Vĩnh Bảo - Vùng đất “địa linh sinh nhân kiệt”
(HPĐT)- Do yêu cầu nhiệm vụ, tôi đã được đi nhiều nước trên thế giới và tất cả các tỉnh, thành phố của Việt Nam. Đến đâu, tôi cũng được gặp đồng hương Vĩnh Bảo và ai cũng tự hào mình là con cháu của cụ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Đến đâu cũng gặp đồng hương Vĩnh Bảo
Cách đây tròn 20 năm, vào tháng 11 năm 2004, tôi tháp tùng Chủ tịch nước Trần Đức Lương dự Hội nghị cấp cao các nước Không Liên Kết tại Thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia, thật bất ngờ, tôi gặp ngay người đồng hương cùng xã Cổ Am tên là Trần Trọng Khảm, trợ lý thư ký báo chí của hội nghị. Anh Khảm cho biết ông nội của anh đã sang định cư ở Malaysia từ trước năm 1945. Dù chưa được về Vĩnh Bảo lần nào nhưng qua sách báo, anh biết khá nhiều địa danh và truyền thống hiếu học của quê nhà.
Những năm sau đó, khi tháp tùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đi thăm các nước châu Âu, châu Mỹ, châu Á…, đến đâu tôi cũng gặp được đồng hương Vĩnh Bảo. Có người là giáo sư, tiến sĩ, nhà khoa học, doanh nhân nổi tiếng, cũng có người chỉ là người dân bình thường, nhưng khi nói về vùng đất Vĩnh Bảo, ai cũng tự hào mình là con cháu của cụ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Do yêu cầu nhiệm vụ mà trong cuộc đời làm báo, tôi đến được hơn 500 đơn vị hành chính cấp huyện trong tổng số 704 quận, huyện, thị xã, thành phố của tất cả 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Hầu như, đến đâu, tôi cũng được gặp những con người gốc gác Vĩnh Bảo. Có sự trùng hợp khá thú vị là trong chuyến đi đầu tiên ra thăm Trường Sa (vào năm 1996), tôi rất ấn tượng và viết bài đăng trên Báo Quân đội nhân dân về người Trạm trưởng Trạm Hải đăng An Bang (Trường Sa) tên là Đỗ Trung Phúc, quê ở xã Cổ Am (Vĩnh Bảo), đến chuyến đi thứ 6 mới đây (vào tháng 5 năm 2024), đến Trạm Hải đăng An Bang, người Trạm trưởng vẫn là dân Vĩnh Bảo. Đó là Đoàn Hoàng Bách, quê ở xã Hưng Nhân. Bách có “ba nhiệm kỳ” trên quần đảo Trường Sa và luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Quê hương của những danh nhân
Nhiều người cứ nghĩ Giáo sư (GS), tiến sĩ (TS), nhà giáo nhân dân (NGND) Nguyễn Quang Ngọc, Phó chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam là người Hà Nội bởi ông từng là Giám đốc Trung tâm Hà Nội học và Phát triển Thủ đô, từng đạt danh hiệu “Trí thức tiêu biểu vì sự nghiệp phát triển Thủ đô”, “ Công dân Thủ đô ưu tú”. Thế nhưng, trên thực tế, ông là người con của Vĩnh Bảo, sinh ra, lớn lên tại Vĩnh Bảo. GS.TS Nguyễn Quang Ngọc tự hào kể rằng: Huyện Vĩnh Bảo là vùng đất địa linh nhân kiệt. Nếu tính từ ngày triều đình nhà Nguyễn chấp nhận đề nghị của Tổng đốc Hải Dương Nguyễn Công Trứ thành lập huyện Vĩnh Bảo thì năm 2024 này huyện Vĩnh Bảo 186 tuổi. Thế nhưng vùng đất này trước đó được ghi nhiều vào sử sách bởi đây là quê hương của Danh nhân văn hóa Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm và rất nhiều cử nhân, bảng nhãn, thám hoa, tiến sĩ trong các triều đại phong kiến Việt Nam.
Trong thế kỷ 20 và thế kỷ 21, Vĩnh Bảo tiếp tục khẳng định là vùng đất hiếu học, sản sinh ra nhiều người tài, nhà quản lý và doanh nhân xuất sắc như: Trung tướng, GS.TS Hoàng Phương, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự Việt Nam; GS.TS Đào Trọng Thi, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội; Lê Văn Thành, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó thủ tướng Chính phủ, nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng; TS Đào An, nguyên Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng; TS Đỗ Trọng Hưng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa…
Nhiều người ngạc nhiên bởi các lớp học “trường làng” ở Vĩnh Bảo có học sinh đỗ thủ khoa đại học; đoạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và quốc tế. Cách đây gần chục năm, nhiều tờ báo giật tít “Một lớp học có 3 thủ khoa và 1 á khoa đại học”. Lớp học đó thuộc Trường THPT Vĩnh Bảo.
Nghệ sĩ nhân dân Trần Lực kể rằng: Anh sinh ra trong một gia đình có truyền thống văn học nghệ thuật ở Vĩnh Bảo. Ông nội anh là nhà văn Trần Tiêu (em trai nhà văn Khái Hưng), cha là Nghệ sĩ nhân dân Trần Bảng. Chính vùng đất "địa linh, nhân kiệt" của quê hương là điểm tựa chắp cánh những ước mơ của các nghệ sĩ, trong đó có anh.
Nhà văn Thái Bá Lợi có lần nói vui rằng: Số lượng hội viên Hội Nhà văn Việt Nam của huyện Vĩnh Bảo còn nhiều hơn một số tỉnh khác trong cả nước. Quả là đúng như vậy. Ngoài các “cây đại thụ” đã “về với tổ tiên” như các nhà văn: Khái Hưng, Trần Tiêu, Trần Bảng…, Vĩnh Bảo còn có hàng chục nhà văn đang sáng tác với nhiều tác phẩm nổi tiếng như: Nhà thơ Thi Hoàng - Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007; Nhà văn Trung Trung Đỉnh - Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007, Giải thưởng văn học ASEAN 2012; Nhà văn Đào Hữu Phương; Nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha; Nhà thơ Kim Chuông; Nhà thơ - Nhà biên kịch điện ảnh Nguyễn Xuân Hải; Nhà thơ, dịch giả Tô Ngọc Thạch; Nhà thơ Nguyễn Đình Minh…
Chưa có số liệu thống kê, nhưng chắc chắn số lượng các nhà báo quê Vĩnh Bảo luôn đứng đầu trong số các quận, huyện, thị xã của cả nước. Lãnh đạo các cơ quan báo chí là người Vĩnh Bảo khá nhiều như các nhà báo: Đỗ Phượng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam; Đào Nguyên Cát, nguyên Tổng biên tập thời báo Kinh tế Việt Nam; Hoàng Hữu Lượng, nguyên Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Thông tin và Truyền thông; Nguyễn Anh Dũng, Tổng biên tập Báo Xây dựng …
Anh hùng trong kháng chiến, điển hình trong hòa bình
Vĩnh Bảo trong kháng chiến chống Pháp nổi tiếng với “Đường 10 quật khởi” ; “Giả làm phụ nữ đánh Tây ở Nam Am”… Trong kháng chiến chống Mỹ với phong trào “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”… Theo số liệu của Ban Tuyên giáo Huyện ủy Vĩnh Bảo: Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, đã có hàng vạn thanh niên Vĩnh Bảo đã hăng hái lên đường ra mặt trận, trong số đó, gần 5.000 người con ưu tú đã anh dũng chiến đấu hy sinh bảo vệ quê hương đất nước; hơn 3.000 thương binh; gần 12.500 tập thể, cá nhân được Nhà nước tặng thưởng huân, huy chương. Kết thúc hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Đảng bộ, quân, dân Vĩnh Bảo và 6 xã: Cổ Am, Đồng Minh, Cao Minh, Tam Đa, Dũng Tiến, Liên Am; 2 đơn vị trung đội du kích tập trung của huyện và Tiểu đoàn “Đường 10 quật khởi” được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Phát huy truyền thống của quê hương anh hùng, những năm vừa qua, Đảng bộ và nhân dân Vĩnh Bảo không ngừng nỗ lực phấn đấu, vượt qua khó khăn thử thách, giành được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh và trở thành điển hình trong phong trào thi đua của thành phố Hải Phòng. Năng suất lúa trong nhiều năm qua luôn ở vị trí dẫn đầu thành phố. Cơ cấu kinh tế chuyển biến tích cực. Toàn huyện đã thực hiện tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp, triển khai thực hiện mở rộng dự án nông nghiệp công nghệ cao. Ngoài 3 cụm công nghiệp (Tân Liên, Dũng Tiến-Giang Biên, Cầu Nghìn), huyện tiếp tục đầu tư xây dựng các cụm công nghiệp mới, trong đó cụm công nghiệp Hòa Bình-Trấn Dương có quy mô lớn.
Theo bản điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế-xã hội huyện Vĩnh Bảo đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 thì Vĩnh Bảo trong thời gian tới sẽ phát triển thành một địa phương có cơ cấu kinh tế công nghiệp-dịch vụ-nông nghiệp tiên tiến, có công nghệ sản xuất và chất lượng sản phẩm cao, tăng trưởng xanh và trở thành trọng điểm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của Hải Phòng.
Trong tương lai không xa, Vĩnh Bảo có thể sẽ trở thành một đô thị, nhưng những người yêu mến Vĩnh Bảo mong rằng, những truyền thống tốt đẹp của vùng đất địa linh nhân kiệt phải được gìn giữ và niềm tự hào là dân Vĩnh Bảo sẽ mãi mãi trường tồn.