Mong chờ hát Đúm cho mình gặp nhau...
(HPĐT)- Với những giá trị văn hóa đặc sắc, tiêu biểu, hát Đúm Thủy Nguyên được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2018. Để bảo vệ di sản văn hóa độc đáo này, một trong những lực lượng nòng cốt là các câu lạc bộ (CLB) hát Đúm với các hoạt động thực hành, truyền dạy di sản từ lớp nghệ nhân cao tuổi sang thế hệ trẻ. Họ "thổi lửa" vào nghệ thuật dân gian, qua đó, gìn giữ và phục hồi các tập tục, nghi lễ liên quan đến hát Đúm và không gian trình diễn hát Đúm…
Duy trì thực hành di sản
Tối Chủ nhật (13-10), sân nhà văn hóa Lập Lễ (xã Lập Lễ, huyện Thủy Nguyên) rộn ràng tiếng đàn, lời ca đối đáp giao duyên, ca ngợi miền đất, con người Thủy Nguyên quật khởi, hôm nay đang vươn lên phát triển mạnh mẽ trong ngày mới. Đây là cuộc sinh hoạt định kỳ hằng tuần của CLB hát Đúm xã Lập Lễ.
Nghệ nhân Vũ Thị Mỹ Đào, thành viên của CLB Hát Đúm xã Lập Lễ cho biết, cứ vào dịp Tết Nguyên đán, xã Lập Lễ lại mở hội hát Đúm. Trong ngày hội “mở mặt”, nam nữ hát giao duyên, nhưng không được nhìn mặt nhau. Người con gái bịt kín mặt, kín đầu bằng khăn mỏ quạ. Hai bên hát đối đáp đến khi nào mà bên nữ thua thì bên nam mới được cởi khăn… Không giống với những làn điệu hát Ca trù hay hát Xoan, hát Đúm là đối đáp giữa nam và nữ, xem ai đối đáp giỏi, ai phản ứng nhanh và ai có những câu phản ứng hay. Bởi vậy, hát Đúm không những ăn sâu vào lòng người bởi làn điệu, mà còn sự ứng đối thông minh, duyên dáng, khơi dậy tình cảm giữa nam và nữ để đi tới tình yêu, xây dựng gia đình. Với những giá trị đó, làn điệu hát Đúm vẫn lưu truyền đến nay. “Với sự bồi đắp của thời gian, hát Đúm không chỉ dừng lại ở những ca từ cổ, mà được các nghệ nhân chúng tôi sáng tác, đổi mới lời ca phù hợp với sự đổi mới của quê hương, thành phố, nhưng vẫn giữ được bản sắc mà ông cha để lại…”, nghệ nhân Vũ Thị Mỹ Đào bộc bạch.
Nghệ nhân ưu tú (NNƯT) Đinh Như Hăng, Chủ nhiệm CLB Hát Đúm xã Lập Lễ bày tỏ, nếu chưa nghe làn điệu hát Đúm dường như mùa xuân chưa về. Từ ngày mùng 2 đến ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch, bà con mong ngóng các liền anh, liền chị hoặc là các nghệ nhân ra đình, sân UBND xã để hát rồi đi thi cấp huyện. “Từ hồi bé, thấy bố mẹ, ông bà, các cụ trong làng đi hát, làn điệu này thấm dần trong tôi. Rồi tôi bắt đầu đi học, đam mê và gắn bó với hát Đúm gần như hết cuộc đời mình…”,. Đến nay, CLB hát Đúm xã Lập Lễ duy trì thường xuyên hơn 35 thành viên, trong đó, nhiều nghệ nhân đạt danh hiệu nghệ nhân dân gian, nghệ nhân ưu tú.
Lan tỏa qua truyền dạy
Tổng Phục Lễ xưa vốn là cái nôi sinh ra nghệ thuật hát Đúm. Trải qua hàng trăm năm nhưng các giá trị cốt lõi của loại hình này chưa bị “mai một”, bởi các nghệ nhân vẫn luôn kiên định trong gìn giữ và phát huy di sản văn hóa quý báu này đến tận hôm nay. Những sự kiện, cuộc thi văn hóa và lễ hội tại địa phương góp phần lan tỏa hát Đúm, biến nét đẹp văn hóa dân gian thành một phần không thể thiếu trong đời sống thường nhật, khẳng định giá trị của bản sắc văn hóa địa phương trong xã hội hiện đại tại Thủy Nguyên.
Theo Trưởng Phòng Văn hoá và Thông tin huyện Thuỷ Nguyên Phùng Văn Mạnh, hiện, trên địa bàn huyện có 10 câu lạc bộ hát Đúm được tổ chức ngay tại các địa phương có di sản gốc, gồm các xã thuộc Tổng Phục xưa (Phục Lễ, Phả Lễ, Lập Lễ, Tam Hưng, Ngũ Lão) và được mở rộng sang nhiều địa bàn khác (Gia Đức, Thủy Đường, Trung Hà...) với 7 lễ hội đều có các sinh hoạt văn hóa hát Đúm.
Trực tiếp tham gia giảng dạy học sinh các Trường tiểu học Lập Lễ và Trường THCS Lập Lễ đều đặn mỗi tháng hai buổi, duy trì lớp học gần 20 em cùng với mong muốn bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Đúm, NNƯT Đinh Như Hăng cho rằng, chính quyền các cấp cùng với ngành văn hóa cần định hướng và triển khai kế hoạch tổ chức các cuộc thi, hoạt động mở rộng, nâng cao tầm quy mô và chất lượng cho lễ hội hát Đúm để các câu lạc bộ, nghệ nhân có thể sáng tạo và tìm ra những nhân tố mới; đẩy mạnh công tác quảng bá, tuyên truyền di sản văn hóa tới quần chúng sâu sắc hơn. Thông qua đó, di sản hát Đúm được phát huy, thấm nhuần vào tiềm thức của nhân dân, mang theo những giá trị văn hóa và lịch sử, khẳng định vị trí của mình trong cộng đồng nghệ thuật truyền thống.