Nặng lòng với ca trù
(HPĐT)- Bén duyên với nghệ thuật ca trù từ năm 43 tuổi, đến nay, ở tuổi gần 80, Nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) Đỗ Quyên - Chủ nhiệm Giáo phường ca trù Hải Phòng - vẫn đau đáu với việc truyền dạy nhằm bảo tồn và phát huy nghệ thuật truyền thống của dân tộc.
Vì yêu nên... đắm đuối
Những ngày này, NSƯT Đỗ Quyên tất bật chuẩn bị ra mắt Câu lạc bộ văn nghệ dân gian phường Đằng Giang (quận Ngô Quyền), trong đó có bộ môn nghệ thuật ca trù. NSƯT Đỗ Quyên cho biết, sau những thành công từ mô hình các câu lạc bộ ca trù trực thuộc Giáo phường ca trù Hải Phòng, bà mong muốn thành lập điểm sinh hoạt dành cho những người yêu mến bộ môn nghệ thuật ca trù nói riêng, nghệ thuật truyền thống của dân tộc nói chung. Đó cũng là cách để bảo tồn và phát huy nghệ thuật truyền thống trong đời sống hôm nay. Trước đó, đầu tháng 12-2024, bà cùng các thành viên của Hội Văn nghệ dân gian thành phố tiến hành khảo sát khu vực đặt miếu Ca Công thờ tổ nghề ca trù tại thôn Cung Chúc, xã Trung Lập (huyện Vĩnh Bảo) và phối hợp chính quyền địa phương, nhân dân thôn Cung Chúc để khôi phục lại nghệ thuật hát ca trù tại nơi đây.
Chia sẻ về cơ duyên gắn bó với nghệ thuật ca trù, NSƯT Đỗ Quyên cho biết, bà công tác tại Đoàn Chèo Hải Phòng từ năm 1966. Đến năm 1980, bà chuyển về công tác tại Sở Văn hóa – Thông tin (nay là Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch). Trong quá trình công tác, bà nhiều lần nghe các nghệ sĩ gạo cội biểu diễn ca trù, nên yêu mến và ngày càng đắm đuối với bộ môn nghệ thuật này. Năm 1993, bà đi học ca trù và trở thành hội viên đầu tiên của Câu lạc bộ ca trù Hải Phòng. Đến năm 2005, bà trở thành Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Hải Phòng (nay là Chủ nhiệm Giáo phường ca trù Hải Phòng).
Với mong muốn bảo tồn và phát huy bộ môn nghệ thuật dân gian, Giáo phường nỗ lực đưa nghệ thuật hát chèo, ca trù vào trường học để truyền dạy tới các em học sinh. Từ năm 2015 đến nay, dưới sự chỉ đạo của NSƯT Đỗ Quyên, giáo phường phối hợp Ban giám hiệu Trường tiểu học Nguyễn Công Trứ (quận Lê Chân) thực hiện 6 khóa đào tạo, với sự tham gia của 100 học sinh. Trong đó, có 10 em tham gia hoạt động tại các câu lạc bộ ca trù trên địa bàn thành phố. Giáo phường cũng xây dựng 3 câu lạc bộ ca trù ở các quận Lê Chân, Ngô Quyền và huyện Kiến Thụy, tạo không gian để các cá nhân yêu thích bộ môn nghệ thuật này tham gia sinh hoạt. Ca nương trẻ Phạm Trần Hà Linh, Giáo phường ca trù Hải Phòng bày tỏ, trong quá trình học ca trù, em không chỉ được NSƯT Đỗ Quyên dạy kiến thức về bộ môn này, các thể thức hát, cách hát ca trù, mà còn được bà trao truyền tình yêu với bộ môn nghệ thuật truyền thống này. Điều này khơi dậy trong em niềm đam mê và mong muốn nỗ lực học tập để gìn giữ nghệ thuật truyền thống của dân tộc không bị mai một.
Hồi sinh tuyệt kỹ nghệ thuật
Hơn 30 năm gắn bó với nghệ thuật ca trù, tên tuổi của NSƯT Đỗ Quyên đồng hành, gắn bó mật thiết với bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật này ở thành phố Cảng. Bà cùng các thành viên của Giáo phường ca trù Hải Phòng không quản ngại đường xa, tìm về nhà của nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ ở thôn Cao La, xã Dân Chủ, huyện Tứ Kỳ (tỉnh Hải Dương) để học lối hát cửa đình. Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Phạm Văn Thi, Chi hội trưởng Chi hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tại Hải Phòng, hát cửa đình là hình thức sinh hoạt âm nhạc cổ nhất của nghệ thuật hát ca trù với nghi thức chặt chẽ và chất lượng nghệ thuật đỉnh cao. Mỗi canh hát cửa đình được chia thành 5 lớp biểu diễn với 14 thể cách khác nhau. Với việc được nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ công nhận đã tiếp thu được lối hát cửa đình, các thành viên Giáo phường ca trù Hải Phòng, đứng đầu là NSƯT Đỗ Quyên góp phần nối tiếp được những tuyệt kỹ của nghệ thuật ca trù.
Sau khi tiếp thu được lối hát cửa đình, Giáo phường Ca trù Hải Phòng thường xuyên tổ chức các canh hát giới thiệu nghệ thuật hát ca trù nói chung, lối hát cửa đình nói riêng tại đình Kênh (quận Lê Chân) tới đông đảo người dân thành phố cũng như du khách đến với Hải Phòng. Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Đình Chỉnh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng, việc tổ chức biểu diễn nghệ thuật ca trù tại đình Kênh góp phần đáng kể giới thiệu tới công chúng các loại hình nghệ thuật truyền thống. Với những nỗ lực to lớn đó, NSƯT Đỗ Quyên góp phần gìn giữ, bảo tồn nghệ thuật ca trù ở Hải Phòng, để hôm nay, ca trù được nhiều người dân thành phố biết tới, yêu mến và mong muốn được tiếp cận, được học, góp phần gìn giữ, trao truyền tới các thế hệ tương lai.