Hào hùng chứng tích Bến Nghiêng

Theo cuốn sách “Địa chí thị xã Đồ Sơn” của Nhà xuất bản Hải Phòng và hồ sơ di tích lịch sử của Bảo tàng Hải Phòng, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1946- 1954), quận Đồ Sơn (trước năm 2007 là thị xã Đồ Sơn) nằm sâu trong vùng địch tạm chiếm. Với vị trí chiến lược, thuận lợi về giao thông đường thủy, đường bộ, đường hàng không, thực dân Pháp biến nơi đây thành một căn cứ quân sự với nhiều công trình được xây dựng như: sân bay, bến tầu, hầm hào, lô cốt… Đây là một bến cảng quân sự nhỏ, xây đơn giản gồm một bến bằng bê tông để tàu, thuyền neo đậu, bốc xếp hàng hóa phục vụ chiến tranh. Từ mặt nước trở lên trên bến có độ dốc thoai thoải khoảng 3 đến 5 độ để xe tăng đổ bộ, vì thế dân gọi là bến Nghiêng. Do có quy mô nhỏ, độ sâu hạn chế nên những tàu có trọng tải lớn không thể cập bến này. Người dân Đồ Sơn từng chứng kiến những chiếc xe lội nước (dân gọi là xe cóc) từ tàu há mồm (một loại tàu quân sự) bơi từ ngoài biển vào Bến Nghiêng để tập kết. 

Tháng 5-1954, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc ta giành thắng lợi hoàn toàn bằng chiến dịch Điện Biên Phủ. Theo hiệp định đình chiến Giơnevơ (20-7- 1954), Hải Phòng, Đồ Sơn nằm trong vùng tập kết 300 ngày cho quân đội Pháp. Tại hội nghị Trung Giã giữa đại biểu Bộ Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam và Bộ Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp ở Đông Dương quy định lịch rút quân Pháp ra khỏi Hải Phòng. Sự kiện tên lính Pháp cuối cùng xuống tàu tại Bến Nghiêng, rút khỏi Việt Nam vào ngày 15-5-1955 là minh chứng cho sự thất bại hoàn toàn của cuộc chiến tranh phi nghĩa do thực dân Pháp tiến hành. Cũng từ đây, Bến Nghiêng trở thành địa danh lịch sử chứng kiến thời khắc quan trọng nhất: miền Bắc sạch bóng quân xâm lược, hoàn toàn giải phóng. Đến nay, hình ảnh đoàn quân viễn chinh Pháp lưng đeo ba lô thất thểu trên Bến Nghiêng xuống tàu còn đọng trên từng trang sách hay trong ký ức của nhiều người dân thành phố Cảng. Lịch sử của di tích Bến Nghiêng không chỉ dừng lại tại thời điểm cuối cùng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong những năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ (1956-1975), đặc biệt là kháng chiến chống phong tỏa của đế quốc Mỹ, Bến Nghiêng đóng vai trò quan trọng là bến tàu phục vụ vận tải, tiếp tế hàng hóa cho cuộc chiến bảo vệ ngọn hải đăng Hòn Dấu. Ngày 22-1- 2009, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 321, xếp hạng di tích quốc gia đối với di tích lịch sử Bến Nghiêng, thuộc phường Vạn Hương (quận Đồ Sơn). 

Trước đó, năm 2005, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng Hải Phòng (13-5-1955 - 13-5-2005), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng tổ chức thiết kế, xây dựng thêm công trình biểu tượng Bến Nghiêng. Biểu tượng được thiết kế đơn giản như kiểu bia ghi nhớ với nội dung: 

Nơi đây 
Ngày 15 tháng 5 năm 1955 
Những tên thực dân Pháp cuối cùng 
Rút khỏi Hải Phòng. 

Kể từ khi được Pháp xây dựng đến thời điểm trước khi siêu bão Yagi đổ bộ vào năm 2024, Bến Nghiêng còn khá nguyên vẹn, không bị biến dạng nhiều. Tuy nhiên, Đồ Sơn là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của siêu bão Yagi, dẫn đến việc khu vực Bến Nghiêng bị bão tàn phá; biểu tượng không còn nguyên vẹn... Trước yêu cầu cấp thiết cần phải tu bổ, tôn tạo các hạng mục di tích Bến Nghiêng nhằm bảo tồn công trình; bảo vệ và phát huy giá trị di tích; đáp ứng nhu cầu tham quan của nhân dân địa phương và du khách, mới đây nhất, UBND thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 1101/QĐ-UBND ngày 8-4-2025 phê duyệt Dự án tu bổ, tôn tạo di tích Bến Nghiêng với tổng mức đầu tư hơn 8 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách thành phố hỗ trợ 2 tỷ đồng, phần còn lại hơn 6 tỷ đồng được địa phương huy động từ các nguồn xã hội hóa, dự kiến triển khai từ năm 2025 đến năm 2027. Hiện nay, UBND quận đang khẩn trương hoàn thiện các thủ tục cần thiết để sớm tiến hành tu bổ, sửa chữa di tích Bến Nghiêng theo phương án thiết kế đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định ngày 6-3-2025, trên cơ sở, công tác tu bổ, tôn tạo bảo đảm bảo tồn nguyên gốc các thành phần hiện còn của di tích. 

Bài và ảnh: AN PHÚC