Thu gom, xử lý nước thải đô thị: Bài toán cấp bách cần lời giải đồng bộ
(HPĐT)- Hiện, hệ thống cống thu gom nước thải tại Hải Phòng chủ yếu sử dụng chung với hệ thống thoát nước mưa; việc đấu nối còn chắp vá, không đồng bộ; các nhà máy xử lý nước thải được đầu tư nhưng chưa kết nối hiệu quả với mạng lưới thu gom. Đây là những nguyên nhân chính khiến tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom và xử lý trên địa bàn thành phố còn thấp. Thực tế này đòi hỏi thành phố cần tập trung nguồn lực đầu tư cải tạo, nâng cấp hạ tầng thu gom, xử lý nước thải để đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài.
Tỷ lệ nước thải được xử lý còn thấp
Theo Sở Xây dựng, tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý của Hải Phòng mới đạt 40,7%. Hiện trên địa bàn thành phố có 8 nhà máy, khu xử lý nước thải tập trung phục vụ công tác xử lý nước thải. Trong đó, khu vực các quận có 3 nhà máy, với tổng công suất thiết kế 38.300 m³/ngày đêm, gồm: Nhà máy xử lý nước thải Vĩnh Niệm (quận Lê Chân), Nhà máy xử lý nước thải Him Lam (quận Hồng Bàng), Nhà máy xử lý nước thải Tràng Minh (quận Kiến An). Khu vực các huyện và thành phố Thủy Nguyên có 5 khu xử lý nước thải, với tổng công suất 5.200 m³/ngày đêm, gồm: khu xử lý nước thải Minh Đức (thành phố Thủy Nguyên); khu xử lý nước thải tại thị trấn Tiên Lãng (huyện Tiên Lãng); khu xử lý nước thải Tùng Dinh 1, Tùng Dinh 2 và trạm xử lý nước thải tại tổ dân phố số 7, 8, 9, 10 (huyện Cát Hải). Ngoài ra, thành phố đang triển khai xây dựng Nhà máy xử lý nước thải Bắc sông Cấm, công suất 21.500 m³/ngày đêm, tại khu đô thị mới Bắc sông Cấm, dự kiến đưa vào hoạt động trong năm 2025.
Tuy nhiên, số lượng và công suất các nhà máy hiện nay mới đáp ứng một phần nhu cầu. Bốn quận trung tâm gồm Ngô Quyền, Lê Chân, Hồng Bàng và Hải An chỉ có Nhà máy Vĩnh Niệm, xử lý được khoảng 20% tổng lượng nước thải. Quận Đồ Sơn hiện chưa có nhà máy xử lý nước thải. Nhiều khu vực khác như quận An Dương và các huyện An Lão, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Kiến Thụy cũng đang thiếu các nhà máy công suất lớn. Bên cạnh đó, hiệu suất hoạt động của các nhà máy hiện còn thấp so với thiết kế do hệ thống thu gom chưa hoàn chỉnh, chưa bảo đảm cao trình, khiến lượng nước thải thu gom được rất hạn chế. Ví dụ, khu xử lý nước thải Minh Đức chỉ đạt khoảng 60-65 m³/ngày đêm trong khi công suất thiết kế là 800 m³/ngày đêm; Nhà máy Him Lam đạt 150/800 m³; Nhà máy Vĩnh Niệm mới đạt 32.000/36.000 m³.
Chủ tịch Công ty TNHH MTV Thoát nước Hải Phòng Phạm Quang Quỳnh cho biết, hệ thống cống thoát nước hiện tại phần lớn được xây dựng từ trước năm 1954, có tiết diện nhỏ, chất lượng và mật độ thấp. Do chưa có hệ thống thu gom nước thải riêng biệt, tại các khu đô thị, nhà máy, xí nghiệp, bệnh viện, nước thải đã qua xử lý khi đổ ra ngoài lại hòa chung với nước thải chưa được xử lý, rồi đổ trực tiếp ra sông. Nhiều khu vực, nước thải tự ngấm ra ngoài môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nước thô phục vụ sản xuất nước sạch cho thành phố.
Đòi hỏi cấp thiết về đầu tư hệ thống hạ tầng
Với tốc độ đô thị hóa nhanh và sự phát triển mạnh mẽ của thành phố, hệ thống thu gom, xử lý nước thải đô thị hiện nay đang trở nên “lạc hậu”, không đáp ứng yêu cầu. Thẳng thắn nhìn nhận, nguồn lực đầu tư cho công tác thu gom, xử lý nước thải đô thị trong thời gian qua chưa được thành phố quan tâm đúng mức, chưa dành nguồn lực thích đáng. Trong khi đó, theo dự kiến, đến năm 2030, tổng lượng nước thải trên địa bàn thành phố sẽ vào khoảng hơn 800 nghìn m³/ngày đêm và đến năm 2040 có thể tăng lên hơn 1,25 triệu m³/ngày đêm. Như vậy, yêu cầu thu gom và xử lý nước thải hợp vệ sinh trước khi thải ra môi trường đang trở nên hết sức cấp thiết, đòi hỏi phải đầu tư nguồn lực để cải tạo, nâng cấp hệ thống thu gom, xử lý hiện có, đồng thời đầu tư mới đối với các khu vực còn thiếu.
Theo Phó giám đốc Sở Xây dựng Phạm Trung Huy, để đầu tư xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải đạt yêu cầu và đáp ứng tầm nhìn dài hạn, cần một nguồn lực rất lớn. Đồng thời, việc triển khai cũng phải bảo đảm phù hợp với các quy hoạch hạ tầng kỹ thuật khác đang được điều chỉnh sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2050, nhằm tránh đầu tư chồng chéo, lãng phí nguồn lực. Trước mắt, căn cứ vào Đề án thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt cho quận An Dương, thành phố Thủy Nguyên và 5 huyện: Kiến Thụy, An Lão, Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, Cát Hải đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040, cùng với thực tế nhu cầu cấp bách trong công tác thu gom, xử lý nước thải trên địa bàn thành phố, Sở Xây dựng đề xuất đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026- 2030 đối với 10 dự án, với tổng kinh phí khoảng 6.556 tỷ đồng.
Cụ thể, các dự án gồm: Dự án cải tạo, nâng cấp hệ thống thoát nước mưa và thoát nước thải trên địa bàn quận Kiến An, với tổng kinh phí dự kiến 610 tỷ đồng; Dự án xây dựng Trạm xử lý nước thải Vĩnh Niệm (giai đoạn 2), với tổng kinh phí dự kiến 600 tỷ đồng; Dự án cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường khu vực phía Đông thành phố Hải Phòng, trong đó gồm xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải tách biệt với hệ thống thoát nước mưa cho khu vực quận Hải An và xây dựng Nhà máy xử lý nước thải Hồ Đông, công suất 70.000 m³/ngày đêm, với tổng kinh phí dự kiến 1.400 tỷ đồng; Các dự án thu gom và xử lý nước thải đến năm 2030 tại các lưu vực thuộc quận An Dương, thành phố Thủy Nguyên và 5 huyện: Kiến Thụy, An Lão, Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, Cát Hải.