Thách thức chờ đợi tân Tổng Thư ký NATO

Người được chọn

Vào thời điểm năm 2022, khi cuộc xung đột Nga - Ukraine nổ ra, NATO gặp khó khăn khi tìm người kế nhiệm cho vị trí Tổng Thư ký. Do đó, các đồng minh yêu cầu Tổng Thư ký đương nhiệm Jens Stoltenberg tiếp tục kéo dài nhiệm kỳ thêm 2 năm với nhiệm vụ chính là tăng cường sức mạnh sườn phía Đông của liên minh.

Trong 2 năm này, có nhiều cái tên được đề cử để thay thế cho ông Stoltenberg như Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, Thủ tướng Estonia Kaja Kallas hay cựu Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Anh Ben Wallace. Tuy nhiên, không ứng viên nào chiếm được sự đồng thuận của đại đa số các quốc gia thành viên. Mãi cho đến hè 2023, khi ông Mark Rutte, Thủ tướng đương nhiệm Hà Lan tuyên bố sẽ rời khỏi chính phủ, các đồng minh của NATO dường như mới có thể thở phào nhẹ nhõm khi tìm ra được người kế nhiệm sáng giá nhất cho vị trí Tổng Thư ký.

Điểm nổi bật của ông Mark Rutte so với người tiền nhiệm là rất am hiểu tình hình Liên minh châu Âu (EU), nơi ông từng tham gia đóng góp vào nhiều quyết sách với tư cách là lãnh đạo quốc gia thành viên trong 14 năm. Trong điều kiện cuộc xung đột Nga - Ukraine vẫn diễn biến phức tạp, lợi thế này cho phép 2 tổ chức (NATO và EU) có thể tăng cường hợp tác, nhất là trong bối cảnh chủ đề quốc phòng vẫn luôn là điểm nhạy cảm gây ra nhiều căng thẳng giữa đôi bên. Một số nước thành viên EU đang đề xuất tăng cường đầu tư vào quốc phòng để tránh phụ thuộc vào NATO nói chung và Mỹ nói riêng.

Thêm vào đó, với việc Phần Lan và Thụy Điển gia nhập NATO, vị trí Tổng Thư ký tổ chức lại càng mang ý nghĩa biểu tượng chính trị. Tân Tổng thư ký NATO lại càng phải thể hiện khả năng cân bằng các thế lực đồng minh và không ai phù hợp hơn là ông Mark Rutte, người theo chủ nghĩa Đại Tây Dương với trái tim châu Âu.

Nhiều thách thức trước mắt

Nhiệm kỳ sắp tới của tân Tổng Thư ký Rutte được dự báo sẽ không dễ dàng. Một trong những thách thức lớn nhất của ông Mark Rutte, đó là việc không ngừng phải tìm ra điểm cân bằng giữa các đồng minh và tạo ra không khí hài hòa, ít xích mích trong NATO.

Thêm vào đó, vấn đề ủng hộ Ukraine cũng sẽ là một trong những trọng tâm của ông Rutte. Đến thời điểm hiện tại, NATO là tổ chức cung cấp 99% các viện trợ quân sự cho Kiev. Việc có thể duy trì sự ủng hộ tương tự cũng là bài toán khó cho Thủ tướng Hà Lan. Cho dù như vậy, nhưng theo những gì xảy ra trong 2 năm trở lại đây, ông Rutte vẫn được đánh giá là người có thể thực hiện được mục tiêu này bởi Hà Lan vẫn luôn ủng hộ Ukraine kể từ khi cuộc xung đột nổ ra. Trong năm nay, Hà Lan ký thỏa thuận với Ukraine, bao gồm viện trợ quân sự 2,2 tỷ USD, cùng nhiều hỗ trợ về quốc phòng trong 10 năm tới, trước khi bổ sung thêm 1 tỷ euro nữa và dẫn đầu các nỗ lực trang bị máy bay chiến đấu F-16 cho Kiev, động thái được Tổng thống Volodymyr Zelensky mô tả là “lịch sử”.

Ngoài ra, với những diễn biến khó đoán của cuộc bầu cử Mỹ sắp tới, ông Mark Rutte phải chuẩn bị câu trả lời cho mọi kịch bản. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia nhận định, kể cả trong trường hợp ông Donald Trump tái đắc cử, ông Rutte vẫn là ứng viên hoàn hảo, bởi vào năm 2018, nhà lãnh đạo Hà Lan thuyết phục được cựu Tổng thống Mỹ về sự nghiêm túc trong cam kết của châu Âu trong việc chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng. Khi đó, Hà Lan chỉ dành 1% GDP cho lĩnh vực này và 6 năm sau, con số này hiện lên hơn 2%. Đối với cựu Tổng thống Mỹ, ông Rutte phần nào thể hiện được sự đáng tin cậy của mình.

Có lẽ sẽ thật khó cho tân Tổng Thư ký NATO để có thể cân bằng lợi ích giữa Mỹ và các thành viên còn lại trong ngắn hạn. Nhưng có một vấn đề mà nhà lãnh đạo Hà Lan cần làm ngay lập tức, đó là thúc đẩy các quốc gia thành viên NATO thực hiện cam kết đầu tư ít nhất là 2% GDP vào quốc phòng, cam kết mà tất cả các nước thành viên đều đã đồng ý vào năm 2014. Tuy nhiên, 10 năm sau, chỉ có 23 trên 32 nước thành viên đạt được mục tiêu đề ra. Thêm vào đó, trong chiến dịch tranh cử, cựu Tổng thống Mỹ cũng tuyên bố đe dọa cắt viện trợ của Washington cho Kiev. Như vậy, để có thể duy trì lý tưởng ủng hộ Ukraine của NATO, ông Mark Rutte sẽ phải cố gắng giữ nguyên mức viện trợ hiện tại dành cho Kiev, thậm chí là vượt ngưỡng đề đồng minh lớn nhất của tổ chức là Mỹ, tin tưởng vào khả năng phòng thủ của châu Âu và tiếp tục giữ nguyên sự viện trợ của mình, qua đó bảo đảm kế hoạch chuẩn bị cho Ukraine trở thành thành viên của NATO trong tương lai.

Ông Mark Rutte sẽ trở thành lãnh đạo mới của NATO thay thế Tổng thư ký đương nhiệm Jens Stoltenberg vào tháng 10 tới. Trong bối cảnh căng thẳng ở Trung Đông và xung đột Nga-Ukraine chưa có dấu hiệu dừng lại, kết quả cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ ít nhiều tác động tới khu vực, ông Rutte dự kiến sẽ không có nhiều thời gian dành cho "trăng mật" khi chuyển đến văn phòng của NATO. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng, có một điều mà ông Rutte không cần lo lắng khi đảm nhận vai trò lãnh đạo NATO là "công việc mới của ông sẽ không nhàm chán"./.

Quang Huy (tổng hợp)