Khắc họa tài danh của Trạng Trình trên sân khấu chèo

Dày công nghiên cứu, sưu tầm sử liệu

Nguyên là Trưởng Đoàn Chèo Hải Phòng, tác giả Vũ Huy Thành có “vốn” tư liệu phong phú về các nhân vật lịch sử tại địa phương và dày dạn kinh nghiệm trong xây dựng thành những kịch bản chèo hấp dẫn, chất lượng cao. Ông cho biết, khi nhận “đặt hàng” của Đoàn Chèo Hải Phòng, nguồn tư liệu không nhiều khiến ông phải tìm tòi, nghiên cứu kỹ trong lịch sử Hải Phòng, đồng thời về huyện Tiên Lãng (quê ngoại Trạng Trình) để sàng lọc những giai thoại về nhân vật đưa vào kịch bản. “Các nghiên cứu đều cho thấy để hình thành tài năng, nhân cách của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm thì người có công lớn nhất chính là mẫu thân và ông ngoại là cụ Nhữ Văn Lan. Để khắc họa hình tượng người sinh thành của bậc kỳ tài nổi tiếng như vậy thì phải là người mẹ có tài nhưng rất kỳ lạ mới đúng tính chất của bà...”, tác giả cho hay.

Sau thời gian ấp ủ và hơn 1 tháng để thực hiện, kịch bản chèo “Kỳ nữ tầm phu” hoàn thành, khắc họa rõ nét về bà Nhữ Thị Thục, con gái quan Thượng thư Bộ hộ Nhữ Văn Lan (triều vua Lê Thánh Tông), quê ở An Tử Hạ, huyện Tiên Minh (nay thuộc xã Kiến Thiết, huyện Tiên Lãng). Được cha trực tiếp dạy học, vốn thông minh, tính cách mạnh mẽ, bà Nhữ Thị Thục học giỏi hơn cả anh ruột là Nhữ Huyền Minh, nên càng nổi tiếng trong giới văn nhân đất kinh kỳ. Đáng chú ý, với tầm nhìn khác biệt, khi bắt gặp trên cánh đồng Vĩnh Lại người nông dân cày ruộng, nhưng có quý tướng, có “hào quang khác thường”, tiểu thư họ Nhữ tìm hiểu và nên duyên với vị giám sinh nghèo Nguyễn Văn Định. Sau khi sinh được người con trai tướng mạo khôi ngô, bà đem toàn tâm, toàn lực của mình dưỡng dục Văn Đạt (tên húy của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm). Tiếp nhận sự giáo dục của người mẹ, Văn Đạt thông tuệ khác thường, sớm biết nói, sớm thuộc kinh luân, giỏi văn chương, chữ nghĩa... Trưởng thành trong gia đình nội, ngoại đều có học vấn uyên thâm, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm trong suốt cuộc đời, sự nghiệp của mình không chỉ nổi danh nhờ tài học sâu rộng, tầm nhìn chiến lược, mà còn được người đời tôn kính vì những lời sấm truyền, tiên tri tài giỏi. Vì vậy, ông được dân gian truyền tụng như vị thánh với khả năng thấu thị và tiên tri về số mệnh, vận mệnh…

Tôn vinh hình ảnh người mẹ Việt Nam

Theo Phó trưởng Đoàn Chèo Hải Phòng Trần Quốc Kiên, Đoàn đã dựng 2 tác phẩm: “Lời sấm truyền từ Quán Trung Tân”, được khôi phục lại năm 2019, đưa vào chương trình đầu của Đề án Sân khấu truyền hình Hải Phòng. Đến năm 2022, Đoàn tiếp tục dựng vở “Tuyết giang phu tử” cũng thuộc Đề án Sân khấu truyền hình. Hai vở diễn khắc họa cuộc đời, thân thế, sự nghiệp của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, giai đoạn làm quan và cáo quan về hưu; giai đoạn đã về hưu, mỗi vở đều có một màu sắc riêng và đều là những vở diễn hay. Năm 2024, Đoàn tiếp tục dựng vở “Kỳ nữ tầm phu” về thân mẫu của Trạng Trình. “Đây là một trong những đề tài viết về nhân vật mà tư liệu rất ít. Bằng nghiên cứu sâu và kinh nghiệm viết kịch bản Chèo của tác giả Vũ Huy Thành, chúng tôi tìm ra được ý tưởng để xây dựng hình tượng người mẹ vĩ đại. Thể hiện rõ nét ở chỗ bà là người có học vấn uyên bác, không thua kém nam nhi ở thời kỳ phong kiến. Ngoài ra, bà có “giác quan thứ 6” và có tầm nhìn về nhân tình, thế thái, “nhìn được” sự suy vong của triều Lê, cái gì đó chông chênh của triều Mạc. Với tài năng về lý số, bà Nhữ Thị Thục dự đoán được số phận của mình sẽ có người con tài năng. Và, câu chuyện người kỳ nữ tầm phu sẽ được khắc họa chân thực, sinh động trên sân khấu Chèo…”, Phó trưởng Đoàn Chèo Hải Phòng thông tin.

Đảm nhận vai trò đạo diễn của vở chèo, NSND Hoàng Quỳnh Mai cho rằng, các nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Chèo Hải Phòng khẳng định được tài năng của mình, cũng như vị thế của Chèo Hải Phòng trong lòng công chúng yêu nghệ thuật cả nước. “Đây là vở diễn khó khi khắc họa chân dung người phụ nữ kỳ tài, hơn nữa lại có ít tư liệu về nhân vật. Chúng tôi sẽ chuyển tải rõ nét thông điệp của tác giả Vũ Huy Thành - mượn câu chuyện để nói về đạo Mẫu, nhấn mạnh thêm giá trị của những người mẹ đối với những đứa con trong văn hóa dân gian Việt Nam, thông qua đó dưỡng dục đã tạo nên bậc kỳ tài như Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm...”, đạo diễn khẳng định.

Bài: HẢI HẬU