Tình trạng tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS): Ngăn ngừa, xử lý triệt để
(HPĐT)- Ngăn chặn, xử lý tình trạng tàu cá mất kết nối VMS khi đang hoạt động trên biển là 1 trong 4 nhóm khuyến nghị Ủy ban châu Âu (EC) yêu cầu để được xem xét gỡ “thẻ vàng” thủy sản. Số lượng tuy không nhiều nhưng tỷ lệ duy trì kết nối VMS hằng ngày của tàu cá trên địa bàn thành phố đạt 46%. Từ sau đợt thanh tra lần thứ 4 (tháng 10-2023) đến nay, tình trạng tàu cá từ 15 m trở lên mất kết nối trên biển tiếp tục diễn biến phức tạp, cần xử lý triệt để, không có vùng cấm.
Phát hiện nhiều, xử lý ít
Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU thành phố), riêng tháng 6-2024, trên địa bàn thành phố có 61 tàu cá mất kết nối VMS, trong đó có 1 tàu mất kết nối trên biển hơn 10 ngày. Trước đó, tháng 5, toàn thành phố có tới 79 lượt tàu cá mất kết nối VMS trên biển. Lũy kế 6 tháng năm 2024, toàn thành phố có tới 166 lượt tàu cá mất kết nối VMS. Số trường hợp tàu cá mất kết nối VMS nhiều nhưng các cơ quan chức năng tiến hành xác minh, xử lý 4 tàu, với số tiền xử phạt hơn 107 triệu đồng. Là tàu cá có chiều dài 23,5 m, hoạt động vùng khơi nhưng do không duy trì vận hành hoạt động thiết bị VMS, tàu cá HP- 90706TS của ông Đinh Văn Phong, ở xã Lập Lễ (huyện Thủy Nguyên) vừa bị cơ quan chức năng xử phạt 25 triệu đồng. Tương tự, tàu cá HP90747TS của ngư dân Đinh Hữu Dũng, ở xã Phả Lễ (huyện Thủy Nguyên) bị xử phạt với số tiền 25 triệu đồng do không sửa chữa, thay thế thiết bị VMS bị hỏng nhưng vẫn tiếp tục hoạt động trên biển dài ngày.
Để ngăn ngừa tình trạng tàu cá mất kết nối VMS khi đang hoạt động trên biển, theo Phó chi cục trưởng phụ trách Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) Đỗ Đức Thịnh, Chi cục cùng đơn vị chức năng tổ chức trực ban 24/24 giờ để theo dõi, giám sát hoạt động tàu cá trên biển qua hệ thống giám sát tàu cá. Qua đó, thường xuyên cập nhật thông tin danh sách tàu cá mất kết nối 6 giờ, danh sách tàu cá mất kết nối trên 10 ngày trên biển, danh sách tàu cá có nguy cơ cao vi phạm IUU, tàu vượt ranh giới trên biển để gửi tới các địa phương, lực lượng chấp pháp trên biển phối hợp kiểm tra, xử lý kịp thời theo quy định. Tuy nhiên, việc xác minh, xử lý trường hợp tàu cá mất kết nối VMS gặp nhiều khó khăn với lý do như: lỗi mạng vệ tinh, mất nguồn do bình ắc quy hết điện; thiết bị chạy không ổn định; dây điện bị chuột cắn, chập điện, sét đánh; máy tàu bị sự cố… Công tác xác minh, xử lý tốn nhiều thời gian do tàu cá thường xuyên hoạt động trên biển và neo đậu tại các tỉnh, thành phố khác nên chủ tàu, thuyền trưởng ít có mặt tại địa phương.
Theo Nghị định số 38 của Chính phủ, hành vi tắt thiết bị VMS sẽ bị xử phạt từ 500- 700 triệu đồng. Đối với hành vi vi phạm hành chính do cá nhân thực hiện trong lĩnh vực thủy sản bị phạt tiền mức tối đa 1 tỷ đồng…
Xử lý nghiêm, triệt để
Nhằm tăng chế tài xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thủy sản, tháng 4 vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định số 37/2024/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2019/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản; Nghị định số 38/2024/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 42/2019/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Các nghị định này có hiệu lực thi hành trong tháng 5-2024. Đây là một trong những lý do phía EC đưa ra về việc lùi thời hạn kiểm tra, gỡ “thẻ vàng” IUU từ tháng 5 sang tháng 10- 2024 để có thời gian xem xét việc Việt Nam triển khai thực thi nghị định này như thế nào trong thực tế. Bởi từ sau đợt thanh tra lần thứ 4 đến cuối tháng 5-2024, cả nước mới xử phạt 14/144 (9,8%) lượt tàu cá có chiều dài từ 24 m trở lên vi phạm mất kết nối VMS trên 10 ngày không quay về bờ. Riêng tàu cá có chiều dài từ 15 m đến dưới 24 m do địa phương quản lý, số lượng vi phạm lớn, việc xử phạt đạt rất thấp (khoảng 10%).
Để nâng cao tỷ lệ công tác xử lý vi phạm, tạo tính răn đe, mới đây, Tòa án nhân dân thành phố xây dựng kế hoạch triển khai Nghị quyết 04/2024/NQHĐTP ngày 12-6-2024 của Hội đồng thẩm phán Tòa án Nhân dân tối cao xử lý hình sự đối với 10 hành vi vi phạm IUU. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1-8-2024. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để các địa phương ven biển và cơ quan chức năng tuyên truyền phòng, chống IUU, tác động trực tiếp đến ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân. Theo đó, các hành vi vi phạm khai thác IUU không chỉ bị xử lý hành chính mà được nâng lên xử lý hình sự. Về phía Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong thời gian cao điểm từ nay đến tháng 10-2024, đơn vị yêu cầu Chi cục Thủy sản, Ban quản lý cảng cá, bến cá, Văn phòng chống khai thác IUU duy trì việc giám sát 24/24 giờ hoạt động tàu cá qua hệ thống giám sát; theo dõi, xử lý đúng quy định đối với việc duy trì hoạt động của thiết bị VMS, tàu cá hoạt động sai vùng. Chủ tịch UBND xã Lập Lễ (huyện Thủy Nguyên) Phạm Văn Khải cho biết, địa phương lập nhóm zalo chủ tàu cá đánh bắt xa bờ và đội phản ứng nhanh gồm thành viên của Trạm kiểm soát biên phòng Bạch Đằng, Liên tập đoàn đánh cá biển Nam Triệu và cán bộ cơ sở để khi nhận được thông báo tàu cá của ngư dân địa phương mất kết nối VMS, sẽ tới tận nhà, yêu cầu người nhà, chủ tàu liên hệ thuyền trưởng đưa tàu về đúng vùng biển quy định và mở lại kết nối VMS.
Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Vũ Bá Công cho biết, góp phần ngăn ngừa, chấm dứt tình trạng tàu cá mất kết nối VMS khi đang hoạt động trên biển, đơn vị yêu cầu các đơn vị cung cấp thiết bị VMS bổ sung, nâng cáp tính năng để dễ sử dụng; xử lý trách nhiệm nếu để xảy ra lỗi mất tín hiệu VMS do nhà cung cấp; tham mưu Ban chỉ đạo chống khai thác IUU thành phố đề nghị lực lượng chấp pháp trên biển như: Bộ đội Biên phòng Hải Phòng; Hải đoàn 38, Kiểm ngư Vùng 1… mở đợt cao điểm tuần tra, kiểm soát trên từ tháng 7 đến khi đoàn thanh tra của EC sang Việt Nam lần thứ 5, không để tàu cá ngư dân thành phố và các tỉnh bạn vi phạm vùng biển nước ngoài, bị bắt giữ, làm ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của cả nước.