Văn hóa Việt Nam dưới góc nhìn của học giả Ấn Độ

Sinh ra và lớn lên bên sông Hằng linh thiêng, TS. Ramesh Chandra Mukhopadhyaya sớm tiếp thu được những tinh hoa của nền văn minh Ấn Độ. Ông am tường, thông tuệ nhiều lĩnh vực, dành phần lớn thời gian để tìm hiểu, lý giải cội nguồn và sự phát triển của các nền văn hóa trên thế giới, trong đó có văn hóa Việt Nam. Thông qua văn học, TS. Ramesh khơi mở, luận bàn về hoa sen – biểu trưng của lòng yêu nước, sự thuần khiết, cao quý trong đời sống tâm linh của người Việt bằng sự hiểu biết sâu sắc và thông tuệ văn hóa Việt Nam: "Hoa sen là quốc hoa của Việt Nam, bởi hoa sen cắm rễ trong bùn, tựa như đất Việt vươn mình thoát khỏi những năm dài máu lửa, nơi đất đai hòa với mồ hôi và xương máu của những người yêu nước. Việt Nam giương cao vòng nguyệt quế tự hào từ mảnh đất bùn lầy, tự vươn mình lên từ sóng nước sông Hồng như hoa sen vươn mình khỏi mặt nước ao đầm. Vẻ đẹp của thiên nhiên và văn hóa của Việt Nam chinh phục cả thế giới, tựa như vẻ đẹp và hương sắc của hoa sen lan tỏa".

TS. Ramesh am hiểu sâu sắc đời sống con người Việt Nam. Ông viết về người nông dân với tình cảm trìu mến, thấu hiểu những vất vả, cực nhọc của họ và cũng nhìn thấy vẻ đẹp thuần khiết nơi tâm hồn họ: "Canh tác lúa nước có từ thời kỳ đồ đá. Và thậm chí ngày hôm nay, những cánh đồng "thẳng cánh cò bay" có thể được nhìn thấy ở vùng châu thổ sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long... Và, rõ ràng việc cày ruộng là sự kiện thiêng liêng ở Việt Nam. Từ xa xưa trong lễ Tịch điền, nhà vua thường cày sá cày đầu tiên trong năm...". Cũng từ đó ông nhìn thấy những vỉa tầng văn hóa, nơi trầm tích qua hàng ngàn thế hệ con người ở đây. "Truyền thuyết của Việt Nam kể cho chúng ta rằng mỗi con trâu là một vị thần bị đày xuống hạ giới, là một phần hình ảnh về Việt Nam. Người Việt Nam từng dùng nó làm biểu tượng của SEA Games...".

Ông bàn về màu sắc mà người Việt ưa thích. Đó là màu sắc mô phỏng thiên nhiên tươi sáng, ưa nhìn, không cầu kỳ, thể hiện tâm hồn khoáng đạt, mạnh mẽ, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong hình thành tính cách, khí chất của con người nơi đây. "Trong văn hóa Việt Nam, màu vàng tượng trưng cho sức khỏe, hạnh phúc và thịnh vượng. Màu tím, trái lại, tượng trưng cho hoài niệm, sự mong manh và nỗi buồn... Màu trắng tượng trưng cho sự trong sạch và màu đen tượng trưng cho tội lỗi.".

TS. Ramesh viết những trang sinh động về hình ảnh mái nhà Việt Nam. Cùng với cây đa, bến nước, sân đình, ngôi nhà Việt góp phần làm nên nét đặc sắc văn hóa làng xã của nền văn minh lúa nước. Trải qua những bước thăng trầm, người Việt sống quần tụ trong những ngôi làng. Làng là nơi hình thành, trao truyền và bảo lưu các giá trị văn hoá, truyền thống tốt đẹp của con người. "Có nhiều loại kiến trúc và nhiều loại mái nhà ở những vùng khác nhau trên đất nước Việt Nam. Có những mái nhà được lợp bằng lá dừa lá cọ. Có những mái nhà bằng tre. Cũng có những mái nhà lợp ngói, những mái nhà rồng. Người Việt Nam tin rằng họ là hậu duệ của loài rồng. Đó là nguyên tố Dương- đại diện cho sự sinh trưởng và sự thịnh vượng của cuộc sống trong vũ trụ. Mái nhà biểu trưng cho bản ngã bên trong mang tính chất của thiên không. Những bức tường đại diện cho tinh thần. Nền nhà đại diện cho thiên nhiên hoặc những thứ hợp thành chủng loại. Theo cách nói hằng ngày, mái nhà mang hàm ý là một nơi trú ẩn tránh khỏi sự vô thường...".

Uống trà là phong tục, thói quen thưởng thức tao nhã của người phương Đông. Văn hóa trà của Việt Nam hình thành từ xa xưa và trải qua nhiều biến động trong lịch sử và mang trong mình những nét riêng biệt. "Uống trà là một lối sống ở Việt Nam. Trong mọi dịp, người ta đều dùng trà. Và với người dân Việt Nam, mọi thời gian có lẽ đều là thời gian của trà. Trà được bán ở các quán ven đường cùng với một món cắn chắt là hạt hướng dương. Có những trà thất. Kiến trúc của các trà thất độc đáo đến nỗi người ta biết ngay một trà thất bởi kiến trúc của nó. Và có cơ man các loại trà được bán ở Việt Nam. Việc uống trà là một truyền thống của người dân Việt Nam trong hơn ba ngàn năm.".

TS. Ramesh dành cho bạn đọc yêu văn học Việt Nam những bài viết, bình chú vô cùng đặc sắc và cuốn hút. Trong lời giới thiệu cuốn sách "Giải mã hoa giấu mặt" của TS. Ramesh, dịch giả Phạm Văn Bình đã viết: "Qua những bài chú giải, TS. Ramesh đã thể hiện sự uyên bác, hiểu biết sâu sắc về đất nước, con người, phong tục và lịch sử Việt Nam. Ông khai mở những địa tầng văn hóa rất độc đáo và phong phú. Chúng tôi coi đây là sự giao thoa, cộng hưởng giữa hai nền văn hóa Ấn Độ và Việt Nam thông qua vẻ đẹp của thơ ca”.

MAI VĂN PHẤN