Ngọn hải đăng Anh hùng nơi cửa biển Đồ Sơn
(HPĐT)- Khác với sự ồn ào, tấp nập tại các bãi biển khu 1, 2, 3, đảo Hòn Dấu (quận Đồ Sơn) mang trong mình vẻ đẹp nguyên sơ và tĩnh lặng, được ví như viên ngọc quý nơi miền cửa biển. Hòn đảo không chỉ giàu tiềm năng du lịch mà còn ẩn chứa nhiều giá trị lịch sử. Một điểm nhấn không thể bỏ qua khi đến đây chính là ngọn hải đăng Hòn Dấu.
Ngọn hải đăng anh hùng
Trong cuốn sách “Đồ Sơn thắng cảnh và du lịch” của Nhà xuất bản Hải Phòng ghi: Núi Đồ Sơn chạy dọc theo bán đảo, đến đồi Vạn Hoa thì đột ngột dừng lại, rồi cách bờ chừng một cây số, lại nhô lên một ngọn đồi nhỏ, tách biệt với phần đất liền. Đó là đảo Hòn Dấu. Nếu dãy núi chạy dọc Đồ Sơn được ví là con rồng lớn thì Hòn Dấu là viên ngọc vờn trước miệng rồng.
Hòn Dấu không chỉ là một hòn đảo thơ mộng mà còn giữ vị trí đặc biệt về mặt quân sự. Trong các triều đại Lý - Trần, khu vực bán đảo Đồ Sơn, bao gồm cả đảo Hòn Dấu, được xem như một tiền đồn chiến lược, góp phần quan trọng trong bảo vệ vùng biển phía Đông Bắc của Đại Việt trước các cuộc xâm lược từ phương Bắc. Sau khi thực dân Pháp chiếm Hải Phòng năm 1873, 3 năm sau, vào năm 1876, cảng Hải Phòng được xây dựng. Năm 1884, hải đăng Hòn Dấu được khởi công và năm 1896 hoàn thành. Tuy nhiên, đến tháng 6-1898, ngọn hải đăng quan trọng này mới đi vào hoạt động với nhiệm vụ dẫn đường cho tàu thuyền ra vào cảng. Vì vậy, thực dân Pháp bố trí trên đảo một lực lượng khá mạnh, vừa để phong tỏa con đường Đồ Sơn-Thái Bình của lực lượng kháng chiến, vừa bảo vệ đèn biển.
Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, du kích Đồ Sơn liên tục tập kích quân địch trên đảo Hòn Dấu. Năm 1950, bộ đội từ vùng du kích Kiến Thụy theo thuyền dân đánh cá lên đảo, bất ngờ tấn công, tiêu diệt lực lượng địch, thu giữ vũ khí và phá hủy đèn biển. Việc đèn biển bị phá hủy khiến tàu thuyền của thực dân Pháp ra vào cảng Hải Phòng gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiếp tế trên các mặt trận, góp phần tạo điều kiện thuận lợi để quân ta giành thắng lợi. Sau khi hòa bình lập lại, năm 1955, bộ đội Việt Nam tiếp quản và khôi phục hoạt động của đèn biển này.
Trong cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đối với miền Bắc Việt Nam, để phong tỏa cảng Hải Phòng, Mỹ thả thủy lôi tại các cửa sông quanh Đồ Sơn, quyết phá cây đèn biển ở Hòn Dấu. Với 116 trận oanh kích ác liệt, Hòn Dấu trở thành "túi" đựng bom, đạn. Năm 1967, ngọn hải đăng cao 65,8 m bị máy bay Mỹ thả bom phá hủy. Công nhân trạm đèn khẩn trương dựng cột đèn bằng sắt cao 17 m thay thế đèn bị sập, khôi phục hoạt động của hải đăng, phục vụ sản xuất và chiến đấu. Những năm 1985, 1986, Việt Nam xây dựng lại hải đăng Hòn Dấu và năm 1995, ngọn hải đăng được xây mới hoàn toàn một lần nữa, khang trang, bề thế theo hình dáng ban đầu. Đêm đêm, ngọn đèn trên đảo vẫn nháy sáng, làm tín hiệu cho tàu bè đi lại.
Điểm hẹn du lịch 4 mùa
Hải đăng Hòn Dấu cao 67 m so với mặt biển, có tầm chiếu sáng hiệu lực 24 hải lý, nhìn từ xa như một pháo đài vút cao lên giữa đảo. Tới Hòn Dấu, du khách sẽ được ghé thăm hải đăng, một điểm du lịch nổi tiếng và hấp dẫn. Đó là một tòa nhà 2 tầng bề thế, chính giữa là tháp đèn. Bước lên đỉnh tháp theo hình xoáy trôn ốc với 125 bậc cầu thang gỗ, du khách sẽ tiến ra hành lang tròn lộng gió, ngắm biển trời xanh bát ngát của miền cửa biển Đồ Sơn. Trên đảo có nhà nghỉ được xây từ năm 1902 và hướng dẫn viên du lịch của nhà đèn sẽ giúp du khách hiểu biết cặn kẽ về hải đăng Hòn Dấu cũng như hệ thống đèn biển của đất nước.
Ngoài ngọn hải đăng nổi tiếng và cảnh sắc thơ mộng, đảo Hòn Dấu còn mang trong mình nhiều huyền tích linh thiêng. Trong đó, có đền thờ Nam Hải Thần Vương nằm trong quần thể danh lam thắng cảnh quốc gia đảo Hòn Dấu. Nơi đây thờ Nam Hải Thần Vương - một vị tướng nhà Trần hy sinh vào thế kỷ 13. Bên cạnh đó, ngư dân vạn chài nơi đây còn lưu truyền về sự linh thiêng của thần Nam Hải, không cho phép ai được lấy gì trên đảo, từ nhánh cây, ngọn cỏ, viên đá bên đường... Có lẽ vì vậy mà đảo Hòn Dấu vẫn giữ nguyên dáng vẻ bình yên, nguyên sơ dù trải qua nhiều thăng trầm, biến thiên của lịch sử. Trên đảo còn có khu rừng nguyên sinh quý hiếm, với quần thể 35 cây đa búp đỏ có tuổi đời từ 400 đến 700 năm, đã được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản Việt Nam.
Ngày nay, hải đăng Hòn Dấu nói riêng, đảo Hòn Dấu nói chung trở thành địa điểm du lịch yêu thích suốt 4 mùa của du khách khi đến với miền cửa biển Đồ Sơn. Lễ hội đảo Dấu 2025, một trong những lễ hội tâm linh quan trọng đối với người dân miền biển được tổ chức thành công dịp đầu xuân Ất Tỵ vừa qua.