“Gửi em ở cuối sông Hồng” từ thơ đến nhạc
(HPĐT)- “Gửi em ở cuối sông Hồng” là một trong những ca khúc nổi tiếng của kho tàng âm nhạc cách mạng Việt Nam. Sinh thời, nhạc sĩ Thuận Yến luôn đau đáu sáng tác ca khúc về tình yêu của người lính nơi biên giới và khi gặp được tứ thơ của nhà thơ Dương Soái thì câu chuyện tình yêu trong chiến tranh bằng âm nhạc đã ra đời.
Sinh thời, nhạc sĩ Thuận Yến có lần kể rằng, trong chuyến công tác lên biên giới sau cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, năm 1980, ông gặp vợ chồng chiến sĩ. Người vợ quê Thái Bình còn chồng đang đóng chốt ở biên giới Bát Xát, thượng nguồn sông Hồng. Người con gái trẻ kể với nhạc sĩ rằng, họ vừa cưới nhau được ít ngày thì chiến tranh nổ ra, chồng chị lên đường chiến đấu... Và chị lặn lội lên biên giới gặp chồng. Nghe chuyện, nhạc sĩ Thuận Yến rất xúc động, muốn viết bài hát về chuyện tình của người lính trẻ này nhưng chưa viết được. Phải đến khi gặp bài thơ “Gửi em ở cuối sông Hồng” của Dương Soái thì bài hát ra đời.
Về phía nhà thơ Dương Soái, ông sinh năm 1950, ở vùng quê Hà Nam. Ở tuổi 18, nhà thơ thoát ly gia đình, gia nhập đoàn công nhân địa chất Hoàng Liên Sơn (ngày nay thuộc địa phận hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái). Khi cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc nổ ra, nhà thơ Dương Soái đang là phóng viên của Đài Phát thanh Hoàng Liên Sơn. Ông được ban lãnh đạo Đài cử lên mặt trận ngay trong tháng 2-1979. Tại nơi tạm nghỉ trong các trận đánh, ông được gặp các chiến sĩ và người dân vừa từ mặt trận trở về. Các chiến sĩ nhờ ông gửi thư về gia đình. Từ đây ông mới biết, cuộc chiến tập hợp rất nhiều con em ở dọc sông Hồng lên bảo vệ biên giới. Chung nỗi niềm của bản thân, một người cũng sinh ra bên cạnh sông Hồng... nhà thơ nhanh chóng sáng tác “Gửi em ở cuối sông Hồng”. Bài thơ sau đó được Hội Văn học nghệ thuật Hoàng Liên Sơn in, rồi đến báo Văn nghệ in.
Trong thơ, Dương Soái viết: “Anh ở Lào Cai/ Nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt”. Còn trong bài hát, nhạc sĩ Thuận Yến sửa thành: “Anh ở biên cương/ Nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt”. Chính hai chữ "biên cương" mang tầm rộng lớn hơn, phổ quát hơn, bay rộng hơn trên khắp dải biên cương Tổ quốc.
Năm 1999, nhân kỷ niệm 55 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, ca khúc “Gửi em ở cuối sông Hồng” được Bộ tư lệnh Bộ đội Biên phòng trao giải thưởng Bài hát được các chiến sĩ Bộ đội Biên phòng bình chọn là hay nhất. Trước đó, năm 1994, bài hát được tặng giải thưởng của Bộ Quốc phòng.