Tổ chức lấy ý kiến nhân dân về đề án sắp xếp đơn vị hành chính: Phát huy dân chủ, bảo đảm hiệu quả và đồng thuận xã hội
(HPĐT)- Sắp xếp đơn vị hành chính nhằm mục tiêu tinh gọn bộ máy, tiết kiệm ngân sách, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Tuy nhiên, nếu không được chuẩn bị kỹ lưỡng, việc sáp nhập có thể dẫn đến những xáo trộn trong đời sống người dân như thay đổi địa danh, mã hành chính, ảnh hưởng đến giấy tờ cá nhân, việc học hành của con em hay quyền lợi an sinh xã hội. Đây không chỉ là “bài toán” về quản trị nhà nước, mà còn là vấn đề tâm lý, xã hội và truyền thống lịch sử – văn hóa của từng địa phương.
Để tạo sự đồng thuận, nhất trí cao trong Nhân dân - yếu tố mang tính quyết định đến thành công của chủ trương này. Ngày 15-4- 2025, Ban Chỉ đạo Trung ương đã ban hành Công văn số 03/CVBCĐ gửi Tỉnh ủy, Thành ủy, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, định hướng một số nhiệm vụ trọng tâm trong việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, bao gồm cả vấn đề tổ chức bộ máy, sắp xếp cán bộ, công chức, viên chức, nhằm bảo đảm tính ổn định, đồng bộ và liên tục trong hoạt động quản lý nhà nước tại địa phương. Theo đó, Ban chỉ đạo nêu rõ phải tổ chức lấy ý kiến Nhân dân về Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã.
Khoản 3 Điều 10 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 quy định "Đề án thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính phải được lấy ý kiến Nhân dân ở những đơn vị hành chính cấp xã chịu ảnh hưởng trực tiếp. UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến Nhân dân về chủ trương thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính bằng các hình tức phù hợp theo quy định của Chính phủ".
Theo đó, để đáp ứng tiến độ sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã năm 2025 theo yêu cầu của Bộ Chính trị, Ban Bí thư tại Kết luận số 137-KL/TW và có sự linh hoạt, chủ động cho các địa phương tổ chức thực hiện phù hợp với thực tiễn, tại Khoản 2 Mục II Kế hoạch ban hành kèm theo Nghị quyết số 74/NQ-CP ngày 07-4-2025 của Chính phủ về Kế hoạch thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp đã quy định:
"UBND cấp tỉnh tổ chức lấy ý kiến cử tri đại diện hộ gia đình trên địa bàn đơn vị hành chính cấp tỉnh thực hiện sáp nhập (đối với chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh), ở những đơn vị hành chính cấp xã chịu ảnh hưởng trực tiếp (đối với chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã); quyết định hình thức và trình tự, thủ tục, thời hạn lấy ý kiến phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương, bảo đảm tiến độ trình Hồ sơ đề án sắp xếp đơn vị hành chính theo yêu cầu tại Kết luận số 137-KL/TW và Nghị quyết này". Để bảo đảm thống nhất về nội dung, trình tự, thủ tục lấy ý kiến Nhân dân tại địa phương, đề nghị UBND cấp tỉnh có thể lựa chọn hình thức phát phiếu lấy ý kiến hoặc lựa chọn các hình thức phù hợp khác như lấy phiếu qua trang thông tin điện tử, họp đại diện hộ gia đình tại đơn vị hành chính cấp xã, thôn, tổ dân phố để biểu quyết... Việc tổ chức lấy ý kiến Nhân dân đối với chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã có thể thực hiện đồng thời với việc lấy ý kiến đối với chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Căn cứ Nghị quyết số 60- NQ/TW, ngày 12-4-2025 của Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 13 và Kết luận số 137-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đề nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thành ủy (nơi được lựa chọn đặt trung tâm chính trị - hành chính) chủ trì, phối hợp với Ban Thường vụ tỉnh ủy cùng cấp sáp nhập xây dựng Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (Đề án).
Đối với việc tổ chức lấy ý kiến Nhân dân trên địa bàn của địa phương nào thì Ban Thường vụ tỉnh, thành ủy nơi đó chỉ đạo tổ chức lấy kiến.