Tìm tiếng nói chung trong NATO

Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg và lãnh đạo nước thành viên tại hội nghị thượng đỉnh ở Washington D.C (Mỹ), ngày 9-7. Ảnh: AP

Tham vọng mở rộng ảnh hưởng

Tuyên bố chung được các nước thành viên NATO đưa ra sau hội nghị thượng đỉnh vừa qua tập trung vào 3 vấn đề chính, gồm tăng cường hơn nữa khả năng răn đe và phòng thủ, củng cố sự hỗ trợ lâu dài cho Ukraine và làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác toàn cầu. Bên cạnh đó, các bên cũng nhất trí khởi động các dự án phòng thủ mạng, chống thông tin sai lệch, hợp tác trong các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo (AI).

Phát biểu tại cuộc họp sau hội nghị, Tổng thư ký NATO Stoltenberg nêu rõ, các nhà lãnh đạo NATO tuyên bố lộ trình Ukraine gia nhập là "không thể đảo ngược", phản ánh rõ mong muốn của khối. Theo đó, các nhà lãnh đạo NATO nhất trí các biện pháp hỗ trợ đáng kể cho Ukraine trong bối cảnh xung đột vẫn đang diễn ra tại nước này. Các khoản viện trợ bao gồm tăng cường phối hợp cung cấp vũ khí, hỗ trợ Ukraine khoảng 40 tỷ euro (43,4 tỷ USD) trong năm tới, cam kết cung cấp các hệ thống phòng không tiên tiến và chuyển giao máy bay chiến đấu F-16.

Hội nghị thượng đỉnh NATO lần này chứng kiến sự tham dự của lãnh đạo một số nước đối tác ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, gồm Thủ tướng Australia Anthony Albanese, Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio và Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol. Theo các nhà phân tích, hợp tác mở rộng giữa NATO và đối tác châu Á nhằm ứng phó với mối quan hệ Nga - Trung Quốc ngày một gần gũi, cùng nguy cơ xung đột ở eo biển Đài Loan (Trung Quốc) và bán đảo Triều Tiên. Trong tài liệu Khái niệm Chiến lược năm 2022 và Tuyên bố chung tại Hội nghị thượng đỉnh Vilnus năm 2023, NATO đều bày tỏ quan ngại về liên kết giữa Moscow và Bắc Kinh. Điều đó thể hiện tham vọng của NATO mở rộng ảnh hưởng ra ngoài khu vực truyền thống.

Còn đó những bất đồng

Bản tuyên bố chung 38 điểm cũng không quên khẳng định củng cố đoàn kết, nhấn mạnh NATO tiếp tục là diễn đàn xuyên Đại Tây Dương quan trọng và không thể thiếu trong tham vấn, phối hợp và hành động trước mọi vấn đề liên quan an ninh tập thể và của mỗi thành viên.

Điều này là dễ hiểu, bởi kết quả hội nghị được cho là không có đột phá đặc biệt, trong khi các diễn biến chính phần nào bị lu mờ do cuộc xung đột tiếp diễn tại sườn phía Đông NATO, khả năng tái đắc cử của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump hay khó khăn trong thành lập chính phủ mới ở Pháp. Hơn cả, dù đề cập tới đoàn kết, song tình trạng chia rẽ giữa các nước thành viên NATO không thể che giấu, đặc biệt thể hiện qua thái độ gay gắt của Thủ tướng Hungary Viktor Orban tại hội nghị. Thủ tướng Hungary Viktor Orban cho rằng NATO đang ngày càng rời xa mục đích thành lập ban đầu, những bước leo thang căng thẳng của tổ chức này sẽ dẫn đến cuộc đối đầu quân sự trực tiếp với Nga, gây ra những hậu quả thảm khốc.

Trong phương hướng phát triển thời gian tới, NATO nhấn mạnh tới nâng cao năng lực quốc phòng chung và hợp tác phát triển công nghiệp quốc phòng sau khi cuộc xung đột tại Ukraine bộc lộ rõ những điểm yếu của khối. NATO muốn hướng tới kỷ nguyên phòng thủ tập thể mới, xác định tiếp tục tăng cường khả năng răn đe và phòng thủ trước mọi mối đe dọa và thách thức, trong mọi lĩnh vực và theo nhiều hướng chiến lược trên khu vực châu Âu- Đại Tây Dương, đẩy nhanh hơn nữa quá trình hiện đại hóa nền quốc phòng tập thể. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa kế hoạch này cũng không dễ dàng.

Các nhà quan sát nhận định, hội nghị thượng đỉnh tại Washington là cơ hội để NATO lần nữa thể hiện sự thống nhất và quyết tâm của khối. Tuyên bố chung của hội nghị thể hiện những nội dung đầy tham vọng đó. Nhưng phía sau những ngôn từ của tuyên bố chung, vẫn có những cảnh báo rằng NATO đang dần đi tới chỗ "tự diệt vong" khi theo đuổi chương trình nghị sự tập trung vào các bước đi gây leo thang căng thẳng. NATO còn nhiều tham vọng sau 75 năm tồn tại, song câu hỏi rằng liên minh quân sự này có thể hiện thực hóa được tham vọng hay không, vẫn chưa thể có câu trả lời rõ ràng.

Xuân Nhi (tổng hợp)