Bảo tồn, phát huy giá trị khu phố kiến trúc Pháp tại quận Hồng Bàng: Biến di sản thành nguồn lực phát triển
Theo các tài liệu về lịch sử, địa chí Hải Phòng, năm 1872, Pháp đánh chiếm vùng đất Hải Phòng rồi buộc nhà Nguyễn nhượng địa7 ha khu vực ven sông Cấm. Ngày nay là khu vực từ chân cầu Lạc Long đến phố TrầnHưng Đạo. Tại khu vực nhượng địa, người Pháp quy hoạch bài bản, gồmcác cơ quan hành chính xen lẫn nhà ở.
Những năm đầu thế kỷ 20, chính quyền thuộc địa mở rộng không gian đô thị Hải Phòng bằng việc kéo dài trục đường Paul Bert (nay là đường Điện Biên Phủ) và đường Amira Courbert (nay là đường Hoàng Văn Thụ), hình thành đường Paul Doumer (nay là đường Cầu Đất). Đó là lý do công trình kiến trúc Pháp cổ tập trung phần lớn tại các phố trung tâm của quận Hồng Bàng. Theo nghiên cứu, thành phố có hơn 300 công trình công cộng và biệt thự kiểu Pháp, trong đó có 89 công trình có giá trị cao, có ý nghĩa lịch sử cần bảo tồn và phát huy. Tại Hồng Bàng có 113 công trình, trong đó 50 công trình có giá trị cao lịch sử, văn hóa.
Kiến trúc tại khu phố Pháp định dạng làm hai loại. Thứnhất là nhà phố, biệt thự, dinh thự, trường học được thiết kế theo phong cách địaphương Pháp và sau này là phong cách kiến trúc Đông Dương. Thứ hai là các côngtrình công cộng mang phong cách cổ điển, tân cổ điển châu Âu như Nhà hát thànhphố và quảng trường nhà hát, Ngân hàng Pháp - Hoa (nay là Bảo tàng thành phố),Bưu điện Hải Phòng... Kiến trúc Pháp ở Hải Phòng có dấu ấn riêng so vớitỉnh, thành phố khác trong cả nước.
Yêu thích, thú vị cũng là cảm nhận của nhiều người khi đượcchiêm ngưỡng, tham gia những hoạt động trải nghiệm tại các công trình kiến trúcPháp cổ. Dịp lễ, tết, tại những công trình kiến trúc Pháp cổ trên các phố HồXuân Hương, Hoàng Văn Thụ, Đinh Tiên Hoàng... và nhất là ở Bưu điện thành phố,Quán hoa, Nhà hát thành phố, Bảo tàng..., có rất đông người dân và du khách tìmđến để check-in, chụp ảnh; rất nhiều nhà nhiếp ảnh có sở thích say mê khám phánhững góc ảnh đặc sắc về công trình kiến trúc Pháp cổ ở quận Hồng Bàng. Hiểu đượcgiá trị này, thành phố có nhiều dự án, công trình khôi phục cảnh quan kiến trúcPháp cổ.
Song với nguồn tài nguyên di sản phong phú như hiện nay, việctổ chức mô hình du lịch di sản còn có thể làm được nhiều hoạt động hơn nữa,tăng khả năng tiếp cận di sản rộng rãi đến đông đảo người dân, du khách.
Với tài nguyên di sản dồi dào, khu phố Pháp Hải Phòng thực sựcó tiềm năng rất lớn, hướng đi đúng đắn là biến di sản trở thành động lực cho sựsáng tạo và phát triển của thành phố. Dựa vào thế mạnh là tài nguyên di sản vănhóa khu phố Pháp, quận Hồng Bàng và thành phố có thể tổ chức những tour du lịchtrải nghiệm.
Theo Phó giám đốc Sở Du lịch Hải Phòng Vũ Huy Thưởng: Việc xây dựng quậntrung tâm của đô thị lõi trở thành quận di sản sẽ đóng góp tích cực trong việcphát triển du lịch nội đô. Với các giá trị di sản kiến trúc đô thị khu phố Phápcùng với các công trình tín ngưỡng, nghệ thuật, di tích lịch sử cách mạng trênđịa bàn quận Hồng Bàng có thể coi như các sản phẩm du lịch đặc thù mà không phảiđịa phương nào cũng có được.
Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản đô thị, cần chuẩn bịnguồn nhân lực trực tiếp quản lý, vật lực để tu sửa, tôn tạo, sử dụng các ditích với mục đích trưng bày chuyên đề liên quan đến đô thị Hải Phòng xưa, cáchoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch, ẩm thực… và các mục đích khácnhưng không làm phá hủy không gian, cảnh quan và nội dung giá trị di sản đô thị.Đây là vấn đề quận Hồng Bàng cần tính toán và có hướng đi phù hợp.
Theo TS, kiến trúc sư Nguyễn Quốc Tuân, trước khi tính toánchức năng mới cho từng công trình, cần nghiên cứu đánh giá tổng thể nhu cầu sửdụng, chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa sáng tạo gắn với thúc đẩy du lịchdi sản văn hóa; rà soát, đánh giá chính xác chất lượng công trình trên các mặtnghệ thuật kiến trúc, kỹ thuật, văn hóa, lịch sử, xã hội học…, phân loại theocác nhóm tiêu chí phù hợp yêu cầu khai thác, sử dụng.
