Xây dựng hồ sơ khoa học đầy đủ về Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm

Những tác phẩm giá trị cao

Nguyễn Bỉnh Khiêm, sinh năm Tân Hợi 1491 (mất 1585), tên Văn Đạt, tự Hanh Phủ, hiệu Bạch Vân cư sĩ, tại Trung Am, nay là xã Lý Học (huyện Vĩnh Bảo). Cha là Nguyễn Văn Định, tước Nghiêm Quận công, học vấn cao, đức độ. Mẹ là Từ Thục phu nhân, con gái Thượng thư bộ Hộ Nhữ Văn Lan, học rộng, thông minh. Thiếu thời, Nguyễn Bỉnh Khiêm học Bảng nhãn Lương Đắc Bằng. Năm 44 tuổi, ông mới đỗ đạt, làm quan tới chức Tả thị lang, Đông các Đại học sĩ… Trạng Trình nổi tiếng ở cả thơ và sấm ký. Một số tài liệu nổi bật vừa được Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố sưu tầm trong năm 2024 là “Sấm ký Bí truyền” (tác giả Nguyễn Bỉnh Khiêm, bản photo, bài trích, chữ Hán); “Sấm ký Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm” (Lương Cao Rính sưu tầm, 2004), “Sấm Trạng Trình” (Lương Viết Uyên thảo tự và chú thích, 2005, bản photo, chữ Hán và chữ Quốc ngữ); “Bát sát sấm tiên tri Trạng Trình” (nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia 1)… Ngoài ra, một số tác phẩm được sưu tầm cũng làm rõ thân thế, cuộc đời, sự nghiệp của Trạng Trình, như: “Từ Thục phu nhân, thân mẫu Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm và những lời dạy của con cháu Đức Trạng” (tác giả Nguyễn Bỉnh Khiêm), “Bảng nhãn Lương Đắc Bằng, người thầy của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm” (Nguồn: Thư viện Quốc gia), “Chùa Mét - Những giá trị lịch sử và văn hóa” (Nguồn: Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm)…

Nổi tiếng là bậc tiên tri, Trạng Trình cũng là nhà thơ lớn. Trong lời tựa của “Bạch Vân am thi tập”, ông viết: “… được cả thảy một nghìn bài, biên tập thành sách, tự đặt tên là Tập thơ am Bạch Vân...”. Theo các nhà nghiên cứu văn học, con số một nghìn bài thơ chữ Hán từ thời Mạc trở về trước hiếm văn nhân nào đạt được. May mắn đến nay còn lưu giữ khoảng 800 bài thơ chữ Hán và hơn 150 bài thơ chữ Nôm… Một trong những đầu mục quan trọng vừa được sưu tầm là “Bạch Vân am thi tập” với hàng chục đầu tài liệu, hàng nghìn trang sách, gồm cả bản photo, bản trích chữ Hán. Cùng với đó, các tác phẩm thơ chữ Nôm cũng được sưu tầm qua các tác phẩm “Bạch Vân quốc ngữ thi tập”, “Bạch Vân am Trình Quốc công thi tập”…

Khắc họa chân dung danh nhân

GS.TSKH. NGND Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, là một danh nhân văn hóa rất đặc biệt và lỗi lạc, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm gắn với 2 sự nghiệp vĩ đại của dân tộc, đó là: Có công lớn trong xây dựng những thành tựu về kinh tế - xã hội và nhiều mặt khác của triều Mạc - thời kỳ “thương mại biển Đông” để Việt Nam có nhiều sản vật đi ra nước ngoài, tạo ra sự phát triển đột khởi của Việt Nam vào thế kỷ 17 và sự mở rộng bờ cõi của chúa Nguyễn. “Cả hai sự nghiệp vĩ đại ấy đều xuất phát từ tầm nhìn của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Tôi nghĩ rằng, cũng không quá nếu nói Nguyễn Bỉnh Khiêm là một vĩ nhân trong lịch sử Việt Nam. Đây là nhận xét có căn cứ khoa học sau Hội thảo khoa học “Triều Mạc trong tiến trình lịch sử Việt Nam”…”, GS.TSKH. NGND Vũ Minh Giang khẳng định. Các chuyên gia, nhà khoa học là thành viên Hội đồng cố vấn Ban vận động UNESCO vinh danh Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm nhân kỷ niệm 450 năm ngày mất (1585-2035) cũng thống nhất nhận định, bên cạnh việc sưu tầm, lập thư mục các tác phẩm của Nguyễn Bỉnh Khiêm, cần chú ý sưu tầm các tiểu luận, chuyên luận, công trình nghiên cứu trong và ngoài nước (tập trung chủ yếu tại các nước Pháp, Nga, Trung Quốc…), các văn bia liên quan đến Nguyễn Bỉnh Khiêm; nhất là các tác phẩm, tài liệu này phải rõ xuất xứ, được chỉnh lý, bảo quản khoa học và được dịch thuật để hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO vinh danh Trạng Trình...

Theo Giám đốc Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố Vũ Văn Tuấn, thực hiện kế hoạch của Sở Văn hóa và Thể thao, Thư viện sưu tầm tại các quận, huyện trên toàn thành phố, các cơ quan, tổ chức, cá nhân, các cơ sở thờ tự… có liên quan. Đáng chú ý, Thư viện thành lập các tổ công tác sưu tầm tại các Trung tâm Lưu trữ quốc gia (1, 2, 4), các viện nghiên cứu, bảo tàng, thư viện quốc gia, một số cơ sở thờ tự, như: Đình Thanh Am (Gia Lâm, Hà Nội), chùa Cao Dương (Thái Thụy, Thái Bình)… và các tỉnh, thành phố, như: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Tây Ninh, Thái Bình, Ninh Bình, Hải Dương, Bắc Giang, Bắc Ninh, Hưng Yên, Thừa Thiên Huế, Cao Bằng, Thái Nguyên, Tuyên Quang… Qua đó, thư mục về Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đến nay gồm 3 phần (khoảng gần 1.200 trang): Phần 1 là các tác phẩm của Nguyễn Bỉnh Khiêm gồm 47 tập sách Hán Nôm, các bản dịch và hợp tuyển thơ văn do Nguyễn Bỉnh Khiêm sáng tác. Phần 2, các công trình, nghiên cứu, sáng tác về Nguyễn Bỉnh Khiêm gồm 184 tập sách của các tác giả viết về Nguyễn Bỉnh Khiêm. Phần 3, “Dấu ấn cây đại thụ văn hóa dân tộc thế kỷ 16” qua các trang tư liệu, báo, tạp chí tập hợp 255 bài viết toàn văn về Nguyễn Bỉnh Khiêm… “Thời gian tới, Thư viện tiếp tục chỉnh lý, bảo quản tốt các tài liệu, hiện vật nhằm phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, dịch thuật phục vụ yêu cầu của Ban vận động…”, Giám đốc Vũ Văn Tuấn cho hay.

Bài: HẢI HẬU