Đưa nước sạch đạt chuẩn đến người dân ngoại thành
Kỳ 3: Kịp thời chuyển đổi đơn vị cấp nước
(HPĐT)- Trước yêu cầu bức thiết về nước sạch của người dân trong khi năng lực cấp nước của hệ thống nhà máy nước mini không đáp ứng được yêu cầu, thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của thành phố, các cấp chính quyền địa phương và ngành chức năng nỗ lực chuyển đổi đơn vị cung cấp nhằm đưa nước sạch đạt tiêu chuẩn về với người dân ngoại thành.
Vượt khó đưa nước sạch đến người dân
Những ngày này, Công ty CP cấp nước Hải Phòng hoàn thành những thủ tục cuối cùng phục vụ việc thi công lắp đặt hệ thống tuyến ống D400 dài hơn 8,4 km cấp nguồn nước sạch cho khu vực phía Tây của huyện Tiên Lãng. Dự kiến, việc thi công được bắt đầu triển khai từ tháng 8 đến hết tháng 12- 2024 với 2 hạng mục gồm tuyến ống D400 ven đường tỉnh 354 đoạn từ cầu Minh Đức (thị trấn Tiên Lãng) đến ngã 3 Đoàn Lập (xã Đoàn Lập) dài hơn 4,4 km và tuyến ống D400 đường huyện 25 đoạn từ thị trấn Tiên Lãng đến nhà máy nước Khởi Nghĩa (xã Khởi Nghĩa) dài 4,05 km.
Theo Chánh văn phòng HĐND - UBND huyện Tiên Lãng Phạm Xuân Hòa, kết quả này là sự nỗ lực của các cấp chính quyền, ngành chức năng, thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố trong suốt 2 năm qua nhằm giải quyết bài toán bảo đảm nước sạch cho người dân. Nhờ đó, địa phương thành công trong việc vận động chủ các nhà máy nước mini trên địa bàn 8 xã: Quyết Tiến, Khởi Nghĩa, Tiên Thanh, Vinh Quang, Bạch Đằng, Cấp Tiến, Đoàn Lập, Kiến Thiết đồng thuận việc chuyển vùng cấp nước cho đơn vị mới có đủ năng lực. Dự kiến đầu năm 2025, người dân Tiên Lãng sẽ được sử dụng nguồn nước sạch do Công ty CP Cấp nước Hải Phòng cung cấp, giải tỏa “cơn khát” bao năm qua.
Còn tại xã Đông Phương (huyện Kiến Thụy), Chủ tịch UBND xã Nguyễn Mạnh Toàn cho biết, song song với việc tuyên truyền, vận động người dân đồng thuận, ủng hộ kinh phí hỗ trợ Nhà máy nước Đông Phương chuyển đổi nghề, UBND xã ứng trước kinh phí thanh toán tiền lần 1 cho đơn vị này để tạo điều kiện thuận lợi cho đơn vị cung cấp nước mới thay thế nhà máy nước Đông Phương sớm đi vào hoạt động.
Sở dĩ có việc phải vận động chủ các nhà máy nước mini đồng thuận bàn giao vùng cấp nước, ông Trịnh Anh Tuấn, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Cấp nước Hải Phòng lý giải: Theo quy định tại các Nghị định số 117 và số 98 của Chính phủ về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch, mỗi vùng phục vụ cấp nước chỉ do một đơn vị cấp nước thực hiện dịch vụ cấp nước. Trong số 161 nhà máy nước được xây dựng phục vụ cấp nước sạch cho khu vực nông thôn, có tới 153 nhà máy được đầu tư bằng nguồn vốn hỗn hợp (Nhà nước đầu tư kinh phí xây dựng công trình thuộc hệ thống xử lý nước trong phần tường rào nhà máy; tổ chức, cá nhân tham gia đối ứng đầu tư hệ thống đường ống cấp nước từ nhà máy tới hộ tiêu thụ). Khi được giao vận hành, khai thác nhà máy nước, các doanh nghiệp, hộ cá thể quản lý công trình cấp nước nông thôn có đầu tư thêm kinh phí cải tạo, nâng cấp hệ thống lọc, đường ống cấp nước. Tuy nhiên, hoạt động này hoàn toàn không theo hồ sơ thiết kế được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, không có đủ chứng từ hợp lý, nên việc xác định giá trị đầu tư ban đầu, giá trị còn lại gặp nhiều khó khăn. Đây chính là vướng mắc lớn khiến việc vận động chủ các nhà máy nước thanh lý, chuyển giao nhà máy, bàn giao lại vùng cấp nước cho đơn vị mới đủ năng lực gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, việc chuyển vùng cấp nước, tiến hành việc lắp ống dẫn nước về các địa phương cũng gặp vướng mắc về quy hoạch chung cũng như quy hoạch cấp nước.
Cũng theo ông Trịnh Anh Tuấn, công suất sản xuất nước sạch của Công ty CP Cấp nước hiện đạt khoảng 400 nghìn m3/ngày đêm, vượt khoảng 120 nghìn m3/ngày đêm so với nhu cầu cấp nước hiện tại. Thời gian tới, doanh nghiệp tiếp tục nâng công suất sản xuất nước sạch lên gấp 3 lần. Do đó, chỉ cần UBND các huyện tích cực đàm phán để các nhà máy nước mini không đủ điều kiện bàn giao vùng cấp nước, doanh nghiệp đủ khả năng để đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sạch của người dân ở tất cả các địa phương ngoại thành.
Gỡ vướng về giá bán buôn - bán lẻ
Cùng với vận động các nhà máy nước mini chuyển giao vùng cấp nước cho các đơn vị đủ năng lực trực tiếp cung cấp nước tới các hộ dân, một giải pháp tình thế được đề xuất là chuyển các nhà máy nước mini trở thành đại lý bán lẻ nước sạch tới người dân. Trên thực tế, mô hình này được triển khai tại thôn Đại Hoàng, xã Tân Dân (huyện An Lão) từ đầu năm 2018 với việc nhà máy nước mini ở xã mua nước của Công ty CP Cấp nước Hải Phòng rồi bán lẻ tới các hộ dân trên địa bàn.
Theo ông Trần Văn Đọc, Giám đốc Công ty TNHH 2 thành viên đầu tư và thương mại Trần Duy, doanh nghiệp có tiền thân là Nhà máy nước mini Đại Hoàng 1. Từ đầu năm 2018, nhà máy chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, đầu tư gần 3 tỷ đồng lắp mới toàn bộ hệ thống đường ống trục chính, đường ống dẫn và hệ thống ống cấp nước tới từng hộ dân với đường kính lớn hơn theo yêu cầu của Công ty Cấp nước Hải Phòng, trở thành nhà phân phối nước thứ cấp của đơn vị này để bán lẻ nước tới hơn 500 hộ dân tại thôn Đại Hoàng 1, khu trung tâm ngã 4 của xã Tân Dân. Giai đoạn đầu, khi sử dụng hệ thống đường ống mới, bảo đảm ít thất thoát, chênh lệch giữa giá bán buôn và bán lẻ nước sạch là 2 nghìn đồng/m3, lợi nhuận của doanh nghiệp đạt 10 triệu đồng đến 15 triệu đồng/tháng. Thực hiện Quyết định số 05/2024/QĐUBND ngày 19-2-2024 của UBND thành phố, từ tháng 2-2024, giá nước cho mức tiêu thụ dưới 10 m3/tháng là 9 nghìn đồng/m3; từ 10 m3 trở lên, có giá 11,5 nghìn đồng/m3. Tuy nhiên, rất ít hộ dân ngoại thành dùng hơn 10 m3/tháng. Trong khi giá nước Công ty Cấp nước Hải Phòng bán buôn cho doanh nghiệp tăng từ 7 nghìn đồng/khối lên 8 nghìn đồng/khối, chênh lệch giữa giá bán buôn và bán lẻ chỉ được 1 nghìn đồng/khối nên lợi nhuận bị sụt giảm đáng kể. Cũng theo ông Đọc, ngoài nguồn vốn vay gần 3 tỷ đồng ban đầu đầu tư lắp mới đường ống, quá trình vận hành doanh nghiệp còn phải vay thêm tiền, cả từ ngân hàng và nguồn lãi suất cao bên ngoài, đến nay vẫn nợ nhiều, trong khi hoạt động hầu như không có lợi nhuận.
Theo đánh giá của Công ty CP Cấp nước Hải Phòng, phần lớn doanh nghiệp cấp nước mini có cơ sở vật chất hạn chế, không bảo đảm các điều kiện cấp nước sạch. Để có thể trở thành đại lý bán lẻ nước sạch sinh hoạt, các đơn vị này buộc phải đầu tư nâng cấp hệ thống đường ống cấp nước theo quy định. Mặt khác, trong quá trình vận hành, các đơn vị, nhà máy nước mini hầu như không có nhân viên kỹ thuật để bảo trì hệ thống đường ống, khó phát hiện kịp thời và xử lý được các điểm rò rỉ gây thất thoát trong quá trình cấp nước, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận thu về. Trong khi đó, chênh lệch giữa giá bán buôn và bán lẻ nước sinh hoạt không lớn. Đây chính là những rào cản khiến các đơn vị cấp nước mini không mặn mà với việc trở thành đại lý phân phối bán lẻ nước sạch. Thực tế này đòi hỏi các cấp, ngành có giải pháp hỗ trợ phù hợp để mở hướng huy động doanh nghiệp, nhà máy cấp nước mini tham gia vào việc cung cấp nước sạch, kịp thời giải quyết bài toán trước mắt về nhu cầu nước sạch sinh hoạt của các địa phương ngoại thành.
Kỳ cuối: Đẩy nhanh thực hiện giải pháp căn cơ, bền vững