Miền đất đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm

Từ ấp ủ cách làm mới đến những bước đi táo bạo 

Sáng 4-11-2024, đồng chí Đoàn Duy Thành (tức Đoàn Hữu Tòng), cán bộ tiền khởi nghĩa, đảng viên Đảng bộ quận Ba Đình được tặng Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng (đợt 7- 11), do đồng chí Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội đến trao. 

Nhận tấm huy hiệu- phần thưởng cao quý của Đảng, người chiến sĩ cách mạng, nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng Đoàn Duy Thành rộn niềm vui, xúc động. Dòng ký ức ăm ắp trong ông ngược về thời điểm đất nước chuẩn bị bắt đầu công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng. Vào những năm cuối thập niên 70 thế kỷ trước, cũng như nhiều tỉnh, thành phố khác, Hải Phòng thiếu lương thực, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn. Lãnh đạo thành phố chủ trương bên cạnh tập trung “chạy gạo” phục vụ người dân, đến nhiều tỉnh phía Nam để khai thác lương thực, quan trọng hơn vẫn là làm thế nào đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, phấn đấu tự túc lương thực. Thời điểm ấy, theo báo cáo của Bí thư Quận ủy Đồ Sơn Nguyễn Đình Nhiên, ở xã Đoàn Xá hợp tác xã thực hiện “khoán chui”, nhưng xã viên lại gắn bó hơn với đồng ruộng, năng suất lúa cao hơn, đời sống nhân dân khá hơn. Qua theo dõi thực tiễn một thời gian, Bí thư Thành ủy Bùi Quang Tạo bàn với ông Đoàn Duy Thành, khi ấy là Chủ tịch UBND thành phố và Ban Thường vụ Thành ủy về việc nghiên cứu mở rộng thí điểm, đồng thời báo cáo đề nghị Trung ương cho phép triển khai rộng rãi trên cơ sở rút kinh nghiệm thực hiện “khoán hộ” ở Vĩnh Phúc. 

Ngày 27-6-1980, Ban Thường vụ Thành ủy ra Nghị quyết số 24 về “Củng cố hợp tác xã nông nghiệp nhằm đẩy mạnh sản xuất lương thực, thực phẩm”, trong đó Kiến An là địa phương được chọn làm thí điểm triển khai nghị quyết. Chỉ sau 2 năm, đến năm 1982, năng suất lúa của Hải Phòng vượt qua “cửa ải” 5 tấn thóc/ha. Thành công và bài học thực tiễn trong triển khai Nghị quyết 24 của Thành ủy Hải Phòng là cơ sở quan trọng để Trung ương nghiên cứu rút kinh nghiệm và xây dựng cơ chế khoán mới trong nông nghiệp. Ngày 18-1-1981, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị 100 về “Cải tiến công tác khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong hợp tác xã nông nghiệp”. Sau đó, Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị về “Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp” (gọi tắt là Khoán 10) ra đời năm 1988, mở kỷ nguyên mới cho nông nghiệp Việt Nam cất cánh. 

“Nghĩ mới, làm khác”, thời điểm đó, Hải Phòng không chỉ nổi lên là địa phương tiêu biểu trong cả nước trong đổi mới cơ chế sản xuất nông nghiệp, còn khẳng định vai trò đi đầu đổi mới trên nhiều lĩnh vực, nhất là phát triển kinh tế-xã hội. Thành phố huy động các nguồn lực, tổ chức đắp đê đường 14B (1979); mở đường xuyên đảo Đình Vũ- Cát Hải (cuối năm 1979, đầu năm 1980); xây dựng 3 cây cầu mới; đào kênh Cái Tráp (1984); quai đê lấn biển mở rộng diện tích canh tác, bố trí lại dân cư tại khu vực đường 14, Vinh Quang (huyện Tiên Lãng), Đầm Trấu, Gia Minh, Gia Đức (huyện Thủy Nguyên), Trấn Dương (huyện Vĩnh Bảo), Đình Vũ (huyện An Dương)...; thành lập đội tàu viễn dương (Hải Phòng Ship- công ty vận tải biển địa phương đầu tiên trong cả nước); xây dựng cảng riêng của Hải Phòng (Cảng Cửa Cấm)... “Lịch sử địa dư của thành phố là quá trình vươn ra biển, nên cần khai hoang lấn biển, mở rộng diện tích đất đai, di dân tại địa phương”, ông Thành cho biết.

Bừng khí thế vùng cửa biển 

Theo các đồng chí nguyên lãnh đạo thành phố, Đại hội lần thứ 6 của Đảng (năm 1986) chính thức xác lập đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo. Là địa phương năng động, con người vùng biển sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, Hải Phòng “bung ra”, rộng mở đón chào vận hội phát triển mới bằng việc chủ động thực hiện, vận dụng sáng tạo chủ trương mới của Đảng. Tháng 1- 1986, Ban Thường vụ Thành ủy chủ động đề xuất và được Bộ Chính trị đồng ý cho Hải Phòng làm thí điểm đổi mới một bước cơ chế quản lý kinh tế bằng việc ban hành nghị quyết quy định tạm thời cơ chế quản lý bảo đảm quyền chủ động sản xuất kinh doanh của cơ sở; đề nghị Trung ương cho phép Hải Phòng xuất khẩu trực tiếp sang thị trường vùng Viễn Đông (thuộc Liên Xô trước đây) và một số nước XHCN; phát triển mạnh du lịch, củng cố đội tàu viễn dương, cảng địa phương; khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế hộ gia đình. 

Giai đoạn kế tiếp - giai đoạn mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế, thành phố mạnh dạn đề xuất với Trung ương cho phép Hải Phòng được áp dụng “cơ chế đặc biệt”. Tháng 1- 1992, Hội đồng Bộ trưởng ra Thông báo số 67, cùng với việc xác định: “Hải Phòng là cực tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc”, “Đồng ý về mặt nguyên tắc cho Hải Phòng xây dựng dần trở thành thành phố mở về kinh tế, trong đó có khu chế xuất, khu kinh tế đặc biệt”… ”. 

Trên cơ sở này, tháng 4-1992, Ban Thường vụ Thành ủy ra Nghị quyết số 05 về kinh tế đối ngoại, xác định “Kinh tế đối ngoại là một ngành kinh tế mũi nhọn, là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội thành phố”. Từ đó, Thành ủy, UBND thành phố chỉ đạo quyết liệt việc xây dựng Khu công nghiệp Nomura, Khu du lịch quốc tế Đồ Sơn, Khu kinh tế Vĩnh Niệm, Khu kinh tế Đình Vũ… Ngay trong năm đầu thực hiện Nghị quyết 05, xuất khẩu đạt 49 triệu USD, một số dự án lớn liên doanh với nước ngoài được triển khai, đi vào hoạt động như Nhà máy xi măng Chinfon, Liên doanh du lịch quốc tế Đồ Sơn… 

Năm 2003, Hải Phòng chính thức trở thành đô thị loại 1 cấp quốc gia. Để thành phố Cảng phát triển mạnh mẽ, phát huy vai trò cực tăng trưởng quan trọng của vùng kinh tế động lực phía Bắc, ngày 5-8-2003, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 32 “Về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Đây là lần đầu Hải Phòng có riêng một nghị quyết lớn từ cấp có thẩm quyền cao nhất, có thể coi là “kim chỉ nam” cho sự phát triển của thành phố trong giai đoạn đầu thế kỷ 21. Nghị quyết không chỉ nêu rõ định hướng mục tiêu, nhiệm vụ cho Hải Phòng mà cho cả vùng, cả miền Bắc và cả nước trong việc hỗ trợ thành phố Cảng. Qua 15 năm thực hiện Nghị quyết 32 (2003-2018), Hải Phòng đạt nhiều kết quả nổi bật, từng bước phát huy vai trò cực tăng trưởng quan trọng của vùng kinh tế động lực phía Bắc; tăng trưởng bình quân gấp 1,68 lần mức tăng chung cả nước, cao hơn 1,5 lần giai đoạn trước đó, đưa quy mô kinh tế tăng gấp 4,27 lần so với năm 2003. Các lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục - đào tạo, y tế, khoa học - công nghệ, bảo đảm an sinh... tiếp tục phát triển và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Với cách làm năng động của thành phố, kết cấu cơ sở hạ tầng có bước phát triển vượt bậc, nhất là hạ tầng về giao thông, đô thị, tiêu biểu là đường-cầu vượt biển Tân Vũ - Lạch Huyện, Cảng cửa ngõ quốc tế tại Lạch Huyện, Cát Hải...

Năng động, sáng tạo lập những kỳ tích mới 

Trên cơ sở tổng kết, đánh giá những kết quả đạt được cũng như hạn chế, khó khăn trong thực hiện Nghị quyết số 32, ngày 24-1-2019, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 45 về xây dựng và phát triển Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết là căn cứ chính trị quan trọng để Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành nghiên cứu, ban hành các cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý vững chắc để phát triển Hải Phòng trở thành thành phố đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa; động lực phát triển vùng Bắc bộ và cả nước. Đồng thời, là nền tảng để khai thác và phát huy tiềm năng, thế mạnh của thành phố với kỳ vọng tạo ra xung lực mới để Hải Phòng tiếp tục phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo. 

Mục tiêu đã rõ, cơ chế, chính sách bước đầu được triển khai để Hải Phòng tăng tốc. Tuy nhiên, 5 năm đầu thực hiện Nghị quyết số 45 của Bộ Chính trị, thành phố gặp muôn vàn khó khăn, thách thức mới từ tình hình quốc tế, trong nước, nhất là việc đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu do đại dịch COVID-19, khi Hải Phòng là địa phương bị tác động mạnh do có độ mở kinh tế rất lớn. Năm 2024- năm tăng tốc để về đích các mục tiêu, chỉ tiêu của Nghị quyết Đại hội 16 Đảng bộ thành phố, Hải Phòng lại phải chịu hậu quả nặng nề của siêu bão Yagi. Khó khăn chồng chất khó khăn. Nhưng với sự quyết tâm, nỗ lực cao độ, năng động, đổi mới sáng tạo trong cách làm, Hải Phòng đã vượt lên thách thức. 

Tại Hội nghị Thành ủy lần thứ 18 diễn ra ngày 3-12-2024, đồng chí Bí thư Thành ủy Lê Tiến Châu đánh giá: “Trong cùng một thời điểm, nhiều nhiệm vụ quan trọng tưởng chừng như không thể hoàn thành, không thể đạt được, đã có ý kiến xin lùi, xin rút. Nhưng chúng ta không những đã làm được, làm tốt, mà còn vượt tiến độ kế hoạch”. Dự kiến tăng trưởng GRDP của thành phố năm 2024 đạt hơn 11%, đứng thứ 3 cả nước. Hải Phòng chính thức đạt dấu mốc 10 năm liên tiếp tăng trưởng kinh tế ở mức 2 chữ số, kỳ tích trong thời kỳ đổi mới, chưa có địa phương nào trên cả nước làm được. Nền tảng cho kết quả thực hiện các nhiệm vụ chính trị của thành phố chính là tinh thần đoàn kết, tư duy năng động, không ngừng đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, nỗ lực vượt khó, tranh thủ tận dụng mọi nguồn lực, mọi thời cơ của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố. 

Với truyền thống “Trung dũng - Quyết thắng”, phẩm chất “Đoàn kết - Nghĩa tình - Năng động - Sáng tạo”, với khí thế “bừng sáng miền cửa biển”, trên cơ sở thành tựu đạt được cũng như bài học kinh nghiệm, chuẩn bị bước vào nhiệm kỳ 2025-2030, Ðảng bộ, chính quyền, quân và dân thành phố Hải Phòng tiếp tục vượt qua khó khăn, thách thức để hiện thực hóa khát vọng vươn lên, trở thành thành phố công nghiệp hiện đại, văn minh, bền vững vào năm 2030, hướng tới là một trong những thành phố hiện đại hàng đầu của khu vực và châu Á, “Thành phố gương mẫu của nước ta”, xứng đáng với niềm tin yêu, mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu.

VIỆT HOÀNG