứng tỏ phong vị khác biệt và mới mẻ.
Theo thống kê của nhà thơ Đinh Thường (Chủ tịch Hội Nhà văn Hải Phòng), trước năm 1975, Hải Phòng có nhiều tên tuổi lớn, sáng tác thơ lục bát. Họ như “ánh hào quang”, làm nên diện mạo văn chương cả nước cũng như của đất Cảng Hải Phòng: Nguyên Hồng, Văn Cao, Thế Lữ, Nguyễn Đình Thi, Lê Đại Thanh, Đào Cảng, Thanh Tùng, Bùi Ngọc Tấn, Thi Hoàng, Đình Kính, Nguyễn Thị Ngọc Hải, Nguyễn Khắc Phục, Hồ Anh Tuấn, Phạm Ngà, Lưu Văn Khuê… Trong số ấy, có những tác giả có thơ lục bát được chọn vào sách giáo khoa, sách tham khảo và làm đề thi trong nhà trường. Ví như bài thơ “Mười nén nhang ở ngã ba Đồng Lộc” của Mai Văn Phấn, nức nở nghẹn ngào và giàu cảm phục, tri ân. Hoặc Phạm Ngà với bài “Lời ru con của người yêu cũ”, da diết nghĩa tình và rất đỗi nhân văn “Chòng chành tiếng gió tiếng mây/Nửa ru bé ngủ, nửa lay gọi lòng (…)/Hẳn như cách trở xa xăm/Thì tôi ru khẽ ru thầm cùng em/Ngủ yên cho bé ngủ yên /Và người cha ấy vững bên chiến hào/ Qua bao sông rộng núi cao /Tiếng ru dẫu ở nơi nào cũng thương”.
Sau năm 1975 đến nay, thơ lục bát Hải Phòng lớn mạnh vượt bậc, đông đảo về số lượng, giá trị cao về chất lượng. Các tác giả thơ lục bát gặt hái được rất nhiều giải thưởng ở Trung ương, địa phương, các báo chí, các hiệp hội, đoàn thể. Họ có mặt trong các tuyển tập do các nhà xuất bản có uy tín ấn hành. Xin kể tới một số nhà thơ mấy mươi năm qua đem đến thơ lục bát Hải Phòng diện mạo mới: Đồng Đức Bốn, Đỗ Huy Chí, Kim Chuông, Trịnh Toại, Mai Văn Phấn, Đinh Thường, Trần Công Hữu, Trần Huy Tản, Minh Trí, Hồ Anh Tuấn, Nguyễn Hồng Văn, Phạm Xuân Trường, Nguyễn Lâm Cẩn, Nguyễn Thị Thúy Ngoan, Trần Nguyên Thạch - Nguyễn Ngọc Tấn, Vũ Thành Chung, Tô Ngọc Thạch, Nguyễn Siêu Phàm, Trịnh Anh Đạt, Nguyễn Thanh Tuyên, Hoài Khánh, Bùi Thu Hằng,Trần Đức Trí, Hoàng Duy Bình, Đỗ Trung Minh, Lê Quỳnh, Vũ Bá Lễ, Lương Thế Phiệt, Trần Tích Thiện, Bùi Hùng, Phạm Công Đoàn, Vũ Tư, Đỗ Như Trác, Đào Thu Thủy, Nguyễn Thị Thùy Linh, Trần Ngọc Mỹ, Vũ Nhang… Quả là đội ngũ trùng điệp nối tiếp nhau. Trong đó có những gia đình ông cha trước, con cháu sau cùng làm thơ lục bát và đều thành danh như Lê Đại Thanh – Quỳnh Lê (Lê Thúy Quỳnh).
Có nhiều người trong số trên trở thành tên tuổi, đứng được trên thi đàn nhờ thơ lục bát- thể thơ dễ làm, nhưng khó hay. Hơn thế còn nổi tiếng, để lại dư ba.
Nếu giữa cái thời lẫn lộn văn hóa Đông - Tây, Nguyễn Bính nổi bật chất “chân quê” khó lẫn; thì Đồng Đức Bốn (1948-2006) vừa phảng phất chất hương đồng gió nội của tiền nhân vừa tung tẩy bứt phá cả về đề tài lẫn phong cách thể hiện. Ông thổi vào đấy những triết lý ý vị và sâu xa, cho đến hôm nay nhiều điều hình như còn vẹn nguyên giá trị. “Người thi sĩ của đồng quê/Dám đem lục bát làm mê cung đình” ấy, cuối cùng cũng “trở về với mẹ ta thôi” và ngộ ra điều như chân lý: “Bao nhiêu là thứ bùa mê/Vẫn không bằng được nhà quê của mình”.
Đồng thời với Đồng Đức Bốn và tiếp theo đến bây giờ, Hải Phòng còn có Nguyễn Lâm Cẩn. Ông không chỉ có riêng những tập thơ lục bát hay, bán chạy mà qua 15 tập thơ, có thể nói Nguyễn Lâm Cẩn là nhà thơ lục bát đương đại danh tiếng. Về nội dung, đó là thứ thơ “Nấp sau bóng chữ/Chính tà/Vàng thau”. Về nghệ thuật, ông kiên trì đổi mới sáng tạo nhằm cách tân, phá vỡ khuôn thước 6/8 truyền thống để ngắt dòng, ngắt nhịp, thu ít nhiều thành công, được dư luận ghi nhận và học tập.
Về tổ chức, đến nay, Hải Phòng vừa có Câu lạc bộ thơ Lục bát. Thêm sân chơi bổ ích và tao nhã cho người dân thành phố Cảng, cũng là góp thêm sức để xây dựng nền văn hóa dân tộc tiên tiến, hiện đại và đậm đà bản sắc dân tộc. Chúng ta có cơ sở để tin rằng, dòng sông thơ lục bát miền đất Cảng vẫn sẽ luôn dào dạt tuôn chảy, để bồi tụ và kết trái đơm hoa, thành công viên mãn./.