Văn học đương đại: Trân trọng thiên nhiên
(HPĐT)- Đề tài môi trường và thiên nhiên luôn hiện hữu trong văn học thế giới, trở thành điểm “lấy nét” trong văn học đương đại sau Thế chiến thứ 2. Nhận thức về bảo vệ môi trường sống của muôn loài thôi thúc nhiều tác giả sáng tạo thành những tác phẩm có sức ảnh hưởng đối với cộng đồng thông qua những câu chuyện ấn tượng và hấp dẫn.
Nhà xuất bản ủng hộ, bạn đọc đón nhận
Khi biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường trở thành vấn đề lớn của toàn cầu, văn học đương đại cũng phản ánh chân thực mối quan tâm này theo cách riêng và kết quả là được cả các nhà xuất bản, giới phê bình và bạn đọc nhiệt thành đón nhận.
Được tờ The Guardian của Anh bình chọn là một trong những tiểu thuyết hay nhất 100 năm qua, “Drive your plow over the bones of the dead” của Olga Tokarczuk sử dụng thiên nhiên làm động lực quan trọng cho hành động của nhân vật chính, từ đó cho thấy sự gắn kết của thiên nhiên và động vật với con người. Trong danh sách Sách hay nhất năm 2023 của tờ TIME của Anh có câu chuyện về vẻ đẹp của thiên nhiên, sự kiên cường của thiên nhiên trước thách thức con người đặt ra trong “North woods” do Daniel Mason chắp bút, hay sự giằng xé muôn thuở giữa thiên nhiên và con người trong “River sing me home” của Eleanor Shearer…
Ngược thời gian về thế kỷ trước, nhiều tác phẩm văn học tiếng tăm khác cũng thường xuyên đặt thiên nhiên vào vai trò quan sát, chứng kiến hành vi của con người, sự biến chuyển trong bản chất loài người và cách các thế hệ nhìn nhận về thế giới tự nhiên. Từ “Walden” suy tư để rồi ngỡ ngàng trước tầm quan trọng của thiên nhiên dưới câu chữ của Henry David Thoreau, tới thế kỷ 20, Aldo Leopold phải tha thiết kêu gọi bảo tồn thiên nhiên và giữ gìn môi trường qua tiểu thuyết “A sand county almanac”.
Đan xen yếu tố “ăn khách”
Đối với nhiều thế hệ bạn đọc trẻ, những tác phẩm văn học với điểm nhấn là thiên nhiên có thể chưa đủ hấp dẫn để ưu tiên đọc trước sức hút của “làn sóng” tiểu thuyết được “sản xuất” đại trà theo công thức “mì ăn liền” để hút khách. Do đó, để các tác phẩm có giá trị văn học tiếp cận đại chúng dễ dàng hơn, các nhà văn thường sử dụng yếu tố giật gân, hình sự, hay yếu tố kỳ ảo kết hợp cốt truyện rõ ràng, hấp dẫn để người đọc cảm thấy bị cuốn hút.
Tiêu biểu cho cách viết này là “Where the crawdads sing” của Delia Owens thành công vang dội khi bán được hàng chục triệu bản trên toàn thế giới và được dịch ra hơn 40 thứ tiếng. Xen kẽ giữa những đoạn tả cảnh đẹp sống động với lời văn mượt mà, nhịp nhàng như câu hát là hình ảnh cô gái sống cô độc giữa vùng đầm lầy. Sự bí ẩn của truyện nằm ở quá khứ bị che lấp của cô gái này, và những cáo buộc chung quanh một vụ án mạng diễn ra giữa cộng đồng tưởng chừng yên bình nhưng cũng đầy định kiến và bạo lực.
Năm 2023, cuốn tiểu thuyết sinh thái “Birnam wood” của Eleanor Catton cũng gây tiếng vang khi vừa có giọng văn đẹp, chi tiết và trau chuốt, vừa mang nhiều tình tiết hồi hộp, cuốn hút người đọc tới trang cuối. Cuốn sách thành công trong việc cho thấy mặt trái của sự giàu có, lòng tham của con người bất chấp làm hại thiên nhiên, đồng thời mỉa mai những người nhân danh bảo vệ môi trường chỉ để thỏa mãn cái tôi ích kỷ. Những tác phẩm văn học ngày càng đến gần hơn với công chúng khi được viết theo văn phong gần gũi hơn, sử dụng nhiều yếu tố “hút khách” hơn, mà vẫn bảo đảm thông điệp sâu sắc về trân trọng thiên nhiên. Từ đó, góp phần tạo thêm tiếng vang cho tiểu thể loại mang tên “văn học sinh thái”, từ đó khuyến khích cộng đồng chú ý hơn đến trách nhiệm với môi trường.