Đường qua tuyến lửa

Nhà văn Nguyễn Đình Tú

- Bà ơi, cháu Lư đây!

Như dòng chú thích để đánh dấu cho sự hiện diện của chiếc ba lô mà cô vừa quăng lên chõng. Vội vàng móc chiếc Canon 7.1 bên hông, Lư phóng ngay lên đồi, mặc mưa phùn sáng sớm đậu thành từng đám trắng xóa lên vai và lên những cọng tóc mai ở hai bên thái dương.

- Ôi, mèn ơi! Ta đã không kịp về đón mùa hoa sưa bung nở giống như nàng Bân cũng chẳng đan kịp áo rét cho chồng.

- Sang tháng tư rồi, còn đâu hoa sưa nữa hả cháu. Chúng nhanh nở và nhanh tàn lắm, chỉ cần cơn mưa phùn là rụng hết.

Ngoại vừa nói vừa lom khom kéo cái ba lô trên chõng định đưa vào nhà cất nhưng cánh tay bà chẳng đủ sức để nhấc nó lên.

- Chi mà nặng trịch như đá rứa hả Lư?

- Dạ, là sách vở và quần áo cho những ngày đi thực tế đó ngoại.

- Cháu định đi vùng nào?

- Dạ, lên đường 20 ngoại ạ. Chiều nay cháu sẽ sang mượn con “Cúp cà tàng” của anh Huy hàng xóm để vào rừng.

Lư mỉm cười thầm nghĩ, bà không thể biết được cái cảm giác chạy xe uốn lượn dưới mép núi đá vôi của đường Trường Sơn thú vị đến thế nào đâu. Hai bên những cung đường bạt ngàn hoa sim và hoa mua tím ngắt, những ngọn măng le cong vít cần câu và sương mù bồng bềnh như mây dưới thung lũng. Vẳng từ bên kia mái rừng là những tiếng kêu khẹc khẹc của loài linh trưởng và tiếng hót của muôn loài chim nghe thật thích tai biết bao.

Dòng sông Son xanh ngắt một màu phẳng lặng, nhà thờ đổ bóng in xuống mặt nước, năn lác dập dìu. Đây là bến trung chuyển Khương Hà năm xưa- nơi hàng nghìn người làm nhiệm vụ bốc vác hàng lên các bến bãi, cùng nhiều đơn vị thanh niên xung phong và cầu đường. Vùng đất mang tính đụng đầu lịch sử nên không ngày nào vắng tiếng gầm rít của các loại máy bay và tiếng nổ tàn bạo của bom đạn giặc Mỹ. Nhưng bây giờ trước mặt Lư khi nhìn về phía tây, phía những ngọn đồi trập trùng sắc tím. Lư bấm vài kiểu ảnh lưu lại, sau đó tiếp tục chạy xe dọc con đường ven sông Son qua bến phà Xuân Sơn, theo đường Hồ Chí Minh mở rộng rẽ vào tuyến đường nhánh Tây để đến ngầm Trạ Ang. Chạy xe trên con đường mòn, một bên là vách núi một bên là vực thẳm, Lư nhìn xuống lòng suối bắt đầu bước vào mùa khô trơ ra những phiến đá màu nâu sạm. Và cô thấy cả một vùng bươm bướm trắng bay rập rờn.

Xe càng vào sâu, rừng đại ngàn Trường Sơn càng rợp bóng che phủ. Con đường gập ghềnh uốn khúc tạo nên những cú xốc mạnh như trời giáng khiến cả thân hình của Lư cứ nhảy lên xồng xộc, đôi lúc gây cảm giác chóng mặt buồn nôn. Lư tấp xe vào lề đường lúi cúi kéo vạt áo lau lại cặp kính mắt, thầm nghĩ: Mình đã đi quá sâu rồi! Và đến khi ngẩng lên thì một cảm xúc vỡ òa sau đó lặng người đi. Trước mắt Lư là rừng cây săng lẻ cao vút mấy chục mét dang rộng cánh tay chào đón cô. Lư ngây ngất cùng du khúc của rừng và ngắm những cụm hoa tím nhỏ đẹp lãng mạn như đang ở trời tây. Chiếc máy nhỏ trên tay cô không ngừng vang lên những âm thanh tách tách. Đi đến mỏi chân Lư dừng lại dưới cây săng lẻ cổ thụ xem lại mấy bức ảnh rồi thiếp đi từ lúc nào.

Trong giấc ngủ mê man giữa rừng những câu chuyện không đầu không cuối cứ bùng bùng bên tai:

- Sao vườn nhà mình nhiều cổ thụ thế hở ngoại?

- Ừ, làng ta là làng cửa ngõ mặt trận do đó mỗi tấc đất, mỗi mảnh vườn đều trở thành bãi tập kết hàng hóa, vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam, thành những cơ sở hậu cần của quân đội, những bãi dấu xe, che pháo, che những đoàn quân vào mặt trận. Riêng nhà mình đã hiến cả nhà cả vườn cho binh trạm giao liên làm kho. Cuối mùa khô năm 1969-1970, cả vùng rừng núi đá vôi Kẻ Bàng mênh mông bạt ngàn dưới chân Trường Sơn hùng vĩ đã bị bom đạn và lửa na pan của kẻ thù truốt sạch trơ trụi. Lèn đá tan nát. Cả tuyến đường 20 bừng lên như con rồng phun lửa, bụi bay ngút trời. Hai dòng người song nhau luân chuyển ngược xuôi trên con đường ấy. Hàng vạn tấn hàng hóa, hàng vạn lượt quân đi vào chiến trường và hàng nghìn thương binh và bệnh binh chuyển về hậu cứ. Nhà mình đã đón biết bao lượt quân đi và quân đến ghé lại. Mỗi cây có mặt trong mảnh vườn này là khắc dấu bao kỷ niệm. Cây bằng lăng này là do bộ đội Tính quê Thanh Hóa trồng, những cây săng lẻ kia là của tốp lính Hà Nam, còn cây sưa này là… - Giọng ngoại như nghẹn lại. Bà rưng rưng đưa tay vuốt ve thân cây như vuốt ve vết thương của Trịnh Hùng, người đàn ông mà ngoại yêu thời trẻ quê ở Tiền Hải - Thái Bình.

Biết nhà ngoại có cây sưa cổ thụ có giá trị lên đến tiền tỷ nên bọn trộm ngày đêm không ngừng rình rập ở khu vườn hòng đốn hạ nó. Ngoại phát giác được liền báo cho bố mẹ Lư biết và ngay tuần sau một bờ tường rào kiên cố được bao bọc chung quanh khu vườn. Cả ngoại và Lư đều không thích bờ rào bê tông cứng nhắc ấy nhưng cũng buộc phải làm thế để bảo vệ cây sưa kỷ niệm.

Từ ngày ấy sức khỏe của bà cũng yếu dần đi, có lẽ càng về già bà càng cảm thấy cô đơn khi những yêu thương xưa cũ thi nhau kéo về bóp chặt lấy vòm ngực xẹp lép của bà.

Lư thấy bà trở mình trên chiếc chõng tre mơn man gió chiều. Đời người sắp nhòa vào ánh tà dương mà ký ức vẫn như tươi rói, có thể vuốt ve và sờ nắn được.

Những âm thanh vang rền ngoài kia đã đánh thức Lư dậy. Chiều rồi ư? Lư thảng thốt nhìn ngắm khu rừng nhạt nhòa trong thứ ánh sáng ma mị bí ẩn. Cô chạy một mạch ra khỏi khu rừng. Và như có ai xui khiến cô lao ra đường dang tay chắn ngang đoàn xe đang đi tới.

Một người đàn ông đầu bạc mặc bộ quần áo lính đã cũ ngồi trên ca bin ló đầu ra hỏi: Có việc gì thế hả cháu gái?

Cô liếc nhìn đoàn người ngồi trong xe, cả nam và nữ, đa phần đều mang những bộ quần áo lính đã bạc màu, mắt họ đỏ hoe, tóc tai rối bời, có lẽ họ đã trải qua một chặng đường khá xa để tới đây.

- Dạ cho cháu hỏi đây có phải đoàn xe của Hội Cựu chiến binh đi tìm mộ liệt sĩ không ạ?

- Ừ đúng rồi cháu.

- Dạ, may quá cho cháu theo với có được không ạ? Cháu đi tìm ông ngoại cháu, ông ngoại cháu cũng hy sinh ở cánh rừng Trường Sơn này.

- Ông cháu quê ở đâu?

- Dạ quê ở Tiền Hải, Thái Bình.

- Ồ thế thì trên xe cũng có người đồng hương với ông cháu đây này.

- Dạ, cảm ơn các bác, các cô chú. Xin hãy đợi cháu ít phút để cháu vào gửi xe.

- Để anh giúp cho. Một thanh niên dáng hình cao lớn nhảy xuống và giúp cô đưa xe vào trạm kiểm lâm ngay đấy.

Lư ngồi cạnh chàng trai đã giúp cô gửi xe, anh không dám nhìn thẳng vào mặt cô để hỏi chuyện mà thỉnh thoảng chỉ liếc vào gương chiếu hậu, có nét gì đó thật bâng khuâng khó tả.

Quả thực, mới đầu khi vừa trông thấy cô như con chim nhỏ chạy ra chắn ngang đường trái tim chàng trai bỗng dưng đập dồn. Như luồng điện xẹt ngang, nó tạo ấn tượng trong anh mạnh đến mức anh cảm thấy cơ thể mình run lên.

- Anh cũng quê Thái Bình à? Anh đi tìm ai thế? - Lư quay sang anh hỏi.

- Ừm, anh là bộ đội ở Thái Bình, anh đi tìm ông chú bà con xa trong họ của anh hy sinh ở trong này. Bà cô của anh lớn tuổi rồi nên mới nhờ anh theo đoàn đi tìm giúp. Đáng lẽ ra anh đã đi tìm lâu rồi nhưng vì công việc nên cứ lần nữa mãi đến hôm nay mới cắt được phép. Còn em đang học hay đã đi làm rồi?

- Em là sinh viên năm cuối khoa báo chí. Em có một tháng để đi thực tế làm đề tài tốt nghiệp.

- Thế à.

Vậy rồi thôi, họ im lặng ngồi bên nhau cho đến khi xe dừng lại ở một mái đá bên cánh rừng Trường Sơn. Bên trái là một vực thẳm, đoàn người lần lượt xuống xe và lần theo sự chỉ dẫn của một cựu chiến binh lớn tuổi nhất. Lư thầm nghĩ, liệu mấy chục năm rồi, trí nhớ có còn minh mẫn để đưa đường dẫn lối? Nhưng cô đã sai, ký ức của những người lính đã một thời chinh chiến vào sinh ra tử ở mặt đường này không bao giờ phai nhạt, dù rừng núi, đất đai có bị mưa lũ sói mòn, thời gian cây cối phủ xanh rợn ngợp. Họ vẫn nhận ra dấu tích bên mái đá này là cây dâu da rừng cao vút, quả vàng mọng chi chít xum xuê từ thân kéo dài tận gốc. Lư gần như reo lên khi vừa đi xuống vực.

- Khoan, để cô khấn xin đã rồi hái - Một người đàn bà áo đen tiến lại gần và chiếu ánh nhìn rất sâu vào mặt Lư. Bà thắp nhang khấn vái xong, đoàn người tiến hành đào xới. Mấy chục phút sau họ đào được dưới gốc cây dâu da một bộ hài cốt liệt sĩ, tất cả đều đã bị hóa thành mùn đen chỉ còn lại một vài mẩu xương nhỏ và chiếc kẹp ba lá đã hoen gỉ.

Từ trên mặt đường nhìn xuống nơi những cựu chiến binh và các thân nhân của liệt sĩ đang gói ghém hài cốt vào một cái tiểu được phủ vải đỏ, một đàn bướm trắng bay từ dưới vực lên, lượn vòng chung quanh Lư, quanh anh lính quê Thái Bình rồi bay đến chỗ của một cựu chiến binh cụt chân đang ngồi nghỉ bên tảng đá. Người cựu binh đưa máy ảnh lên định chụp một con bướm đang đậu trên một cành khô nhưng chưa kịp chụp thì nó lại bay sang đậu ở bên một tảng đá khác. Vài lần như vậy, cựu chiến binh thốt lên: Có phải đồng đội của tôi thì xin dừng lại cho tôi chụp một kiểu ảnh kỷ niệm. Tôi cũng muốn đi xuống dưới đó lắm nhưng ngặt nỗi chân cẳng thế này không đi được. Ngay tắp lự con bướm trắng bay đến đậu lên mỏm cụt của người cựu binh. Không kìm được sự xúc động ông òa khóc to thành tiếng. Con bướm chuyển lên đậu giữa lòng bàn tay ông một lúc rồi bay đi.

Mắt Lư đỏ hoe, vòm họng đắng ngắt: Ông ngoại ơi bây giờ ông đang ở đâu?

Cô xúc động nhớ lại có lần nghe bà nói: Tính nết cháu thật giống ông ngoại, hào hoa và lãng tử, còn cháu thì lãng mạn đến dại khờ.

Ngày xưa khi bà xung phong lên tuyến đường 20 làm đường đã gặp ông ngoại Trịnh Hùng trong đêm biểu diễn văn nghệ ở binh trạm. Ông ngoại là cây văn nghệ hát hay đàn giỏi, đặc biệt mỗi lần tiếng sáo của ông cất lên là cả núi rừng như lặng đi, đám con trai con gái không ai bảo ai cũng ngầm đưa mắt tình tự, có nhiều đôi lần lượt rời bỏ chỗ ngồi đi ra suối. Họ hiểu rằng trên mặt trận này, lằn ranh giữa sự sống và cái chết vô cùng mong manh và được sống ngày nào là họ sống thật ý nghĩa ngày đó.

Mẹ Lư chính là kết quả tình yêu của ông và bà sau cái đêm ở vườn đồi ấy. Chỉ một lần thôi và ông vĩnh viễn nằm lại với núi rừng Trường Sơn. Mấy bận bà đi tìm ông nhưng đều không có kết quả, đất đá núi đồi đã vùi lấp ông ở nơi nào không lần ra được nữa và khi biết mình có thai, ngoại xin trở về trạm giao liên ngay tại nhà mình làm công việc chặt lá cây, tre, gỗ về thưng che các chỗ hở ngăn chặn lũ chuột để bảo vệ quân trang, quân dụng, lương thực, thực phẩm… cho đến ngày sinh ra mẹ Lư.

Lư đang mơ màng với những mảnh vụn ký ức của ngoại thì tiếng sáo cao vút cất lên cắt đứt dòng suy nghĩ của cô.

“Gặp em trên cao lộng gió. Rừng Trường Sơn ào ào lá đỏ. Em đứng bên đường như quê hương vai áo bạc quàng súng trường. Đoàn quân vẫn đi vội vã. Bụi Trường Sơn nhòa trong trời lửa…

- Ôi, bác thổi sáo hay quá.

- Đây là cây sáo của một đồng đội tôi đã hy sinh. Anh ấy là Trịnh Hùng, người Tiền Hải, Thái Bình. Chúng tôi đều là những người lính văn nghệ nên rất hiểu nhau và thương nhau như anh em ruột thịt. Không biết bây giờ cậu ấy đang nằm ở đâu giữa rừng cây, sông suối phẳng lặng này?

Lư vội sà đến bên người cựu chiến binh đang cầm cây sáo. Một nỗi xúc động trào dâng đến nghẹt thở, khiến cô không nói được lên lời. Bỗng có tiếng gọi.

- Mọi người ơi, mau xuống đây đi.

Lư thấy mọi người lao tuột xuống con dốc phủ đầy lá và gai gốc. Lư cũng xuống theo. Người đàn bà áo đen đưa cho mọi người một lọ belexilin có ghi tên tuổi và địa chỉ đầy đủ của người nằm ở dưới đó. Vậy là lại thêm một đồng đội nữa của đoàn cựu chiến binh được tìm thấy.

- Ngoại ơi… - Lư bỗng bốc một nắm mùn đất đưa lên ngang mặt – Không biết ngoại nằm ở đâu?

Nước mắt Lư lã chả rớt xuống những ngón tay run rẩy.

Phú Thái quỳ xuống bên cạnh Lư cũng xúc động không kém: Họ vừa tìm được chú anh rồi, vậy là lần này anh sẽ đưa chú về đoàn tụ với gia đình, với quê hương Tiền Hải…

Lư quay sang nhìn Phú Thái. Anh nói với Lư:

- Nhất định sẽ tìm được ông ngoại em. Anh sẽ đón ngoại và em về Thái Bình một ngày nào đó…

Lư gật đầu. Rừng Trường Sơn ào ào lá đổ…

Khúc du mùa đang ngân.

Truyện ngắn của Trác Diễm