Hà Nội - nguồn cảm hứng bất tận của văn học nghệ thuật

Khắc họa vẻ đẹp truyền thống và hiện đại

Trong không khí rực rỡ cờ hoa kỷ niệm 70 năm Ngày giải phóng Thủ đô, cùng với các nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) cả nước tụ hội về Hà Nội dự Lễ trao giải cuộc thi Ảnh nghệ thuật Việt Nam năm 2024, NSNA Vũ Dũng tiếp tục có những sáng tác mới về đất và người Hà thành trong những khung cảnh đời thường rất riêng. Đó là Văn Miếu tỏa sáng giữa trời đêm như ánh sao Khuê lấp lánh trên miền đất nghìn năm văn hiến; là người dân, du khách rạng rỡ trong trang phục màu cờ đỏ sao vàng đón kỷ niệm ngày giải phóng; là những xe thồ chở đầy hoa như chở cả mùa Thu về trên 36 phố phường… Ông cho rằng, để “làm sáng” vùng đất nghìn năm văn hiến trong lòng công chúng đương thời, các NSNA phải sáng tạo từ chọn góc máy đến khuôn hình để người xem thấy Hà Nội hiện đại, rạng rỡ mà vẫn giữ nét cổ kính, sâu lắng. Trước đó, với góc nhìn về một Thủ đô hiện đại, văn minh với những con người yêu chuộng hòa bình, NSNA Vũ Dũng sáng tác ảnh đơn “Nắng gọi Xuân về”, được trao giải bạc (không có giải vàng) Cuộc thi Ảnh nghệ thuật toàn quốc về Hà Nội năm 1996. Khung cảnh yên bình của đôi chim bồ câu trên mái nhà ngói cũ vào một sáng mùa Thu làm người xem liên tưởng tới hạnh phúc bình yên, giản dị và có chút hoài cổ. Nét riêng đó cũng thể hiện sâu sắc danh hiệu “Thành phố Vì hòa bình” mà UNESCO ghi nhận cho Hà Nội. “Với tôi, sáng tác về Thủ đô không phải là những ngôi nhà chọc trời như các nước phương Tây, mà để người xem cảm nhận được cái hồn cốt dân tộc qua những bức ảnh rất đời thường…” NSNA Vũ Dũng bộc bạch.

Hà Nội cũng để lại những dấu ấn khó phai mờ trong mỹ thuật thành phố Cảng. Từ những thế hệ đầu tiên, danh họa đất Cảng Trần Văn Cẩn có nhiều sáng tác nổi tiếng với Thủ đô. Năm 1943, khi FARTA mở phòng tranh ở nhà Khai Trí Tiến Đức, ông gửi dự thi và đoạt giải với 2 tác phẩm “Em Thúy” (sơn dầu) và “Gội đầu” (khắc gỗ). Cách mạng Tháng Tám thành công, ông cùng các bạn đồng nghiệp, như: Tô Ngọc Vân, Nguyễn Đỗ Cung, Nguyễn Sáng tích cực tham gia vẽ hàng chục bức tranh cổ động dựng trên các trục đường chung quanh hồ Hoàn Kiếm; riêng Trần Văn Cẩn vẽ tấm áp phích lớn lấy tên là “Nước Việt Nam của người Việt Nam” treo trên tòa địa ốc ngân hàng... Đến nay, không khó để tìm thấy những tác phẩm về Thủ đô trong các sáng tác của các họa sĩ thành phố Cảng. Gần đây, họa sĩ gốc Hải Phòng Nguyễn Quốc Thắng ra mắt triển lãm cá nhân về làng cổ Cự Đà, nơi anh sống và làm việc từ năm 2013 đến nay. Với hơn 50 tác phẩm bột màu - báo cũ đem lại cho ngôi làng cổ Hà Nội những gam màu tươi tắn, rực rỡ, vừa bảng lảng, nên thơ, ẩn chứa mơ ước “một sự tươi mới, hạnh phúc”…

Sống mãi với thời gian

Giám đốc Trung tâm Thông tin, Triển lãm và Điện ảnh thành phố Nguyễn Thị Thảo thông tin, dịp này, đơn vị chuẩn bị nhiều tác phẩm điện ảnh nổi tiếng về thủ đô Hà Nội đưa vào rạp và chiếu lưu động phục vụ công chúng. Những thước phim trong “Sống mãi với Thủ đô”, “Em bé Hà Nội”, “Sao Tháng Tám”, “Hà Nội mùa Đông năm 1946”, “Khát vọng Thăng Long”… có cuộc đấu tranh với quân xâm lược trong những ngày trước Cách mạng Tháng Tám; có Hà Nội trong quãng thời gian căng thẳng trước ngày toàn quốc kháng chiến; có hình ảnh những con người bình dị nhưng kiên cường, quyết bảo vệ Thủ đô yêu dấu trong trận “Điện Biên Phủ trên không” đầy hiểm nguy; đồng thời cũng đưa khán giả vào cuộc sống của người Hà Nội thời hậu chiến. “Trong không khí sôi nổi cả nước hướng về kỷ niệm 70 năm Ngày giải phóng Thủ đô, khi thưởng thức những thước phim “sống mãi với thời gian” ấy, công chúng thành phố Cảng cảm nhận rõ nét đủ đầy tính cách của người Hà Nội, những trường đoạn mà Thủ đô đã đi qua, những góc cạnh của đời sống trên những thăng trầm thời gian, song hết thảy đều rạng rỡ một tình yêu, sự hào hoa mà vô cùng bình dị, chân thành của miền đất nghìn năm văn hiến”, Giám đốc Trung tâm Thông tin, Triển lãm và Điện ảnh thành phố khẳng định.

“Những mùa Thu vàng lãng mạn của Hà Nội đã đi vào thơ ca, nhạc họa, vào tâm tưởng của những người yêu Hà Nội và khiến ai đi xa cũng đều khắc khoải mong về. Có hàng trăm bài hát về mùa Thu Hà Nội với đủ màu sắc, đủ cung bậc cảm xúc. Chính không khí heo may, bảng lảng của tiết trời mùa Thu khiến cho cảm xúc của người nghệ sĩ bất chợt trào dâng, rồi từ đó những nhạc phẩm nổi tiếng ra đời. Tiết trời Hà Nội của mùa Thu cứ thế đi vào âm nhạc, nhẹ nhàng, bay bổng...”, NSND Khánh Hòa, Trưởng Đoàn Ca múa Hải Phòng nhận xét. Không riêng những chương trình ca múa nhạc phục vụ các sự kiện chính trị mà các chương trình ca nhạc lãng mạn cũng không hề thiếu vắng các tình khúc về Hà Nội. Nếu như “Người Hà Nội” của nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi mang âm hưởng mạnh mẽ, nhắc nhớ những con người hào hoa, thanh lịch luôn vùng lên đấu tranh để giữ hòa bình cho quê hương thì “Nhớ tuổi thơ Hà Nội” của nhạc sĩ Nguyễn Cường, “Hà Nội và tôi” (thơ: Hoàng Phủ Ngọc Tường, nhạc: Lê Vinh) lại khiến bao thế hệ người nghe vương vấn nỗi nhớ Hà Nội đến nao lòng mỗi khi phải xa Hà Nội. Nhất là có vô cùng nhiều những bài hát về mùa thu Hà Nội thường xuyên được vang lên trong các chương trình ca múa nhạc ở Hải Phòng.

HẢI HẬU